Πολλοί αποσύρουν το ενδιαφέρον για διαμεσολάβηση λόγω περιορισμών στη νομοθεσία
Ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος Παύλος Θ. Ιωάννου εξηγεί ποιες αλλαγές πρέπει να γίνουν, ώστε περισσότεροι πολίτες να μπορούν να απολάβουν των διευθετήσεων για βιώσιμες αναδιαρθρώσεις δανείων

Στην αποκάλυψη, ότι ορισμένες πρόνοιες της υφιστάμενης νομοθεσίας αποτρέπουν οφειλέτες να προσφύγουν στην Υπηρεσία Διαμεσολάβησης, προέβη ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος Παύλος Ιωάννου, σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εφημερίδα μας, με θέμα κυρίως το αποτέλεσμα των εργασιών της Υπηρεσίας ένα χρόνο μετά την έναρξη της λειτουργία της.

Στη συνέντευξή του ο κ. Ιωάννου εξηγεί ότι η υποβολή αιτήσεων για διαμεσολαβητική αρωγή δεν είναι ικανοποιητική, επειδή οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να προβούν σε αγορά των σχετικών υπηρεσιών, διότι εμποδίζονται από συγκεκριμένους περιορισμούς. Για να αρθούν οι περιορισμοί αυτοί, έχουν προταθεί τροποποιήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας και αναμένεται σύντομα η κατάθεση νομοσχεδίου στη Βουλή.

Το κείμενο της συνέντευξης ακολουθεί:

Επιτυχία και κενά
-Ένα χρόνο μετά, πώς αξιολογείτε την εργασία που γίνεται στον τομέα της διαμεσολάβησης από την Υπηρεσία της οποίας προΐστασθε;
Σε ό,τι αφορά τις διαμεσολαβήσεις και σε σχέση με το ποσοστό των διαμεσολαβήσεων που καταλήγουν σε επιτυχία, δηλαδή σε βιώσιμες αναδιαρθρώσεις, φρονώ ότι το αποτέλεσμα ένα χρόνο μετά την έναρξη λειτουργίας του θεσμού είναι πολύ ικανοποιητικό. Μέχρι τις 7 Δεκεμβρίου 2015, το ποσοστό επιτυχίας ήταν 83,58%, σε σύνολο 67 ολοκληρωθεισών διαμεσολαβήσεων. Σήμερα, το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 86,42% σε σύνολο 81 ολοκληρωμένων διαμεσολαβήσεων.

Τα αποτελέσματα αυτά καταδεικνύουν τη σημασία της διαμεσολαβητικής διαδικασίας ως εργαλείου εξώδικης διευθέτησης διαφορών και είναι η πρώτη φορά από την ψήφιση του Περί Ορισμένων Θεμάτων Διαμεσολάβησης σε Αστικές Διαφορές Νόμου του 2012, που πραγματοποιούνται διαμεσολαβήσεις για χρηματοοικονομικές διαφορές σε τέτοια έκταση.

Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τον αριθμό των αιτήσεων που υποβλήθηκαν, τα πράγματα δεν είναι τόσο ενθαρρυντικά. Συγκεκριμένα, όπως εξήγησα και σε άλλες περιπτώσεις, μέχρι τις 7 Δεκεμβρίου 2015, 1080 πολίτες εκδήλωσαν ενδιαφέρον για υποβολή αίτησης για διαμεσολάβηση. Από αυτούς μόνο οι 158 υπέβαλαν αίτηση (σήμερα ο αριθμός αυτός ανήλθε στους 177).

Το ενδιαφέρον στις υπόλοιπες 928 περιπτώσεις εξέλιπε. Ο λόγος κυρίως είναι διότι επεξηγήθηκε στα πρόσωπα αυτά ότι τυχόν υποβολή αίτησης θα απορριπτόταν. Από την εμπειρία που αποκομίστηκε, προέκυψαν διάφορα συμπεράσματα. Το κυριότερο από αυτά είναι ότι πολλοί συμπολίτες μας, που εκδήλωσαν ή εκδηλώνουν ενδιαφέρον για διαμεσολαβητική αρωγή, δεν μπορούν να προβούν σε αγορά των σχετικών υπηρεσιών, υποβάλλοντας τη νενομισμένη αίτηση διορισμού διαμεσολαβητή, διότι εμποδίζονται από συγκεκριμένους περιορισμούς. Αποτέλεσμα αυτού είναι ο μειωμένος αριθμός αιτήσεων που υποβλήθηκαν, σε σχέση με το μέγεθος του εκδηλωθέντος ενδιαφέροντος.

Με βάση τη σχετική εμπειρία, εντοπίσαμε την ανάγκη για ορισμένες τροποποιήσεις στον σχετικό νόμο, που αν πραγματοποιηθούν θα μεγιστοποιήσουν ανά περίοδο το μέγεθος του διαμεσολαβητικού έργου που θα είναι σε θέση να παράγει ο Θεσμός. Για τα θέματα αυτά βρισκόμαστε σε συνεννόηση με το ΚΕΒΕ και άλλους φορείς. Ευχαριστώ θερμά τον Πρόεδρο του ΚΕΒΕ κ. Φειδία Πηλείδη, τον Γενικό Γραμματέα κ. Μάριο Τσιακκή και τον Ανώτερο Διευθυντή κ. Λεωνίδα Πασχαλίδη, για την κατανόηση που επιδεικνύουν στο ζήτημα αυτό. Αναμένουμε σύντομα κατάθεση τροποποιητικού νομοσχεδίου στη Βουλή.

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις αναμένεται να περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τα εξής:
· Ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος να μπορεί να επιλαμβάνεται παραπόνων που αφορούν πέραν του ποσού των €170 χιλ., μέχρι €250.000.
· Να μπορεί να υποβάλει παράπονο νομικό πρόσωπο του οποίου ο κύκλος εργασιών να μην υπερβαίνει το €1 εκατ.
· Ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος να μπορεί να προτείνει αποζημίωση για το συγκεκριμένο είδος απώλειας ή ζημιάς, το οποίο να μην υπερβαίνει τις €150 χιλ. (κι όχι το ποσό των €50 χιλ. που ισχύει τώρα).
· Να διαφοροποιηθεί ο όρος της κύριας κατοικίας με τη συμπερίληψη του ακινήτου υπό ανέγερση, ακινήτου το οποίο δεν χρησιμοποιείται από τον ίδιο τον οφειλέτη, αλλά από άτομα μέχρι 3ου συγγενικού βαθμού, ακινήτου το οποίο ο οφειλέτης το ενοικιάζει με σκοπό να αυξάνει τα έσοδά του για να μπορεί να αποπληρώνει τις οφειλές του.

Ποιοι μπορούν να αποταθούν για βοήθεια
-Μπορείτε να μας εξηγήσετε ποιοι μπορούν να ζητήσουν τις υπηρεσίες σας, πώς ακριβώς γίνεται η όλη διαδικασία και ποιος είναι ο στόχος των προσπαθειών σας;
-Το Γραφείο του Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου προσφέρει στο χρηματοοικονομικό σύστημα, δηλαδή στους καταναλωτές υπηρεσιών χρηματοοικονομικών επιχειρήσεων (τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες και επενδυτικές υπηρεσίες) και στις ίδιες τις επιχειρήσεις, δύο μορφές υπηρεσιών. Συγκεκριμένα, επιλαμβάνεται παραπόνων καταναλωτών εναντίον επιχειρήσεων για διαφορές μέχρι €170.000, νοουμένου ότι η διαφορά ή το ζημιογόνο γεγονός πραγματοποιήθηκε όχι πέραν των 22 μηνών πριν από την υποβολή του παραπόνου. Επίσης, δικαιούνται να υποβάλουν παράπονα και νομικά πρόσωπα, δηλαδή μικρές επιχειρήσεις, αν ο κύκλος εργασιών τους δεν υπερβαίνει τις €250.000. Η δεύτερη μορφή υπηρεσίας είναι ο διορισμός από τον Επίτροπο διαμεσολαβητών για σκοπούς αναδιάρθρωσης Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (ΜΕΔ).

Δικαίωμα για υποβολή αίτησης διορισμού διαμεσολαβητή έχουν καταναλωτές με πιστωτική διευκόλυνση μέχρι €350.000 και ενυπόθηκο ακίνητο το οποίο χρησιμοποιείται ως πρώτη κατοικία από τον ιδιοκτήτη. Σχετικά, ο βασικός νόμος ορίζει ότι καταναλωτής είναι φυσικό πρόσωπο. Για εταιρείας περιορισμένης ευθύνης, ο κύκλος εργασιών τους δεν πρέπει να υπερβαίνει τις €250.000 ετησίως. Επιπρόσθετα, οι πολίτες οι οποίοι επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση για διορισμό διαμεσολαβητή, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η νόμιμη έγκρισή της προϋποθέτει επίσης την ικανοποίηση των κριτηρίων της εφαρμοσιμότητας του νόμου και της εγκαιρότητας υποβολής της.

Αναφορικά με το πρώτο κριτήριο, η διαδικασία διορισμού διαμεσολαβητή δεν εφαρμόζεται σε περιπτώσεις πιστωτικών διευκολύνσεων, σε σχέση με τις οποίες έχει εκδοθεί απόφαση από δικαστήριο της Δημοκρατίας, ή βρίσκεται σε εξέλιξη δικαστική διαδικασία ή διαδικασία εκποίησης ακινήτου. Επομένως, οι αιτητές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι, εάν κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησής τους ισχύει κάποιο από τα παραπάνω, η αίτησή τους θα είναι αδύνατο να ικανοποιηθεί. Θα πρέπει επίσης να υποβάλουν την αίτησή τους εντός του χρονικού πλαισίου το οποίο ορίζει ο νόμος, στη βάση του κριτηρίου της εγκαιρότητας. Δηλαδή, η αίτηση πρέπει να υποβληθεί εντός 14 εργάσιμων ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία έχουν υποβάλει όλα τα σχετικά οικονομικά στοιχεία προς το ΑΠΙ ή μέσα σε 14 εργάσιμες μέρες από την ημερομηνία κατά την οποία το ΑΠΙ τους υπέβαλε εγγράφως την τελευταία πρόταση αναδιάρθρωσης.

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ
Ικανοποιητικός ο αριθμός των διαμεσολαβητών αλλά…
-Πόσοι διαμεσολαβητές απασχολούνται στο έργο της παροχής υπηρεσιών σε άτομα που το έχουν ανάγκη; Πιστεύετε πως υπάρχει ανάγκη για περισσότερη ενίσχυση;
Στο Ειδικό Μητρώο Διαμεσολαβητών, που ο Χρηματοοικονομικός Επίτροπος είναι υποχρεωμένος να τηρεί στο Γραφείο και από το οποίο διορίζει διαμεσολαβητές ύστερα από αίτηση δικαιούχων δανειοληπτών, υπάρχουν σήμερα 240 διαμεσολαβητές. Προκειμένου να καταχωρισθεί το όνομα ενός διαμεσολαβητή στο Ειδικό Μητρώο Διαμεσολαβητών που τηρείται στο Γραφείο μου, θα πρέπει να πληρούνται δύο προϋποθέσεις, που καθορίζονται στον Νόμο. Δηλαδή:

· Ο Διαμεσολαβητής να είναι εγγεγραμμένος στο Μητρώο Διαμεσολάβησης που προβλέπεται στον Περί Ορισμένων Θεμάτων Διαμεσολάβησης σε Αστικές Διαφορές Νόμο του 2012 και
· Ο Διαμεσολαβητής να έχει τύχει επιμόρφωσης από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου σε θέματα αναδιάρθρωσης πιστωτικών διευκολύνσεων.

Θεωρώ το μέγεθος του Ειδικού Μητρώου Διαμεσολαβητών, δηλαδή τον υφιστάμενο αριθμό Διαμεσολαβητών, επαρκές για τις παρούσες ανάγκες. Ωστόσο, είναι εξαιρετικά χρήσιμο να προωθηθεί ποιοτική αναβάθμισή του στη βάση συγκεκριμένων γνωσιολογικών κριτηρίων και κριτηρίων προσωπικών δεξιοτήτων. Αυτό είναι απαραίτητο να γίνει, ώστε να μεγιστοποιείται η πιθανότητα επιτυχίας των διαμεσολαβήσεων σε ό,τι αφορά τον ρόλο του διαμεσολαβητή.

Η συνεργασία με τις τράπεζες
-Υπάρχει συνεργασία των τραπεζών στην όλη προσπάθεια; Αν όχι, πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτό;
Το πολύ ικανοποιητικό ποσοστό επιτυχίας στις διαμεσολαβήσεις σίγουρα οφείλεται και στη συνεργασία των τραπεζών. Πράγματι οι τράπεζες (εμπορικές και συνεργατικά) συνεργάζονται πολύ ικανοποιητικά στην προσπάθεια που καταβάλλεται, και έχω μαζί τους καθημερινώς παραγωγική και εποικοδομητική συνεργασία, σε όλα τα επίπεδα. Η συνεργασία αυτή και το ενδιαφέρον, βέβαια, καθορίζεται από τις εκάστοτε πολιτικές των τραπεζών, οι οποίες, βεβαίως, υπόκεινται σε αλλαγές. Αν αλλάξουν την πολιτική τους οι τράπεζες, η συνεργασία αυτή ενδεχομένως να διαφοροποιηθεί.

Ο πολλαπλασιασμός και η διαίρεση
-Πρόσφατα στη Βουλή αποκαλύψατε ότι οι τράπεζες επιβαρύνουν τους λογαριασμούς των οφειλετών με τόκους αδικαιολόγητους αλλά και υπέρ το δέον υψηλούς. Μιλήσατε, μάλιστα, για τον πολλαπλασιασμό επί 365 και τη διαίρεση διά 360, μια πρακτική η οποία προκάλεσε μεγάλη εντύπωση. Μπορείτε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια πώς γίνεται αυτό;
Αναφέρεστε προφανώς στη μελέτη που αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε το ενημερωτικό σημείωμα προς δανειολήπτες καταναλωτές, με τίτλο «Το Κυπριακό νομικό πλαίσιο και ο υπολογισμός του τόκου στη βάση των 360 ημερών, αντί των 365 ή 366 ημερών». Να επαναλάβω εδώ αυτό που εμφαντικά κατέγραψα στο εν λόγω σημείωμα, ότι δηλαδή «έχουμε συζητήσει διεξοδικά το όλο ζήτημα με εκπροσώπους ορισμένων ΑΠΙ, οι οποίοι μας διαβεβαίωσαν (και δεν έχουμε κανένα λόγο να αμφισβητούμε τη διαβεβαίωσή τους) ότι, παρά το γεγονός ότι σε ορισμένους τύπους συμβάσεων εξακολουθεί να υπάρχει όρος για έτος 360 ημερών, η διαδικασία υπολογισμού του τόκου γίνεται στη βάση του ισχύοντος κυπριακού νομικού πλαισίου».

Μερικές εβδομάδες μετά τη δημοσίευση του εν λόγω σημειώματος, το θέμα εξετάστηκε από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, ύστερα από εγγραφή του θέματος από τον κ. Άγγελο Βότση του ΔΗΚΟ. Στη συνέχεια όλες οι πλευρές της Βουλής, κατόπιν σχετικής εισήγησης του Προέδρου της Επιτροπής κ. Ζαχαρία Ζαχαρίου του ΔΗΣΥ, συμφώνησαν μάλιστα το θέμα να ρυθμιστεί νομοθετικά. Ακολούθως κατατέθηκαν στην Επιτροπή για συζήτηση δύο προτάσεις Νόμου, μια από το ΔΗΚΟ και μια από το ΑΚΕΛ, που αποσκοπούν στο να καθίστανται ρήτρες σε δανειακές συμβάσεις, οι οποίες προνοούν υπολογισμό του ημερήσιου επιτοκίου στη βάση των 360 ημερών, αντί 365 ή 366, και εμπίπτουν στους Νόμους περί Καταχρηστικών Ρητρών 1999-2015, ρητώς καταχρηστικές και παράνομες.

Βέβαια, ανεξάρτητα από αυτό, όταν εξετάζω υποθέσεις ως Χρηματοοικονομικός Επίτροπος για το εν λόγω ζήτημα σε παράπονα υπερχρεώσεων κτλ, θεωρώ τη σχετική ρήτρα καταχρηστική, αν η δανειακή σύμβαση εμπίπτει στο πεδίο ορισμού του σχετικού Νόμου και χειρίζομαι το παράπονο ανάλογα. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις τα ΑΠΙ αποδέχονται (έμμεσα ή άμεσα) τον σχετικό χειρισμό. Επίσης, πρέπει να πω με ιδιαίτερη ικανοποίηση ότι μια Τράπεζα ανήρτησε στην ιστοσελίδα της την ακόλουθη ανακοίνωση:

«[Η Τράπεζα] ενημερώνει τους πελάτες της ότι έχει προβεί σε αναθεώρηση της βάσεως υπολογισμού του τόκου, σε πιστωτικές διευκολύνσεις ιδιωτών (όρια υπεραναλήψεως, πιστωτικές κάρτες, προσωπικά και στεγαστικά δάνεια) ανεξαρτήτως ποσού, από 360 σε 365 ημέρες (για μη-δίσεκτα έτη) και 366 ημέρες (για δίσεκτα έτη). Η αναθεώρηση αυτή τίθεται σε εφαρμογή με άμεση ισχύ. Οι πελάτες της Τραπέζης μπορούν να απευθύνονται στο Κατάστημα/Μονάδα εξυπηρετήσεώς τους για οποιεσδήποτε διευκρινίσεις και περαιτέρω πληροφορίες».

Η ουσία του προβλήματος με την πρακτική των 360 ημερών έγκειται στο γεγονός ότι το ετήσιο επιτόκιο που συμφωνείται σε κάποιο δάνειο διαιρείται διά 360 ημέρες και στη συνέχεια το επιτόκιο της διαίρεσης (ημερήσιο επιτόκιο) χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ετήσιου επιτοκίου.

Υπάρχει απόφαση του Ανωτάτου για το επιτόκιο
-Σε σχέση με τα επιτόκια, πιστεύετε ότι κανείς μέχρι σήμερα δεν είχε εντοπίσει τον λανθασμένο τρόπο υπολογισμού, ή μήπως ήταν γνωστός αλλά αποτελούσε «κοινό μυστικό», λόγω συμφερόντων;
Το Ανώτατο Δικαστήριο της Δημοκρατίας στην απόφασή του, ημερομηνίας 18/2/2011, στην Πολιτική Έφεση υπ’ αριθμόν 281/2006, έχει ήδη γνωμοδοτήσει ότι η χρησιμοποίηση της πρακτικής αυτής, δηλαδή ο υπολογισμός του επιτοκίου με διαιρέτη τις 360 ημέρες και η χρέωσή του για 365 ημέρες επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα στον καταναλωτή.

Η απόφαση αυτή, ανεξάρτητα από το αν σχετίζεται ή όχι άμεσα με το συγκεκριμένο θέμα, αναφέρει τα εξής:
«Η χρησιμοποίηση ως διαιρέτη των 360 αντί των 365 ημερών, ως προνοείται στον όρο 4(α) της επίδικης σύμβασης, αναμφίβολα οδήγησε σε επιβολή τόκου μεγαλύτερου του προβλεπομένου, με αποτέλεσμα, παρά την υπογραφή της συμφωνίας από τον εφεσείοντα 1, ο πιο πάνω όρος να καθίσταται παράνομος».

Νομίζω ότι αυτά που σας ανέφερα θα πρέπει να θεωρηθούν ότι απαντούν πλήρως τη συγκεκριμένη ερώτησή σας.