ΤΕΤΑΡΤΗ ΟΔΗΓΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΕΣΟΔΩΝ ΑΠΟ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΟΣΕΣ ΦΟΡΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΛΕΞΗ «ΚΙΝΔΥΝΟΣ» ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (Ε.Ε.) 2015/849 (4AMLD), ΓΕΓΟΝΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΔΕΙΚΝΥΕΙ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΕΣ ΟΝΤΟΤΗΤΕΣ ΝΑ ΠΡΟΒΑΙΝΟΥΝ ΣΕ ΕΠΑΡΚΗ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΝ ΛΟΓΩ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η πρόνοια για τη δημιουργία του κεντρικού αρχείου σε κάθε κράτος-μέλος ίσως είναι η σημαντικότερη τροποποίηση που έφερε η 4AMLD

Η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες αφορά στη λήψη εσόδων από ποινικά διωκόμενες πράξεις και τη συγκάλυψη των παράνομων πηγών τους, ούτως ώστε να χρησιμοποιηθούν αυτά τα χρήματα για την υλοποίηση νόμιμων ή παράνομων δραστηριοτήτων. Εν ολίγοις, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή διαφορετικά το ξέπλυμα χρήματος, είναι η διαδικασία με την οποία το «βρόμικο χρήμα» μετατρέπεται σε «καθαρό».

Είναι γεγονός ότι η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες αποτελεί κίνδυνο, τον οποίο αντιμετωπίζουν πράγματι οι οργανισμοί και δεν είναι απλώς μια άσκηση συμμόρφωσης. Ενδεικτικό της πιο πάνω δήλωσης είναι το πόσες φορές αναφέρεται η λέξη «κίνδυνος» στο κείμενο της Οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) 2015/849 (4AMLD), γεγονός που καταδεικνύει τη σημασία που έχει για τις υπόχρεες οντότητες να προβαίνουν σε επαρκή εντοπισμό, αξιολόγηση και διαχείριση του εν λόγω κινδύνου.

Ενδυνάμωση άμυνας

Η 4AMLD τέθηκε σε ισχύ στις 26 Ιουνίου 2017 και έχει σχεδιαστεί με σκοπό την ενδυνάμωση της άμυνας της Ε.Ε. ενάντια στη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, ενώ παράλληλα εξασφαλίζει ότι το νομοθετικό πλαίσιο της Ε.Ε. είναι εναρμονισμένο με τα διεθνή πρότυπα καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AML) και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (CFT) που εξέδωσε η Ομάδα Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF). Επιπρόσθετα, η 4AMLD συμβάλλει στην οικονομική σταθερότητα, αφού προστατεύει την αξιοπιστία, την ακεραιότητα και την εύρυθμη λειτουργία του οικονομικού συστήματος.

Οι αλλαγές

Πιο κάτω αναφέρονται συνοπτικά ορισμένες από τις σημαντικές αλλαγές που δημιούργησε η 4AMLD σε αντιδιαστολή με το τι προέβλεπε η προϋπάρχουσα 3AMLD:

Διευρυμένο πεδίο εφαρμογής: Η 4AMLD διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής που ίσχυε βάσει της 3AMLD με ποικίλους τρόπους, όπως για παράδειγμα το ότι συμπεριλαμβάνει όλα τα πρόσωπα που ασχολούνται με το εμπόριο και οι πληρωμές που λαμβάνουν σε μετρητά ανέρχονται στις 10000 ευρώ και πάνω. Επίσης, τα φορολογικά εγκλήματα έχουν προστεθεί ως κύρια αδικήματα.

Πολιτικά εκτεθειμένα πρόσωπα (PEPs): Η 4AMLD διεύρυνε επίσης τις κατηγορίες των ατόμων που περιλαμβάνονται στον ορισμό του PEP.

Προσέγγιση βάσει κινδύνου: Η 4AMLD τοποθετεί την προσέγγιση βάσει κινδύνου στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού AML/CFT συστήματος. Επίσης αναγνωρίζει ότι ο κίνδυνος της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας μπορεί να διαφέρει και ότι τα κράτη-μέλη, οι αρμόδιες Αρχές και οι υπόχρεες οντότητες θα πρέπει να λάβουν μέτρα για την αναγνώριση, αξιολόγηση και διαχείριση του κινδύνου.

Δέουσα Επιμέλεια για τον Πελάτη (CDD): Η 4AMLD επιβάλλει πιο αυστηρούς κανόνες για την Απλοποιημένη Δέουσα Επιμέλεια (SDD) και δεν επιτρέπει οποιεσδήποτε αποκλίσεις από αυτούς. Επιπλέον, το πότε και το πώς θα ακολουθείται η SDD, θα πρέπει να δικαιολογείται στη βάση του κινδύνου σε συνάφεια με την προσέγγιση βάσει κινδύνου. Η 4AMLD, επίσης, ενισχύει τις απαιτήσεις της Διακεκριμένης Δέουσας Επιμέλειας (EDD), έτσι ώστε να καλύπτουν τα εγχώρια PEPs.

Κατευθυντήριες γραμμές από ESA

Εντούτοις, η 4AMLD δεν καθορίζει λεπτομερώς το πώς οι υπόχρεες οντότητες και οι αρμόδιες Αρχές θα πρέπει να αξιολογούν τον κίνδυνο αναφορικά με τις επιχειρηματικές σχέσεις ή συναλλαγές, ούτε το ποια είναι τα ακριβή μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή της SDD και της EDD. Τα άρθρα 17 και 18(4) της 4AMLD προβλέπουν ότι η Ευρωπαϊκή Εποπτική Αρχή (ESA) θα εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές με σκοπό την υποστήριξη των πιστωτικών και οικονομικών οργανισμών αλλά και των αρμόδιων Αρχών κατά την αξιολόγηση της καταλληλόλητας των απλουστευμένων και διακεκριμένων μέτρων δέουσας επιμέλειας που υιοθετήθηκαν από αυτούς τους οργανισμούς.

Ενώ οι Κατευθυντήριες Γραμμές δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, οι εθνικές αρμόδιες Αρχές και τα πιστωτικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα καλούνται να συμμορφώνονται με αυτές και σε περίπτωση που δε συμμορφώνονται να εξηγούν τους λόγους της μη συμμόρφωσης («comply or explain» principle).

Ισοδυναμία με τρίτες χώρες: Η 4AMLD άλλαξε το επίκεντρο του καθεστώτος ισοδυναμίας τρίτης χώρας όπως ίσχυε με την 3AMLD, δίνοντας έμφαση σε μη ισοδύναμες, υψηλού κινδύνου δικαιοδοσίες.

Πληροφορίες για τον πραγματικό δικαιούχο: Βάσει της 4AMLD, οι επιχειρήσεις και άλλες νομικές οντότητες που είναι εγκατεστημένες σε κράτη-μέλη, υποχρεούνται να λαμβάνουν και να διατηρούν επαρκείς και ενημερωμένες πληροφορίες για την πραγματική κυριότητα, συμπεριλαμβανομένων λεπτομερειών σχετικά με τα συμφέροντα που υπάρχουν (beneficial interests) (Άρθρο 30(1), 4AMLD).

Κάθε κράτος-μέλος πρέπει να είναι σε θέση να επιβεβαιώσει ότι όλες οι πιο πάνω πληροφορίες αναφορικά με την πραγματική κυριότητα διατηρούνται σε ένα κεντρικό αρχείο. Το εν λόγω κεντρικό αρχείο για την Κύπρο θα διατηρείται από το Τμήμα Έφορου Εταιρειών και Επίσημου Παραλήπτη. Οι πληροφορίες που θα βρίσκονται στο κεντρικό αρχείο θα πρέπει να είναι επαρκείς, ακριβείς και πρόσφατες (Άρθρο 30(4), 4AMLD) και επίσης θα πρέπει να είναι προσβάσιμες, σε κάθε περίπτωση, ως ακολούθως:

(α) Στις αρμόδιες αρχές και στους ΜΧΠ (FIUs), έγκαιρα και χωρίς να ειδοποιούν την οντότητα που αφορά.

(β) Στα γραφεία, σε εύλογο χρόνο, όταν προβαίνουν σε CDD. Να σημειωθεί ότι τα γραφεία αναμένεται ότι δε θα βασίζονται αποκλειστικά στο κεντρικό αρχείο για να ικανοποιήσουν τις υποχρεώσεις τους για CDD, καθώς θα ακολουθείται προσέγγιση βάσει κινδύνου.

(γ) Σε οποιοδήποτε άτομο ή οργανισμό που μπορεί να δικαιολογήσει ότι έχει νόμιμο συμφέρον (ο όρος «νόμιμο συμφέρον» δεν ορίζεται στην 4AMLD) σε σχέση με τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, χρηματοδότηση τρομοκρατίας και άλλα συναφή αδικήματα.

Δημιουργία κεντρικού αρχείου

Η πρόνοια για τη δημιουργία του κεντρικού αρχείου σε κάθε κράτος-μέλος ίσως είναι η σημαντικότερη τροποποίηση που έφερε η 4AMLD. Νοείται ότι μια τόσο μεγάλη αλλαγή, δεν θα μπορούσε να μην αφήνει περιθώρια για εξαίρεση. Στο άρθρο 30(9) της 4AMLD προβλέπεται ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να απαγορεύουν την πρόσβαση σε ό,τι αφορά τα σημεία β και γ ανωτέρω, «σε όλες ή σε μέρος των πληροφοριών που αφορούν την πραγματική ιδιοκτησία, κατά περίπτωση σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπου τέτοια πρόσβαση θα άφηνε εκτεθειμένο τον πραγματικό δικαιούχο σε κίνδυνο απάτης, απαγωγής, εκβιασμού, βίας ή εκφοβισμού ή όπου ο πραγματικός δικαιούχος είναι ανήλικος ή ανίκανος».

Παρόλο που τα πιστωτικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, οι συμβολαιογράφοι και άλλοι ανεξάρτητοι νομικοί εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της ανωτέρω εξαίρεσης, αναμένεται να διαφανεί εάν το γεγονός ότι υπάρχει πρόβλεψη για εξαίρεση, θα μπορούσε ενδεχομένως να εξαφανίσει εν όλω ή εν μέρει τον σκοπό της δημιουργίας του κεντρικού αρχείου.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ
Principal,
KPMG Limited,
[email protected].