ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΔΕΝ ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Ή ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ/ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΟΥΝ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ, ΑΠΟΤΕΛΕΙ Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΠΟΜΕΙΩΣΗΣ ΓΙΑ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥΣ ΧΡΕΩΣΤΕΣ

Για τους αναγνώστες των οικονομικών καταστάσεων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων καθίσταται πολύ σημαντική η κατανόηση των λογιστικών αρχών

Το νέο Διεθνές Πρότυπο Χρηματοοικονομικής Αναφοράς IFRS 9 «Xρηματοοικονομικά Μέσα» εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2018, αντικαθιστώντας το Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο 39, (ΔΛΠ 39). Το νέο Πρότυπο στην ουσία αποτελεί απάντηση στις ανησυχίες και τους προβληματισμούς που προέκυψαν μετά τη χρηματοοικονομική κρίση, για την οποία η καθυστέρηση στην αναγνώριση πιστωτικών ζημιών θεωρήθηκε ότι προήλθε εν μέρει από την αδυναμία των υφιστάμενων λογιστικών προτύπων, κυρίως του ΔΛΠ 39 «Χρηματοοικονομικά Μέσα».

Προηγουμένως, η αναγνώριση απομείωσης της αξίας των χρηματοοικονομικών μέσων βασιζόταν στην αρχή της «υφιστάμενης ζημιάς» («incurred loss model»), δηλαδή απέκλειε από οποιαδήποτε εκτίμηση απομείωσης, εκτιμήσεις ή προβλέψεις για μελλοντικά γεγονότα τα οποία ενδεχομένως να επηρέαζαν αρνητικά την αξία αυτών των χρηματοοικονομικών μέσων. Οι πιστωτικές ζημίες αναγνωρίζονταν στη βάση και μόνο ζημιογόνων γεγονότων, τα οποία είχαν επισυμβεί και υφίσταντο κατά την ημερομηνία της χρηματοοικονομικής αναφοράς/ισολογισμού.

Αναγνώριση σε προγενέστερο στάδιο

Με την εισαγωγή του νέου Προτύπου, η αναγνώριση της απομείωσης στα χρηματοοικονομικά μέσα θα γίνεται σε προγενέστερο στάδιο, δηλαδή από την αρχή της παροχής μιας χορήγησης ή αναγνώρισης του χρηματοοικονομικού μέσου. Επιπλέον, δεν θα περιορίζεται στα γεγονότα τα οποία υπάρχουν κατά την ημερομηνία της χρηματοοικονομικής αναφοράς, αλλά θα λαμβάνει υπόψη εκτιμήσεις ή προβλέψεις για μελλοντικά γεγονότα, τα οποία ενδεχομένως να επηρεάσουν αρνητικά την αξία αυτών των χρηματοοικονομικών μέσων.

Βάσει των πιο πάνω, η αρχή της «υφιστάμενης ζημιάς» αντικαθίσταται με την αρχή της «αναμενόμενης ζημιάς» («expected loss model»). Η εν λόγω αλλαγή επηρεάζει κυρίως τον τομέα των δανείων των κυπριακών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Σημειώνεται ότι οι προβλέψεις δεν θα αφορούν πλέον μόνο τα μη-εξυπηρετούμενα δάνεια, αλλά και δάνεια τα οποία σήμερα εξυπηρετούνται κανονικά αλλά εντοπίζεται ρίσκο στην υπόσχεση του δανειολήπτη να συνεχίσει να πληρώνει στο μέλλον.

Τρία στάδια

Πρακτικά, το νέο Πρότυπο εισάγει «τρία στάδια», στη βάση των οποίων θα γίνεται η πρόβλεψη για απομείωση, με το κάθε στάδιο να αντιπροσωπεύει διαφορετική πιστωτική ποιότητα των χρηματοοικονομικών μέσων του ενεργητικού. Τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού, από τη στιγμή της αναγνώρισής τους, θα ταξινομούνται σε αυτά τα στάδια και θα κινούνται μεταξύ αυτών ανάλογα με την αύξηση ή μείωση του πιστωτικού τους κινδύνου.

Στο στάδιο 1 ταξινομούνται δάνεια των οποίων ο πιστωτικός κίνδυνος δεν παρουσιάζει σημαντική αύξηση από τη χρονική στιγμή χορήγησης του δανείου. Το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα πρέπει να σχηματίσει προβλέψεις ζημιών στη βάση της πιθανότητας αθέτησης υποχρεώσεων μέσα στον επόμενο χρόνο. Στο στάδιο 2 ταξινομούνται δάνεια τα οποία δεν έχουν υποστεί απομείωση, αλλά ο πιστωτικός κίνδυνος του δανειολήπτη έχει αυξηθεί σημαντικά από τη χρονική στιγμή χορήγησης του δανείου.

Στο στάδιο 3 ταξινομούνται δάνεια που έχουν υποστεί απομείωση. Για τα στάδια 2 και 3 το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα πρέπει να σχηματίσει προβλέψεις ζημιών στη βάση της πιθανότητας αθέτησης υποχρεώσεων, η οποία ενδέχεται να πραγματοποιηθεί κατά τη διάρκεια της εναπομείνασας χρονικής περιόδου μέχρι τη λήξη του δανείου.

Αναγνώριση απομείωσης

Στο νέο Πρότυπο υπάρχουν έννοιες οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά την εφαρμογή του, συμπεριλαμβανομένης και της αναγνώρισης απομείωσης, και οι οποίες δεν καθορίζονται επακριβώς από το Πρότυπο, όπως π.χ. τι αποτελεί σημαντική αύξηση πιστωτικού κινδύνου. Αυτές οι έννοιες αποτελούν μέρος των λογιστικών αρχών που θα πρέπει να καθορίσει και θα ακολουθήσει ο κάθε οργανισμός ξεχωριστά, στο πλαίσιο του πνεύματος των Διεθνών Λογιστικών Προτύπων και της επιχειρηματικής πρακτικής. Συνεπώς για τους αναγνώστες των οικονομικών καταστάσεων των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων καθίσταται πολύ σημαντική η κατανόηση των λογιστικών αρχών που χρησιμοποιήθηκαν και των εκτιμήσεων ή κρίσεων που έγιναν από τον οργανισμό στο πλαίσιο εφαρμογής του σχετικού Προτύπου.

Υπολογισμός

Παρόλο που το νέο Πρότυπο θα επηρεάσει περισσότερο τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, αφορά όλους τους οργανισμούς/εταιρείες. Ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα για το πώς επηρεάζει ή εφαρμόζεται σε σχέση με οργανισμούς/εταιρείες που δεν αντιπροσωπεύουν χρηματοοικονομικούς οργανισμούς αποτελεί η διαδικασία απομείωσης για εμπορικούς χρεώστες. Συγκεκριμένα, το Πρότυπο επιτρέπει τη χρήση μιας απλοποιημένης και πιο πρακτικής προσέγγισης («simplified approach»), η οποία θα επιτρέπει τον υπολογισμό της απομείωσης πάνω στους εμπορικούς χρεώστες με ένα σχετικά εύκολο τρόπο.

Έτσι, ο οργανισμός θα αποφεύγει την ανάγκη παρακολούθησης των μεταβολών του πιστωτικού κινδύνου και την ταξινόμηση των εμπορικών χρεωστών σε «στάδια» ανάλογα με την αύξηση ή μείωση του πιστωτικού κινδύνου.

«Πίνακας πρόβλεψης»

Στη βάση αυτής της απλοποιημένης προσέγγισης είναι δυνατή, για σκοπούς υπολογισμού της απομείωσης, η χρήση «πίνακα πρόβλεψης» («provision matrix»). Οι οργανισμοί θα πρέπει να ομαδοποιήσουν τους χρεώστες εμπορίου στη βάση κοινών χαρακτηριστικών ως προς τον πιστωτικό κίνδυνο (π.χ. βαθμός πιστωτικού κινδύνου που έχει αποδοθεί στους χρεώστες, ύπαρξη ή όχι εξασφάλισης, οικονομική δραστηριότητα κ.λπ.) και στη βάση τόσο ιστορικών στοιχείων αλλά και εκτιμήσεων ως προς το πώς αναμένεται να εξελιχθεί στο μέλλον η ικανότητα των εμπορικών χρεωστών να αποπληρώσουν τα οφειλόμενα.

Θα πρέπει επίσης να καθοριστεί η πιθανότητα αθέτησης και το ποσοστό ζημιάς στην περίπτωση αθέτησης, καθορίζοντας έτσι το ποσό της απομείωσης. Τα πιο πάνω συνεπάγονται σημαντική προεργασία και ύπαρξη συστημάτων και διαδικασιών για την αποτελεσματική εφαρμογή των σχετικών προνοιών του νέου Προτύπου. Σε κάθε περίπτωση, το νέο Πρότυπο αναμένεται να αποτελέσει μιαν από τις πιο σημαντικές προκλήσεις του 2018.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ
Διοικητικός Σύμβουλος,
KPMG Limited,
[email protected]