Στις υψηλότερες θέσεις η Κύπρος, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΚΤ
Ένα από τα προβλήματα της κυπριακής οικονομίας το 2013 ήταν ότι είχε συγκεντρώσει πολλές λήξεις ομολόγων βραχυπρόθεσμα και δεν μπορούσε να τις εξυπηρετήσει ή να τις αναχρηματοδοτήσει, αφού η χώρα ήταν εκτός αγορών

Η δυνατότητα πρόσβασης σε εύκολη και φθηνή χρηματοδότηση αποτελεί έναν από τους σημαντικούς παράγοντες ανάκαμψης μιας οικονομίας. Αυτό αφορά τόσο το δημόσιο όσο και το ιδιωτικό χρέος. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Κύπρος παραμένει στις υψηλές θέσεις, εντός της Ευρώπης, όσον αφορά το ιδιωτικό χρέος των νοικοκυριών ως ποσοστό του ΑΕΠ (κοντά στο 120%), ενώ το δημόσιο χρέος ξεπερνά το 100%.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό της Ελλάδας, της οποίας το δημόσιο χρέος θεωρείται από πολλούς ως μη βιώσιμο, εφόσον ξεπερνά το 170% του ΑΕΠ της σε αντίθεση με το ιδιωτικό χρέος νοικοκυριών, που μόλις κυμαίνεται στο 60%.

Το προφίλ
Το πιστωτικό προφίλ ενός κράτους, των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών εξαρτάται από τη δυνατότητά του να ικανοποιεί τις υποχρεώσεις του όπως αυτές τρέχουν. Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει συγκεκριμένος σχεδιασμός όσον αφορά τη διαχείριση του χρέους, ώστε οι πληρωμές τόκων και κεφαλαίων να συμβαδίζουν με τις εισροές εισόδων από την κυβέρνηση. Σίγουρα το μεγάλο ύψος του ιδιωτικού χρέους επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις και περιορίζει τη δυνατότητα για νέο δανεισμό.

Σημαντική η διασπορά
Όσον αφορά το χρέος υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι πέραν από τον πιστωτικό (αδυναμία αποπληρωμής των δόσεων). Υπάρχει ο επιτοκιακός κίνδυνος στην περίπτωση που ο δανεισμός γίνεται με κυμαινόμενο επιτόκιο, ο συναλλαγματικός κίνδυνος στις περιπτώσεις που η δανειοδότηση γίνεται σε νόμισμα άλλο από αυτό των εισοδημάτων του δανειολήπτη και οι κίνδυνοι του οικονομικού περιβάλλοντος.

Είναι σημαντικό να υπάρχει διασπορά των λήξεων των ομολόγων, όταν αναφερόμαστε σε κράτος, μεταξύ βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων λήξεων, ώστε να είναι ευκολότερη η εξυπηρέτησή τους. Υπενθυμίζεται, ότι ένα από τα προβλήματα της κυπριακής οικονομίας το 2013 ήταν ότι είχε συγκεντρώσει πολλές λήξεις ομολόγων βραχυπροθέσμα και δεν μπορούσε να τις εξυπηρετήσει ή να τις αναχρηματοδοτήσει, αφού η χώρα ήταν εκτός αγορών.

Το επιτόκιο
Σε ό,τι αφορά το επιτόκιο, αν αυτό είναι κυμαινόμενο, ο δανειολήπτης είτε είναι το κράτος είτε ιδιώτης επωφελείται από ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων και καλείται να καταβάλει μεγαλύτερες δόσεις στις περιπτώσεις που τα επιτόκια αυξάνονται.

Με την έναρξη της κρίσης οι κεντρικές τράπεζες πολλών χωρών, συμπεριλαμβανομένης και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προχώρησαν στην υιοθέτηση προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης και στη σημαντική μείωση των επιτοκίων, με σκοπό την αναζωογόνηση των οικονομιών.

Ως εκ τούτου τα τελευταία χρόνια ζούμε σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, κάτι που αναμένεται να συνεχιστεί βραχυπρόθεσμα, εφόσον η αναιμική ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας επιβάλλει τη διατήρηση των μέτρων νομισματικής πολιτικής που εφαρμόζονται.

Το οικονομικό περιβάλλον
Αναφορικά με το οικονομικό περιβάλλον, οποιαδήποτε αρνητική εξέλιξη επηρεάζει τη δυνατότητα του δανειολήπτη να αποπληρώσει τις δόσεις, ενισχύει την πιθανότητα πιστωτικού γεγονότος. Για ένα κράτος αρνητικές εξελίξεις αποτελούν η σημαντική συρρίκνωση του ΑΕΠ της χώρας και η μείωση των εσόδων από τις φορολογίες και για τις επιχειρήσεις και τα φυσικά πρόσωπα η συρρίκνωση των εισοδημάτων, η οποία μπορεί να προέλθει από τη μείωση του κύκλου εργασιών, από αυξημένες φορολογίες ή την απώλεια της θέσης εργασίας.

Σημειώνεται ότι το πιστωτικό προφίλ του δανειολήπτη επηρεάζεται σημαντικά και από τις εγγυήσεις που έχει παραχωρήσει, πρακτική που εφαρμόστηκε εκτεταμένα τόσο από το κράτος αλλά και τους ιδιώτες. Η κυβέρνηση έχει παραχωρήσει σε πολλές περιπτώσεις εγγυήσεις σε διάφορους οργανισμούς ώστε να μπορέσουν να προχωρήσουν στη λήψη πιστωτικών διευκολύνσεων και σε περίπτωση αδυναμίας του πρωτοφειλέτη να αποπληρώσει τις δόσεις του, ο δανειστής θα κινηθεί προς τον εγγυητή.

Τα στοιχεία
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε το Τμήμα Διαχείρισης Δημόσιου Χρέους της κυβέρνησης, το προφίλ του δημόσιου χρέους έχει βελτιωθεί. Οι λήξεις των ομολόγων έχουν «απλώσει», κάτι που ενισχύθηκε από την τελευταία έκδοση, μέσα στον χρόνο, κάτι που κάνει ευκολότερη την εξυπηρέτησή τους, κυρίως λόγω των δανείων που έλαβε η Κύπρος από τον μηχανισμό στήριξης και το ΔΝΤ.

Ο συναλλαγματικός κίνδυνος είναι περιορισμένος, εφόσον η πλειοψηφία του χρέους είναι σε ευρώ, ενώ η ύπαρξη δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο προϋποθέτει τη συνεχή αξιολόγηση του επιτοκιακού περιβάλλοντος. Συνεχής θα πρέπει να είναι και η αξιολόγηση των εγγυήσεων, ώστε να αποφευχθούν δυσάρεστες εξελίξεις.

Οι ίδιοι κίνδυνοι ισχύουν και για τους ιδιώτες δανειολήπτες. Η Κεντρική Τράπεζα με τις οδηγίες της καλεί τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να δίνουν έμφαση στη δυνατότητα του δανειολήπτη να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις του, παρά στην αξία των υποθηκών.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ
Supervisor, KPMG Limited, τηλ. 22209000, ηλεκ. διευθ. [email protected]