Μέτρα για την προστασία των καταθετών και τη μείωση των τραπεζικών κινδύνων προτείνει η Κομισιόν
Το νέο σύστημα ασφάλισης των τραπεζικών καταθέσεων, που αφορά στο σύνολο της Ευρωζώνης, θα εξελιχθεί σε τρία στάδια και θα βρίσκεται σε πλήρη εφαρμογή το 2024

Νέο σχέδιο για την ενίσχυση της προστασίας των καταθέσεων προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε μια προσπάθεια να θωρακίσει την ευρωπαϊκή οικονομία από κλυδωνισμούς, οι οποίοι μπορεί να αποβούν μοιραίοι, τόσο για το τραπεζικό σύστημα, όσο και για τις οικονομίες των χωρών, μέσω μιας ενδεχόμενης απώλειας καταθέσεων. Όπως τονίζεται στη σχετική ανακοίνωση, η πρόσφατη κρίση κατέδειξε ότι οι μεγάλες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές αναταράξεις μπορούν να πλήξουν την εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα.

Έτσι, η Τραπεζική Ένωση, η οποία εγκαθιδρύθηκε με σκοπό την εδραίωση της εμπιστοσύνης στις συμμετέχουσες τράπεζες, στοχεύει στην καθιέρωση ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης των Καταθέσεων (EDIS) που θα ισχυροποιήσει την Τραπεζική Ένωση, θα στηρίξει την προστασία την καταθετών, θα ενισχύσει τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και θα συμβάλλει στην περαιτέρω αποδυνάμωση της αλληλεξάρτησης μεταξύ τραπεζών και δημόσιου χρέους.

Δέσμη μέτρων
Όπως επισημαίνεται, τα νέα μέτρα εντάσσονται σε μια δέσμη μέτρων που καθορίστηκε στην Έκθεση των Πέντε Προέδρων για την ενίσχυση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη νομοθετική πρόταση της Επιτροπής να αποσκοπεί στην εγγύηση των καταθέσεων των πολιτών, στις χώρες εντός του ευρώ. Στη σχετική πρόταση, καθορίζονται πρόσθετα μέτρα για την περαιτέρω μείωση των εναπομενόντων κινδύνων στο τραπεζικό σύστημα σε συνδυασμό με τις εργασίες επί της πρότασης για το σύστημα EDIS.

Όπως αναφέρει ο Αντιπρόεδρος Valdis Dombrovskis, αρμόδιος για το Ευρώ και τον Κοινωνικό Διάλογο, «η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης έχει θεμελιώδη σημασία για μια ανθεκτική και ευημερούσα Οικονομική και Νομισματική Ένωση. Η πρόταση της Επιτροπής για ένα Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης των Καταθέσεων αποτελεί συνέχεια των εθνικών συστημάτων εγγύησης των καταθέσεων, ενώ η συμμετοχή στο σύστημα αυτό προϋποθέτει την πλήρη εφαρμογή από κοινού συμφωνηθέντων κανόνων. Παράλληλα, πρέπει να ληφθούν περαιτέρω μέτρα με σκοπό τη μείωση των κινδύνων για το τραπεζικό σύστημα. Οφείλουμε να περιορίσουμε την αλληλεξάρτηση μεταξύ τραπεζών και δημόσιου χρέους και να υλοποιήσουμε τους συμφωνηθέντες κανόνες, ούτως ώστε οι φορολογούμενοι να μην είναι οι πρώτοι που επιβαρύνονται για τη διάσωση των προβληματικών τραπεζών».

Τα βασικά σημεία
Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης των Καταθέσεων θα βασίζεται στο υπάρχον σύστημα, το οποίο απαρτίζεται από τα εθνικά συστήματα εγγύησης καταθέσεων που έχουν συσταθεί σύμφωνα με ευρωπαϊκούς κανόνες. Οι ιδιώτες καταθέτες θα συνεχίζουν να απολαμβάνουν του ίδιου επιπέδου προστασία, ύψους μέχρι 100.000 ευρώ. Το νέο σύστημα θα εισαχθεί σταδιακά και δεν θα συνεπάγεται περαιτέρω κόστος για τον τραπεζικό τομέα, καθώς η συνεισφορά των τραπεζών μπορεί να αφαιρείται από τις εθνικές συνεισφορές τους σε συστήματα εγγύησης καταθέσεων.

Παράλληλα, το σύστημα επιβάλλει μια ροπή στη συντηρητική διαχείριση του κινδύνου από τις τράπεζες. Συγκεκριμένα, θα είναι σταθμισμένο ως προς τον κίνδυνο, με τις τράπεζες που έχουν υψηλότερο βαθμό κινδύνου να συνεισφέρουν περισσότερο σε σχέση με τις ασφαλέστερες τράπεζες, παρέχοντας ταυτόχρονα μια σειρά αυστηρών διασφαλίσεων. Επιπροσθέτως, θα συνοδεύεται από σχετική ανακοίνωση μέτρων για τη μείωση των κινδύνων, όπως μελλοντικές προτάσεις οι οποίες θα διασφαλίζουν ότι η έκθεση των τραπεζών σε μεμονωμένους κινδύνους δημοσίου χρέους είναι επαρκώς διαφοροποιημένη, ενώ τέλος, όλα τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης θα υποχρεούνται να το υιοθετήσουν.

Το χρονοδιάγραμμα
Το σύστημα πρόκειται να υλοποιηθεί χρονικά σε τρεις φάσεις. Αρχικά, θα αποτελέσει ένα καθεστώς αντασφάλισης των εθνικών συστημάτων εγγύησης καταθέσεων (DGS). Στη δεύτερη φάση, η οποία θα επέλθει μετά από τρία χρόνια, το σύστημα θα μετατραπεί σε σύστημα συνασφάλισης, ενώ η συνεισφορά του EDIS στο σύστημα αυτό θα αυξηθεί σταδιακά και σε βάθος χρόνου. Στην τελική φάση, προβλέπεται ένα πλήρες Ευρωπαϊκό Σύστημα Εγγύησης των Καταθέσεων το 2024. Το σύστημα περιλαμβάνει ένα σύνολο ισχυρών διασφαλίσεων έναντι του «ηθικού κινδύνου» και της μη ενδεδειγμένης χρήσης, με σκοπό την παροχή κινήτρων στα εθνικά συστήματα να διαχειρίζονται με σύνεση τους πιθανούς κινδύνους τους. Ειδικότερα, τα εθνικά συστήματα θα έχουν πρόσβαση στο σύστημα EDIS μόνον εάν συμμορφώνονται πλήρως προς τη σχετική νομοθεσία της Ένωσης.

Φάση πρώτη: Αντασφάλιση
Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει αρχικά μιαν αντασφαλιστική προσέγγιση διάρκειας τριών ετών έως το 2020. Στο συγκεκριμένο, αρχικό στάδιο, τα εθνικά DGS θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στα κεφάλαια του EDIS μόνον εφόσον έχουν εξαντλήσει όλους τους ίδιους πόρους. Επιπλέον, εφόσον συμμορφώνονται με την οδηγία σχετικά με τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων (DGS).

Παράλληλα, θα υπάρχουν διασφαλίσεις που θα εγγυώνται ότι τα εθνικά συστήματα μπορούν να έχουν πρόσβαση στο σύστημα EDIS μόνον όταν αυτό δικαιολογείται και για την αντιμετώπιση πιθανού ηθικού κινδύνου. Ειδικότερα, τα κεφάλαια EDIS θα διατίθενται μόνον εφόσον έχουν εφαρμοστεί πλήρως από το οικείο κράτος μέλος οι σχετικοί κανόνες της οδηγίας σχετικά με την εγγύηση των καταθέσεων. Σε περίπτωση διαπιστωμένης παράτυπης λήψης κεφαλαίων EDIS από εθνικό σύστημα, τα εν λόγω κεφάλαια θα πρέπει να επιστραφούν στο ακέραιο.

Το πρώτο αυτό αντασφαλιστικό βήμα αναμένεται να αποδυναμώσει την αλληλεξάρτηση μεταξύ τραπεζών και δημόσιου χρέους. Ωστόσο, όπως σημειώνεται στην ανακοίνωση, απαιτείται περαιτέρω δράση, αφενός για την παροχή πλήρους ασφάλισης στην οποία τα εθνικά συστήματα θα μπορούν να στηρίζονται και, αφετέρου, για να εξασφαλιστεί ότι όλες οι καταθέσεις λιανικής στην Τραπεζική Ένωση τυγχάνουν του ίδιου επιπέδου προστασίας.

Φάση δεύτερη: Συνασφάλιση
Τρία χρόνια μετά, το EDIS θα καταστεί προοδευτικά σύστημα αμοιβαιοποίησης («συνασφάλιση»), το οποίο θα συνεχίσει να διέπεται από κατάλληλα όρια και διασφαλίσεις έναντι καταχρήσεων. Η βασική διαφορά είναι ότι στην εν λόγω φάση τα εθνικά συστήματα δεν υποχρεούνται να έχουν πρώτα εξαντλήσει τους ιδίους πόρους πριν στραφούν στα κεφάλαια EDIS. Το σύστημα EDIS θα έχει τη δυνατότητα να συνεισφέρει σε μέρος του κόστους από τη στιγμή που καθίσταται αναγκαία η αποζημίωση των καταθετών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, επιτυγχάνεται υψηλότερος βαθμός επιμερισμού του κινδύνου μεταξύ των εθνικών συστημάτων μέσω του EDIS. Το ποσοστό του κόστους που θα καλύψει το EDIS θα ξεκινά από σχετικά χαμηλό επίπεδο (20%) και θα αυξάνεται σε βάθος τετραετίας.

Φάση Τρίτη: Πλήρης ασφάλιση
Με τη σταδιακή αύξηση του ποσοστού κινδύνου που αναλαμβάνει το EDIS στο 100%, τα εθνικά DGS θα ασφαλίζονται πλήρως από το EDIS από το 2024 και έπειτα. Το ίδιο έτος προβλέπεται η πλήρης εφαρμογή του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και των απαιτήσεων της τρέχουσας οδηγίας σχετικά με την εγγύηση των καταθέσεων.

Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Εγγύησης των Καταθέσεων
Απαραίτητη θεωρείται από την πρώτη στιγμή η δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Εγγύησης των Καταθέσεων, το οποίο θα χρηματοδοτείται άμεσα από τις εισφορές των τραπεζών, προσαρμοσμένες βάσει του κινδύνου που διέπουν την κάθε μία. Η διαχείριση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Εγγύησης των Καταθέσεων θα ανατεθεί στο υφιστάμενο Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης.

Μέτρα μείωσης των κινδύνων
Παράλληλα με την καθιέρωση του EDIS και με τις εργασίες για τη νομοθετική πρόταση, η Επιτροπή θα επιδιώξει μια δέσμη μέτρων για τη μείωση των κινδύνων και την εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην Τραπεζική Ένωση. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνεται η μείωση των επιλογών και των διακριτικών ευχερειών σε εθνικό επίπεδο, όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων προληπτικής εποπτείας, η εναρμόνιση των εθνικών συστημάτων εγγύησης καταθέσεων, καθώς και η θέσπιση νόμων για την εφαρμογή των υπόλοιπων στοιχείων του κανονιστικού πλαισίου σχετικά με τις τράπεζες, που έχει συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο. Πιο συγκεκριμένα, στους νόμους αυτούς περιλαμβάνεται ο περιορισμός της μόχλευσης των τραπεζών, η εξασφάλιση σταθερής χρηματοδότησης των τραπεζών, κ.ά.

Τέλος, τη δέσμη μέτρων συμπληρώνει η επιβολή των υφισταμένων κανόνων, ούτως ώστε να περιοριστεί στο ελάχιστο η χρήση δημόσιας χρηματοδότησης για τη διατήρηση της φερεγγυότητας και της ανθεκτικότητας του τραπεζικού τομέα, η μεγαλύτερη σύγκλιση της νομοθεσίας περί αφερεγγυότητας όπως ορίζεται στο Σχέδιο Δράσης για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, καθώς και η ανάληψη πρωτοβουλιών για τον χειρισμό της έκθεσης των τραπεζών σε κινδύνους δημοσίου χρέους από απόψεως προληπτικής εποπτείας.