ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 2018 ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΤΟΜΕΑΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΤΗΣ ΕΠΑ

ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ Η ΕΠΑ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕ ΤΗΝ ΕΠΙΒΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΤΙΜΩΝ. ΔΕΝ ΠΕΡΝΟΥΝ ΑΠΑΡΑΤΗΡΗΤΕΣ ΟΙ ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ, ΜΕ ΠΙΟ ΗΧΗΡΗ ΑΥΤΗΝ ΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ. ΟΛΑ ΑΥΤΑ, ΕΝΟΨΕΙ ΤΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΟΜΕΑΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΟΝ ΚΛΑΔΟ ΤΩΝ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ

Πλέον, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον η δημοσιοποίηση ολόκληρης της απόφασης της ΕΠΑ, η οποία υπερβαίνει τις 650 σελίδες, στις οποίες περιλαμβάνονται οι κρίσεις και οι εκτιμήσεις του κάθε μέλους της Επιτροπής

Η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού μετά από αρκετά χρόνια «φαγούρας» επανήλθε στο φλέγον θέμα, που έγινε γνωστό στο παρελθόν ως «καρτέλ στα καύσιμα» και «έπαιξε πολύ» από το 2004 έως και τις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας. Τα πρόστιμα δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία είχε επιβάλει η ΕΠΑ σε τέσσερεις εταιρείες, ακυρώθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο. Έκτοτε ο Κύπριος πολίτης ήταν λίγο-πολύ βέβαιος ότι η ιστορία είχε τελειώσει. Την Τετάρτη, η ΕΠΑ ανακοίνωσε την επιβολή διοικητικών προστίμων. Δεν περνούν απαρατήρητες οι διαφωνίες, με πιο ηχηρή αυτήν της προέδρου της. Όλα αυτά, ενόψει της ολοκλήρωσης και της τομεακής έρευνας στον κλάδο των πετρελαιοειδών.

«Καμπάνες» εκατομμυρίων

«Βαριές καμπάνες» επέβαλε η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού σε τέσσερεις εταιρείες καυσίμων. Η Επιτροπή από τον Δεκέμβριο του 2012 επανεξέταζε το αντικείμενο της αυτεπάγγελτης έρευνας, την οποία είχε πραγματοποιήσει κατά τη χρονική περίοδο Οκτωβρίου 2004 - Δεκεμβρίου 2006. Σε ανακοίνωσή της αναφέρει ότι αποφάσισε την επιβολή διοικητικού προστίμου €20,8 εκ. ευρώ περίπου σε τέσσερεις εταιρείες ως εξής:

- ExxonMobil: €8,7 εκ.
- Petrolina €5,7 εκ.
- Ελληνικά Πετρέλαια €5 εκ.
- Lukoil €1,4 εκ.

Η παράβαση

Η Επιτροπή αποφάσισε ομόφωνα ότι στοιχειοθετείται η παράβαση του άρθρου 3(1)(α) του Νόμου, «ως αποτέλεσμα των συμφωνιών μεταξύ της κάθε μιας εταιρείας πετρελαιοειδών, ξεχωριστά, με τους πρατηριούχους της, για ομοιόμορφο καθορισμό λιανικών τιμών στην αγορά λιανικής εμπορίας πετρελαιοειδών στα προϊόντα της Αμόλυβδης Βενζίνης 95 οκτανίων, της Αμόλυβδης Βενζίνης 98 οκτανίων και του Πετρελαίου με χαμηλή περιεκτικότητα σε θείο LS, παρακωλύοντας, νοθεύοντας και περιορίζοντας τον ανταγωνισμό».

Οι παραβάσεις, τις οποίες τιμωρεί με διοικητικά πρόστιμα, αφορούν συγκεκριμένα στην περίοδο από την 1η Οκτωβρίου του 2004 μέχρι τις 22 Δεκεμβρίου του 2006. Η Επιτροπή, παρά ταύτα, αναφέρει ότι με βάση τα στοιχεία, τα οποία έχει ενώπιόν της, οι παραβάσεις των εταιρειών που αφορούν «κάθετη σύμπραξη» συνεχίστηκαν μέχρι τις 3 Δεκεμβρίου του 2015. Στην ανακοίνωση της Επιτροπής προστίθεται ότι «ομόφωνα υποχρεώνει τις εταιρείες να παύσουν αμέσως τη διαπιστωθείσα παράβαση και να αποφύγουν στο μέλλον την επανάληψη τέτοιων πρακτικών ή/και ενεργειών, που πλήττουν τις αρχές του ελεύθερου ανταγωνισμού».

Διαφωνίες εντός ΕΠΑ

Αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι η πρόεδρος της Επιτροπής Λουκία Χριστοδούλου και ένα εκ των τεσσάρων μελών της, η Ελένη Καραολή, διαχώρισαν τη θέση τους και κατέθεσαν τη διαφωνία τους σε δύο φλέγοντα ζητήματα, με αποτέλεσμα η ΕΠΑ να λάβει τις σχετικές αποφάσεις κατά πλειοψηφία.

Η επιτροπή κλήθηκε να κρίνει κατά πόσον θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί ο ισχυρισμός της πιθανολογούμενης σύμπραξης μεταξύ των εταιρειών πετρελαιοειδών για ενιαίο, ομοιόμορφο καθορισμό των λιανικών τιμών εμπορίας των καυσίμων κίνησης. Σε αντίθεση με τα τρία μέλη της επιτροπής, η πρόεδρός της και το μέλος, Ελένη Καραολή, φαίνεται να έκριναν ότι στοιχειοθετείται.

Ειρήσθω εν παρόδω οι επονομαζόμενες «οριζόντιες συμπράξεις» είναι σαφώς πιο σοβαρές και επικίνδυνες από τις «κάθετες συμπράξεις». Πρακτικά οι εταιρείες ανταγωνιστές συντονίζουν τις κινήσεις τους στην αγορά με αποτέλεσμα να θυματοποιείται ο καταναλωτής.

- Οι «οριζόντιες συμπράξεις» απαλλάσσουν τις εταιρείες από μεγάλο μέρος του κόστους του ανταγωνισμού.

- Ταυτόχρονα τους παρέχεται η δυνατότητα να αυξάνουν τις τιμές πώλησης των προϊόντων τους.

- Ο καταναλωτής, ελλείψει εναλλακτικών επιλογών, αγοράζει τα προϊόντα τους στις τιμές που του «σερβίρουν».

Η δεύτερη διαφωνία της προέδρου της ΕΠΑ Λουκίας Χριστοδούλου και του μέλους της, Ελένης Καραολή, με τα άλλα τρία μέλη αφορούσε στο ύψος των διοικητικών προστίμων, τα οποία επιβλήθηκαν στις τέσσερεις εταιρείες πετρελαιοειδών. Συγκεκριμένα, φαίνεται να προέκριναν, με βάση την αξιολόγηση των στοιχείων και των παραγόντων, που είχαν ενώπιόν τους, ότι έπρεπε να επιβληθεί μεγαλύτερο διοικητικό πρόστιμο στις τέσσερεις εταιρείες.

Πλέον, αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον η δημοσιοποίηση ολόκληρης της απόφασης της ΕΠΑ, η οποία υπερβαίνει τις 650 σελίδες, στις οποίες περιλαμβάνονται οι κρίσεις και οι εκτιμήσεις του κάθε μέλους της Επιτροπής.

Η ανακοίνωση της Petrolina

Το πρωί της περασμένης Τετάρτης, η Petrolina ενημέρωσε με ανακοίνωσή της το Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για το διοικητικό πρόστιμο των €5,7 εκ., που της επιβλήθηκε από την ΕΠΑ και αντιστοιχεί στο 2,5% επί του κύκλου εργασιών της. Η εταιρεία ανταποκρίθηκε στο αίτημα της ΕΠΑ να της υποβάλει τις παραστάσεις της, ενόψει της πρόθεσης της Επιτροπής να της επιβάλει διοικητικό πρόστιμο. Εισηγήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι δεν εδικαιολογείτο, με βάση τον Νόμο, η επιβολή προστίμου. Η Petrolina, σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, «χειρίζεται το θέμα για τις κατάλληλες ενέργειες σε συνεργασία με τους νομικούς της συμβούλους, με προοπτική να προσβάλει την απόφαση της ΕΠΑ στο αρμόδιο διοικητικό δικαστήριο».

Προς ολοκλήρωση και δεύτερη έρευνα

Στις 17 Δεκεμβρίου του 2014 η Επιτροπή Προστασίας του Ανταγωνισμού ανακοίνωσε την απόφασή της να προχωρήσει στη διενέργεια τομεακής έρευνας στον κλάδο των πετρελαιοειδών. Η «Σ» επικοινώνησε με την πρόεδρο της Επιτροπής, Λουκία Χριστοδούλου, η οποία ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «θεωρούμε πως θα τελειώσει πολύ σύντομα, εντός, βεβαίως, του νέου χρόνου, ίσως και στις αρχές του 2018». Καταλυτικό ρόλο στην ολοκλήρωση της μεγάλης αυτής έρευνας διαδραμάτισε και η «απελευθέρωση» των λειτουργών της ΕΠΑ από σημαντικό φόρτο εργασίας.

Η απόφαση για τη διενέργειά της ελήφθη, αφού η ΕΠΑ διαπίστωσε μέσα από δημοσιεύματα στον ημερήσιο, τοπικό και διεθνή Τύπο, αλλά και στη βάση προκαταρκτικής μελέτης της Υπηρεσίας της, ότι κατά τη διάρκεια του 2014 η τιμή του πετρελαίου διεθνώς σημείωσε καθοδική πορεία, καταρρίπτοντας κάθε ιστορικό ρεκόρ, αλλά στην Κύπρο οι λιανικές τιμές πώλησης των πετρελαιοειδών δεν μειώθηκαν στον ανάλογο βαθμό, προκαλώντας την αντίδραση, εν είδει παραπόνων τόσο των καταναλωτών, όσο και άλλων οργανωμένων συνόλων.

Η Επιτροπή προχωρούσε στη βάση των εξουσιών της, που απέρρεαν από την, τότε, πρόσφατη τροποποίηση του περί της Προστασίας του Ανταγωνισμού Νόμου. Ενημέρωνε ότι η έρευνά της στον τομέα της αγοράς των πετρελαιοειδών θα αφορούσε κατά κύριο λόγο τους ακόλουθους τύπους πετρελαιοειδών:

- Βενζίνη 95 οκτανίων
- Βενζίνη 98 οκτανίων
- Πετρέλαιο κίνησης
- Πετρέλαιο θέρμανσης
- Υγραέριο.

«Ανεβαίνουν σαν πύραυλος και πέφτουν σαν φτερό»

Επιπλέον, στην ανακοίνωση της απόφασής της για τομεακή έρευνα, η Επιτροπή σημείωνε ότι «γενικά υπάρχει η αντίληψη στην κοινή γνώμη, κάτι το οποίο αποτυπώνεται και μέσω του γραπτού και ηλεκτρονικού Τύπου, ότι στην εν λόγω αγορά οι τιμές των πετρελαιοειδών αυξάνονται γρήγορα σε περιόδους αυξήσεων του κόστους εισαγωγής, ενώ μειώνονται αργά σε περιόδους μειώσεων του κόστους εισαγωγής. Φαινόμενο, γνωστό ως “Rockets and Feathers”, χαρακτηρίζεται η κατάσταση, που οι τιμές ανεβαίνουν σαν πύραυλος (rocket) και πέφτουν σαν φτερό (feather)».

Αναλύεται όλη η αγορά

Η τομεακή έρευνα καλύπτει όλες τις επιμέρους βαθμίδες της αγοράς. Συγκεκριμένα, καλύπτει εισαγωγή, μεταφορά, αποθήκευση, χονδρική διανομή, και λιανική εμπορία. Επιπλέον, η έρευνα συμπεριλαμβάνει όλους τους εμπλεκόμενους φορείς της αγοράς, όπως εταιρείες εισαγωγής πετρελαιοειδών, εταιρείες χονδρικής πώλησης, εταιρείες λιανικής πώλησης -πρατήρια καυσίμων- και οποιαδήποτε άλλη εταιρεία, καθώς και τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πρατηριούχων Πετρελαιοειδών Κύπρου, ή/και οποιοδήποτε άλλο Σύνδεσμο δραστηριοποιείται ή/και λειτουργεί στον εν λόγω τομέα της αγοράς.

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Σ» έχει συγκεντρωθεί, μέχρι σήμερα, ένας τεράστιος όγκος πληροφοριών. Από την επεξεργασία αυτών των πληροφοριών θα διαφανεί κατά πόσον προκύπτουν πιθανά εμπόδια ή ενδεχόμενες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Η τομεακή έρευνα, βεβαίως, δεν καταλήγει με επιβολή προστίμων. Συνεπώς, εάν προκύπτει οποιαδήποτε στρέβλωση στην αγορά, θα ξεκινήσει νέα έρευνα.

Το χρονικό

- 20 Οκτωβρίου 2005 αποφασίζεται η διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας.

- 20 μέρες αργότερα, εξουσιοδοτημένοι λειτουργοί της ΕΠΑ «εισβάλλουν» αιφνιδίως στα γραφεία των εταιρειών.

- 6 Αυγούστου 2009 η ΕΠΑ αποφασίζει ομόφωνα ότι και οι τέσσερεις εταιρείες έχουν παραβεί τον Νόμο.

- Η Επιτροπή καταλήγει ότι οι τέσσερεις εταιρείες είχαν λειτουργήσει κατά την υπό κρίση περίοδο (01/10/2004 - 22/12/2006) στη βάση μιας εναρμονισμένη πρακτικής, αντικαθιστώντας συνειδητά τους κανόνες του ανταγωνισμού κατά παράβαση του άρθρου 3(1)(α) του Νόμου. Προσθέτει δε ότι οι τέσσερεις εταιρείες μέσα από τους μηχανισμούς καθορισμού τιμών και παρακολούθησης της εφαρμογής στην πράξη των εγκυκλίων/ανακοινώσεών τους προς τους πρατηριούχους, είχαν λειτουργήσει, κατά περίπτωση, και στο κάθετο επίπεδο, κατά παράβαση του άρθρου 3(1)(α) του Νόμου.

- 24 Σεπτεμβρίου 2009 η ΕΠΑ ανακοινώνει την επιβολή προστίμων €42,9 εκ. στις εταιρείες.

- Οι εταιρείες πετρελαιοειδών προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη κατά της απόφασης της ΕΠΑ.

- 25 Μαΐου 2011 η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου αποφάσισε ότι ο διορισμός του τότε προέδρου της ΕΠΑ, Κωστάκη Χριστοφόρου, δεν ήταν νόμιμος (λόγοι διαδικασίας και όχι στην ουσία της υπόθεσης) και ακύρωσε τη σχετική απόφαση.