Στη σύγχρονη οικονομική επιστήμη η οικονομική ανάπτυξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κοινωνική ανάπτυξη, όσο και την απρόσκοπτη πρόσβαση της κοινωνίας στις βασικές συνιστώσες της οικονομικής δραστηριότητας. Η κρίση και ιδιαίτερα το εν μιά νυχτί άτσαλο κούρεμα έχουν πλήξει τελικά άμεσα και έμμεσα περισσότερο στο σύνολό τους τα χαμηλά εισοδηματικά στρώματα αλλά και τη μεσαία τάξη - αυτό το κύριο αναπτυξιακό συστατικό της οικονομίας μας τόσα χρόνια.

Δημιουργώντας συνθήκες έντονης ανισότητας, ελλειμματικής, όσο και μη-βιώσιμης ανάπτυξης. Γι’ αυτό πρέπει να δράσουμε τώρα, ενδυναμώνοντας ξανά την κοινωνία. Κατανέμοντας δικαιότερα το μέρισμα ανάπτυξης. Η οικονομία του μέλλοντος είναι άλλωστε οικονομία δίκαιης κατανομής. Και αυτό αφορά τόσο στις συνθήκες και στους τομείς ανάπτυξης όσο και στην καταπολέμηση της φτώχιας και της ανεργίας στη βάση του δίκαιου επιμερισμού του κόστους αναπροσαρμογής της οικονομίας, ανάλογα πάντοτε με τις δυνατότητες ενός εκάστου.

Ανισότητα και φτώχια

Οι δείκτες του κινδύνου φτώχιας και κοινωνικού αποκλεισμού έχουν έκδηλα επιδεινωθεί την τελευταία πενταετία. Ιδιαίτερα όσον αφορά σε χαμηλής έντασης εργασίας νοικοκυριά, οικογένειες με έναν εργαζόμενο και άτομα με αναπηρίες. Παρατηρούμε επίσης σημαντική διεύρυνση της εισοδηματικής ανισότητας μέσα και από τη μείωση μισθών και ιδιαίτερα στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα. Και αυτά ενώ το κόστος ζωής κατά μέσο όρο αυξάνεται και η ρευστότητα στέρεψε.

Ο κίνδυνος πραγματικής φτωχοποίησης για σημαντική μερίδα συμπολιτών μας είναι μεγάλος όσο ποτέ μετά το 1974. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, συνολικά 28,9% του πληθυσμού της Κύπρου βρίσκονται υπό τον κίνδυνο φτώχιας και κοινωνικού αποκλεισμού, σημειώνοντας αύξηση 1,8 ποσοστιαίων μονάδων από το 2012 (27,1%). Σε αριθμούς αυτό αντιστοιχεί σε 244 χιλιάδες συμπολίτες μας, όπου προστέθηκαν περίπου 10 χιλιάδες άτομα την πενταετία.

Σε ό,τι αφορά την εισοδηματική ανισότητα, οι δείκτες παρουσιάζουν μιαν ακόμη πιο έντονα ανοδική πορεία. Συγκεκριμένα, ενώ οι υψηλά αμειβόμενοι το 2008 ελάμβαναν περίπου 4 φορές τις αμοιβές των χαμηλά αμειβομένων, αυτό ανήλθε στο 4,6 στην κορυφή της κρίσης το 2012, ενώ συνεχίζει να αυξάνεται, όπου τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία (2016) φέρνουν τις αμοιβές των πλουσίων στο 5,2 φορές αυτών των ασθενέστερων εισοδηματικά συμπολιτών μας.

Δεν είναι καθόλου περίεργο που 27 χιλιάδες συμπολίτες μας τελικά επέλεξαν την οικονομική μετανάστευση την τελευταία πενταετία. Ειδικότερα οι νέοι. Αφού τα οικονομικά δεδομένα είναι έκδηλα χειρότερα γι’ αυτούς, και οι προσβάσεις στην ανάπτυξη λιγοστές.

Εξορθολογισμός κοινωνικών δαπανών

Επιβάλλεται λοιπόν να αντιμετωπιστεί η περαιτέρω αποδυνάμωση των αδύναμων οικονομικών στρωμάτων και να αντιστραφεί αυτή η καταστροφική τάση. Όπου το κάθε συστατικό του προβλήματος επιφέρει άμεσα συνέπειες στην κοινωνία και την οικονομία δημιουργώντας συνθήκες κυκλικής φτώχιας.

Πέρα από προτάσεις για την ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας (άρθρο μου στη «Σ» 3/9/17) και την επίλυση των δομικών προβλημάτων στην αγορά εργασίας (άρθρο μου στη «Σ» 10/9/17), επιπλέον μέτρα προς την κατεύθυνση της περισσότερης κοινωνικής δικαιοσύνης θα μπορούσαν να συμπεριλαμβάνουν:

· Περαιτέρω εξορθολογισμό και στόχευση των κοινωνικών δαπανών μέσα από τον κρατικό προϋπολογισμό.

· Εξαίρεση χαμηλόμισθων αυτο-εργοδοτούμενων από καταβολή του μέρους του ποσού των Κοινωνικών Ασφαλίσεων.

· Παροχή χορηγίας για αγορά επαγγελματικού αυτοκινήτου προς άπορες οικογένειες.

· Δημιουργία προγράμματος κατ’ οίκον φροντίδας ηλικιωμένων.

· Ενίσχυση και στήριξη του ρόλου των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων και βελτιστοποίηση συντονισμού με κρατικές υπηρεσίες.

· Στήριξη (με εισοδηματικά και πλουτοπαραγωγικά κριτήρια) εργαζομένων και ιδιαίτερα μονογονέων προς την κατεύθυνση ή/και δημιουργία ανάλογων υποδομών για οικογενειακή στήριξη και προστασία.

· Ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσα από τη χρήση τεχνολογίας και αυστηρότερη εφαρμογή των δικαιωμάτων του καταναλωτή - αντιμετώπιση της αισχροκέρδειας.

· Μετατροπή του Συνεργατισμού σε «Κοινωνική και Αναπτυξιακή Τράπεζα» και μέσα από αυτή δημιουργία συνθηκών μείωσης των επιτοκίων δανεισμού προς τις κοινότητες, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

· Επιβολή φόρου πολυτελείας και υπερπολυτελείας σε επαύλεις, εξοχικές κατοικίες, αυτοκίνητα μεγάλου κυβισμού, γιότ και άλλα είδη πολυτελείας.

· Άμεση εφαρμογή του τεκμηρίου διαβίωσης και διαδικασιών αυτο-αξιολόγησης στη φορολογική διαδικασία ή/και σε σχετικές έρευνες, με σημαντικά κίνητρα και αντικίνητρα αναλόγως και δειγματοληπτικούς ελέγχους στοχευμένα και σε μεγάλη κλίμακα. Ακολούθως συσχέτισή τους με τις υποβληθείσες φορολογικές δηλώσεις ή/και καταστάσεις κεφαλαίου και εισοδημάτων, με σκοπό να παταχθεί η φοροδιαφυγή και να περιοριστούν καταστάσεις επίδειξης πλουτισμού, με έντονες κοινωνικές επιπτώσεις.

· Εξεύρεση τρόπου ουσιαστικής συνεισφοράς των κεφαλαίων Κυπρίων πολιτών αλλά και εταιρειών με Κύπριους τελικούς δικαιούχους που βρίσκονται στο εξωτερικό και εκτός του εγχώριου τραπεζικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένου και ως μέρους μιας ενδελεχούς φορολογικής έρευνας (σε συνάρτηση και με την προηγούμενη σχετική εισήγηση).

ΔΡ ΣΤΕΛΙΟΣ ΠΛΑΤΗΣ
Οικονομολόγος,
Διδάκτορας Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου του Cambridge, και
επικεφαλής του Κινήματος Πολιτών «Μήνυμα Ελπίδας».