Μελέτη της οικονομικής πτυχής της λύσης στη βάση του Σχεδίου Ανάν
Τα σημεία που πρέπει να προσέξει η διαπραγματευτική μας ομάδα, τονίζει ο Οικονομολόγος Στέλιος Πλατής

Δημοσιεύουμε σήμερα το δεύτερο μέρος της συνέντευξης του οικονομολόγου καθηγητή Στέλιου Πλατή, με θέμα την οικονομική πτυχή της λύσης σε σχέση με τα σοβαρά ζητήματα που θα πρέπει να τύχουν χειρισμού πολύ πριν από την κατάληξη σε οποιαδήποτε συμφωνία αλλά και τα απλά καθημερινά, τα οποία θα βρούμε μπροστά μας σε περίπτωση λύσης.

Δημόσια οικονομικά και χρέος
Πώς θα πρέπει να τύχουν διαχείρισης τα δημοσιονομικά και το δημόσιο χρέος;
Προσοχή πρέπει να δοθεί στο κόστος λειτουργίας ουσιαστικά τριών δημοσιονομικών συστημάτων. Ενδεικτικά, με βάση το Σχέδιο Ανάν, υπολόγισα το 2004 ότι για να λειτουργήσει απλώς το όλο ομόσπονδο σύστημα, το 2005 το έλλειμμα θα εκτινασσόταν στο 7,4% του ΑΕΠ, συμπεριλαμβάνοντας μόνο κάποια βασικά έργα υποδομής.

Επίσης, πρέπει να δημιουργηθεί συντονισμός μεταξύ των τριών Αρχών όσων αφορά στις δημοσιονομικές πολιτικές, ιδιαίτερα σε θέματα φορολογίας και ΦΠΑ, με σκοπό την αποφυγή αθέμιτου και επικίνδυνου ανταγωνισμού μεταξύ των κρατιδίων, ενώ η φορολογική εναρμόνιση θα πρέπει να ξεκινήσει ακόμη και πριν από την εφαρμογή της λύσης, με σκοπό να μειωθούν όσο το δυνατόν οι επιπτώσεις από το αρνητικό δημοσιονομικό σοκ.

Οι συντάξεις επίσης ενδέχεται να αποτελέσουν σημαντικό σημείο τριβής, αφού τόσο στην περίπτωση της ΚΔ όσο και στο ψευδοκράτος το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) δεν είναι βιώσιμο και θα απαιτηθεί ομοσπονδιακή στήριξη. Από την άλλη, τόσο η ΚΔ όσο και το ψευδοκράτος έχουν σήμερα πολύ διαφορετικές συνταξιοδοτικές πολιτικές. Θα ήταν απαραίτητο, λοιπόν, να εξευρεθεί μια ενιαία ή τουλάχιστον μια συμφωνημένη διαδικασία εξορθολογισμού και σύγκλισης των δύο ΤΚΑ.

Η γραφειοκρατία
Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η ιδιαίτερα υψηλή αναποτελεσματικότητα και γραφειοκρατία στη διοίκηση των κατεχόμενων περιοχών (ως μικρογραφία της Τουρκίας σε μεγάλο βαθμό). Ουσιαστικά δεν υπάρχει αποτελεσματικός και συντονισμένος έλεγχος των «δημοσίων δαπανών» του ψευδοκράτους, και ούτε και η έννοια του «δημοσιονομικού ελλείμματος», με τον τρόπο που το κατανοούμε στο πλαίσιο της ΕΕ και των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών συνθηκών. Αυτό αναντίλεκτα θα δυσχεράνει τη δημοσιονομική πειθαρχία και σύγκλιση σε ένα ομόσπονδο σύστημα. Επιβάλλεται, λοιπόν, να ενυπάρχει αυστηρός και στενός ομοσπονδιακός έλεγχος και πειθαρχία σε ελλείμματα των κρατιδίων. Σε αντίθετη περίπτωση, ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός και το δημόσιο χρέος θα οδηγηθούν σε μεγάλες περιπέτειες. Δίχως πολιτικά ή εθνικά προσκόμματα να δύνανται να υπεισέρχονται στη διαδικασία.

Τα δάνεια των Τουρκοκυπρίων
Ανάλογα με τις σχετικές διατάξεις και ρήτρες του σχεδίου λύσης, ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρά θέματα που αφορούν στην αποπληρωμή χρεών της διοίκησης των κατεχομένων προς την Τουρκία. Γνωρίζουμε ότι σήμερα τα ελλείμματα του ευρύτερου ούτω καλούμενου δημόσιου τομέα στα κατεχόμενα χρηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό από δάνεια ή βοήθεια από την Τουρκία ή/και τις τράπεζες στα κατεχόμενα. Υπολογίζεται ότι το καταγεγραμμένο χρέος του ψευδοκράτους είναι σήμερα γύρω στα 3,5 δις ευρώ. Σε αυτό όμως δεν συμπεριλαμβάνεται ένα ποσό γύρω στο 7-10% του ΑΕΠ του ψευδοκράτους, που δίδεται ως βοήθεια από την Τουρκία κάθε χρόνο. Ενδεικτικά το ψευδοκράτος έλαβε βοήθεια γύρω στα 800 εκ. ευρώ μόνο την περίοδο 2007-2009. Αν όλα αυτά λοιπόν συμπεριληφθούν στο υφιστάμενο χρέος, αυτό ενδεχομένως να ανέλθει στα 8-10 δις ευρώ. Έπειτα, γνωρίζουμε ότι οι υποδομές στα κατεχόμενα έχουν χρηματοδοτηθεί από την Τουρκία απευθείας, ενώ δεν γνωρίζουμε εάν η κατοχική δύναμη ή το ψευδοκράτος θα συμπεριλάβουν αυτό το κόστος στο όποιο χρέος προς την Τουρκία μετά τη λύση.

Κόστος και χρηματοδότηση της λύσης
-Υπάρχει τρόπος ελάφρυνσης του κόστους της λύσης;
Η χρηματοδότηση για την (ανα)δόμηση πόλεων και χωριών, αλλά και για τα απαραίτητα έργα υποδομής δεν θα είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ενδεικτικά, υπολογισμοί μου το 2004 μόνο για τις άκρως απαραίτητες υποδομές και τη μετεγκατάσταση που προέβλεπε το Σχέδιο Ανάν, έφερναν το κόστος στο 27% του ΑΕΠ της ΚΔ τότε. Αυτό μεταφράζεται σήμερα σε περίπου 5 δις ευρώ. Βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη μετά τη λύση, αλλά και στη λειτουργικότητα του Σχεδίου Ανάν το 2004, ήταν η τότε εύρυθμη λειτουργία της οικονομίας, ιδιαίτερα η ευρωστία του τραπεζικού συστήματος των ελεύθερων περιοχών και μέσα από αυτά, η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στη διαδικασία. Αναμενόταν ότι σημαντικό ποσοστό της απαραίτητης ανοικοδόμησης θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί με αυτόν τον τρόπο. Δυστυχώς, όμως, εξαιτίας του κουρέματος καταθέσεων και των συνεπειών του, κυρίως στο τραπεζικό μας σύστημα, αυτή η προϋπόθεση παύει να υφίσταται σήμερα. Ενδεικτικά οι χρηματοδοτικές ανάγκες για την αναγκαία ανάπτυξη των περιοχών που επιστρέφονταν υπό ε/κ διοίκηση το 2004 με βάση το Σχέδιο Ανάν, πέραν των βασικών έργων υποδομής, αλλά και έργα που συμπεριλαμβάνονται σε σχετική μελέτη του Γραφείου Προγραμματισμού, ανέρχονταν γύρω στο 58% του ΑΕΠ της ΚΔ τότε, το οποίο μεταφράζεται σήμερα σε περίπου 10 δις ευρώ.

· Έχουμε λοιπόν, ένα συνολικό ποσό των 15 δις και επιπλέον περίπου 10 δις απαραίτητων εγγυήσεων για το «Συμβούλιο Περιουσιών», χωρίς να συμπεριλαμβάνουμε το όποιο χρέος του ψευδοκράτους προς την Τουρκία ή τα εκεί έργα υποδομής. Ο μόνος δυνατός τρόπος λοιπόν για τη χρηματοδότηση του κόστους της λύσης σήμερα είναι, αναντίλεκτα, μέσω δωρητών και μόνο, και πλήρης διαγραφή χρέους προς την Τουρκία. Δανεισμός, για παράδειγμα, από το ΔΝΤ ή αλλού θα ήταν καταστροφικός για τη βιωσιμότητα του νέου ομόσπονδου συστήματος, αφού το ποσό αυτό από μόνο του είναι κατά πολύ μεγαλύτερο από το άθροισμα του ΑΕΠ της ΚΔ και του ψευδοκράτους σήμερα.

Προκαταρκτικά συμπεράσματα
-Θα ήταν χρήσιμο να έχουμε τα συμπεράσματά σας σε λίγες προτάσεις, για σκοπούς ανακεφαλαίωσης όσων μας έχετε πει…
. Ως πρώτο συμπέρασμα υπογραμμίζω ότι η διαπραγματευτική μας ομάδα επιβάλλεται να διεκδικήσει τη μεταφορά των υφιστάμενων δομών και θεσμών της Κυπριακής Δημοκρατίας σε ομοσπονδιακό επίπεδο, αλλά και στο τ/κ κρατίδιο. Προς αυτή την κατεύθυνση επιβάλλεται να αντισταθούμε σθεναρά και πάση θυσία σε επιχειρήματα ή/και προσπάθεια δημιουργίας δομών τύπου «μέσου όρου» κατεχομένων-Κυπριακής Δημοκρατίας.

. Δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι η τραπεζική κρίση, το αχρείαστο κούρεμα καταθέσεων του 2013 και το κουτσούρεμα του τραπεζικού μας συστήματος και της οικονομίας μας, καθίστανται τελικά σημαντικά προσκόμματα στη λειτουργικότητα της λύσης, αφού ανεβάζουν το ποσοστό ξένων επενδυτών ή δωρητών που θα απαιτηθεί να συμμετέχουν στην προσπάθεια. Αυτό μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες εξεύρεσης όλων των απαραίτητων πόρων για χρηματοδότηση της λύσης.

. Τρίτο συμπέρασμα είναι ότι δίχως την ουσιαστική συμβολή δωρητών δεν είναι βιώσιμη η λύση - κάτι που ίσχυε σε μεγάλο βαθμό ακόμη και το 2004, πριν από το κούρεμα και την κατάρρευση των τραπεζών μας. Ενδεικτικά, σήμερα, τα απαιτούμενα ποσά εκτιμώνται τουλάχιστον υπερδιπλάσια του πακέτου στήριξης που έλαβε η Κυπριακή Δημοκρατία μέσα από το σημερινό μνημόνιο, ενώ επιπλέον δανεισμός γι’ αυτό τον σκοπό θα απέβαινε μοιραίος για τη βιωσιμότητα του νέου ομόσπονδου συστήματος.

. Τέταρτο συμπέρασμα, είναι ότι βραχυπρόθεσμα ενδέχεται να υπάρξει ένα σημαντικό αρνητικό σοκ στην οικονομία και σημαντική αβεβαιότητα, μέσα από τον συνδυασμό δυο παντελώς ανομοιογενών οικονομιών σε σχεδόν κάθε τομέα. Αυτό το σοκ, το οποίο αναμέναμε το 2004 να απορροφηθεί από την εύρωστη οικονομία των ελεύθερων περιοχών και το τραπεζικό μας σύστημα, σήμερα θα απαιτηθεί να τύχει σοβαρής, μελετημένης και ουσιαστικής διαχείρισης μέσα από μια σημαντική ενδεχομένως μεταβατική περίοδο. Πολιτικά επιχειρήματα (όπως για παράδειγμα περιορισμοί στις επενδύσεις, εγγυημένες πλειοψηφίες, εμπόδια στην υιοθέτηση ευρωπαϊκών θεσμών ή παρεκκλίσεις από το ευρωπαϊκό κεκτημένο, ιδιαίτερα σε θέματα χρηματοοικονομικών, περιουσιών και δημοσιονομικά) θα πρέπει να παραμεριστούν. Αλλιώς ενδέχεται το όλο οικοδόμημα να καταρρεύσει.

* Ο Δρ Πλατής είναι Οικονομολόγος, Διδάκτορας Χρηματοοικονομικών του Πανεπιστημίου του Cambridge, και υπήρξε επικεφαλής του Ανεξάρτητου Συνδυασμού «Μήνυμα Ελπίδας» στις τελευταίες ευρωεκλογές. Ο Δρ Στέλιος Πλατής ετοίμασε το οικονομικό μοντέλο πάνω στο οποίο βασίστηκε η μελέτη Γ. Βασιλείου «Οι Οικονομικές Πτυχές της Λύσης με Βάση το Σχέδιο Ανάν» (Σεπτ. 2003), ενώ τα πιο πάνω αποτελούν τα προκαταρκτικά συμπεράσματα μελέτης που ετοιμάστηκε στη βάση των ίδιων μοντέλων (Σχέδιο Ανάν)