Σε άρθρο του, ο πρώην Διοικητής της Κεντρικής αναλύει τους λόγους που ταλαιπωρούν τη χώρα
Ευρώ, λιτότητα, κυβερνητικά λάθη και κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο στόχαστρο του Α. Ορφανίδη

Σκληρή κριτική ασκεί σε άρθρο του, προσπαθώντας να ερμηνεύσει την αποτυχία της Ευρώπης να διαχειριστεί την κρίση, ο πρώην Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου Αθανάσιος Ορφανίδης. Με βολές κατά του ευρώ, της πολιτικής λιτότητας που εφαρμόστηκε προς συγκεκριμένα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης από κάποια μεγαλύτερα, τα οποία, όπως αναφέρεται, βγήκαν κερδισμένα, ο κ. Ορφανίδης επιχειρεί να καταγράψει τα μαθήματα που πήραμε (ή θα έπρεπε να έχουμε πάρει) από την οικονομική κρίση, στο επιστημονικό άρθρο με τίτλο «Η κρίση στην Ευρωζώνη πέντε χρόνια μετά το προπατορικό αμάρτημα».

Αποτυχία το ευρώ
Ο πρώην Διοικητής χαρακτηρίζει «προπατορικό αμάρτημα» το πρόγραμμα που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα το 2010, το οποίο, όπως λέει, ήταν περισσότερο σχεδιασμένο ώστε να προστατευτούν συγκεκριμένα οικονομικά αλλά και πολιτικά συμφέροντα σε άλλα κράτη, παρά για να βοηθήσει την Ελλάδα. Στο άρθρο του, ο κ. Ορφανίδης αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το ευρώ έχει αποτύχει στο πρώτο του σημαντικό τεστ μέχρι τώρα, καθώς έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ των επιδόσεων της Ευρωζώνης, σε σύγκριση με άλλες οικονομίες, έχει φέρει «έλλειψη εμπιστοσύνης» και «αντί να φέρει την ευημερία στην Ευρώπη, παγίδευσε αρκετά κράτη σε μια παρατεταμένη ύφεση». Όσον αφορά στην κακοδιαχείριση της κρίσης, αυτή μπορεί να αποδοθεί στην πολιτική δομή της Ευρωζώνης, καθώς κάποια κράτη χρησιμοποιούν τη δύναμή τους σε βάρος κάποιων άλλων ή σε βάρος της Ευρωζώνης συνολικά.

Επιπροσθέτως, ο κ. Ορφανίδης θεωρεί το ελληνικό πρόβλημα, όπως αυτό πρωτοεμφανίστηκε στα τέλη του 2009, ως κυρίως δημοσιονομικό, λόγω του δημόσιου χρέους που συσσωρεύτηκε, αλλά κι επειδή η χώρα απώλεσε τη δυνατότητα να αποκρούσει την κρίση, καθώς της στερήθηκε η αυτόνομη δημοσιονομική πολιτική.

ΔΝΤ
Σχετικά με τον ρόλο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στο άρθρο υποστηρίζεται ότι η εμπειρία που έχει αποκτήσει το Ταμείο στη διαχείριση κρίσεων δεν αξιοποιήθηκε παραγωγικά, λόγω των «ισχυρών και αδικαιολόγητων απόψεων που είχαν κάποιες κυβερνήσεις για τον οργανισμό». Το προπατορικό αμάρτημα, σημειώνεται, «δεν θα είχε συμβεί, αν το ΔΝΤ δεν καταστρατηγούσε τους δικούς του καθιερωμένους κανόνες, με την εισαγωγή μιας βαθιάς προβληματικής και συστημικής εξαίρεσης για το πλαίσιο δανεισμού». Σύμφωνα πάντα με το άρθρο, εκείνο που απαιτούνταν ήταν ο συντονισμός της πολιτικής ηγεσίας με άλλες κυβερνήσεις της Ευρωζώνης, καθώς και με χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, κάτι το οποίο ωστόσο δεν έγινε.

Επίσης, αναφέρονται οι τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους το ελληνικό πρόβλημα μετατράπηκε σε ένα συστημικό πρόβλημα για ολόκληρη την Ευρωζώνη, οι οποίοι δεν είναι άλλοι από την απουσία μηχανισμών άσκησης νομισματικής πολιτικής, την απουσία μηχανισμού διαχείρισης προβλημάτων που δεν περιλαμβάνονταν στη Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και η λήψη αποφάσεων που επηρεαζόταν από αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα. Το τελευταίο αφορά κυρίως στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων, με την ανάγκη έγκρισης από κυβερνήσεις άλλων χωρών να είναι απαραίτητη.

Λιτότητα
Η εμπλοκή του ΔΝΤ στα προγράμματα διάσωσης της Ελλάδας αυτομάτως θα συνεπαγόταν τη δημοσιονομική λιτότητα ως αποτέλεσμα, τονίζεται στο άρθρο, καθώς είναι απαραίτητο συστατικό για τη μακροπρόθεσμη εσωτερική και εξωτερική ισορροπία της χώρας. Συνεπάγεται, ωστόσο, μεγάλο ρίσκο, καθώς ο φόβος της αποτυχίας του προγράμματος επιδεινώνει τις επιπτώσεις. «Η λιτότητα τυπικά δημιουργεί πολιτικές αντιδράσεις εναντίον της κυβέρνησης που εφαρμόζει το πρόγραμμα, ιδιαίτερα στις χώρες οι οποίες μαστίζονται από τον λαϊκισμό», λέει ο κ. Ορφανίδης, σημειώνοντας όμως ότι η υπερβολική λιτότητα οδηγεί σε μείωση της παραγωγής και άρα περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

Δεν είναι μόνο το οικονομικό κόστος
Πέρα από το οικονομικό, σημαντική αναφορά γίνεται και στο πολιτικό κόστος, το οποίο, σύμφωνα με τον κ. Ορφανίδη, ήταν μεγάλο για τα κράτη. «Η σωστή διαχείριση μιας κρίσης θα πρέπει να έχει στόχο τον περιορισμό του οικονομικού κόστους και τη δίκαιη κατανομή των ζημιών μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων. Κανένας οργανισμός στην Ευρωζώνη δεν έχει τη δυνατότητα και την ευθύνη να πάρει αυτές τις αποφάσεις. Οι κυβερνήσεις και τα κράτη είναι υπεύθυνα να υπηρετούν τα συμφέροντα των πολιτών τους στις χώρες τους. Η πολιτική επιβίωση των εκλεγμένων κυβερνήσεων χρειάζεται ηγέτες που να επικεντρώνονται στις απόψεις της κοινής γνώμης, ασχέτως αν αυτές ενδεχομένως να βλάψουν άλλα κράτη», αναφέρει. Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, αναφέρεται η καταστροφή κάποιων κρατών-μελών αλλά και το υψηλότερο κόστος για την Ευρώπη συνολικά.

Νικητές και ηττημένοι
Πέρα από τους ηττημένους της κρίσης, ο κ. Ορφανίδης αναφέρει ότι στην Ευρώπη υπάρχουν σαφώς και νικητές, με τη Γερμανία να ανήκει στους δεύτερους και την Ελλάδα στους πρώτους. Αν κοιτάξει κανείς τα οικονομικά στοιχεία της Ελλάδας ως αποτέλεσμα των μνημονίων, παρατηρείται η μνημειώδης αποτυχία η οποία μπορεί να συγκριθεί με τις χειρότερες καταστροφές μακροοικονομικής πολιτικής. «Το ΑΕΠ στην Ελλάδα μειώθηκε κατά ένα τέταρτο από τότε που άρχισε η παγκόσμια οικονομική κρίση. Η καταστροφή μπορεί να συγκριθεί με το Great Depression του 1930», υπογραμμίζει.

Πολλαπλά τα ρίσκα
Εκείνο που γίνεται σαφές, είναι ότι τα σημεία που απαιτούσαν προσοχή και λεπτούς χειρισμούς ήταν πολλά. «Στο ελληνικό πρόγραμμα υπήρχαν δύο άλλοι παράγοντες που χρειάζονταν προσοχή, οι οποίοι σχετίζονται με το γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν μέλος της Ευρωζώνης. Το σταθερό επιτόκιο, που αποκλείει την ευελιξία στη συναλλαγματική ισοτιμία», αναφέρεται, ενώ δεν διστάζει να βάλει στη συζήτηση και το χρέος, στο οποίο δεν έγινε καμία αναδιάρθρωση, με την εκτίμηση ότι η βιωσιμότητά του είχε εξασφαλισθεί να αποδεικνύεται εσφαλμένη. Ως αποτελέσματα όλων των λανθασμένων προβλέψεων, αναφέρονται η συρρίκνωση του ΑΕΠ της Ελλάδας, η τεράστια ανεργία και η μείωση της παραγωγής.

Τις πταίει;
Ο πρώην Διοικητής, επίσης, κάνει αναφορά στις διαφορετικές οπτικές με τις οποίες προσεγγίζεται η κρίση στην Ελλάδα, ενώ εκτιμά ότι η Γερμανία ευθύνεται για την «παγίδα χρέους» στην οποία έπεσε η Ελλάδα. Ταυτόχρονα, ωστόσο, δριμεία κριτική ασκείται και για τις ελληνικές κυβερνήσεις, που απέτυχαν να εφαρμόσουν το πρόγραμμα στο σύνολό του.

Εκείνο για το οποίο δεν εκφράζει καμία αμφιβολία είναι η ευθύνη των κυβερνήσεων της Ελλάδας, διαχρονικά, ενώ υποστηρίζει ότι οι ατέλειες στη δομή του ευρώ ήρθαν να επιδεινώσουν την κατάσταση, επιτρέποντας να δημιουργηθούν τεράστια ελλείμματα. Οι λόγοι που η Ελλάδα ζήτησε βοήθεια το 2010 δεν ήταν άγνωστοι ή πρωτοφανείς, αν κάποιος τους συγκρίνει με παρόμοια παραδείγματα άλλων χωρών που ζήτησαν βοήθεια από το ΔΝΤ, λέει χαρακτηριστικά.

Μόνο με το ΔΝΤ…
Τέλος, ο κ. Ορφανίδης διατυπώνει την άποψη ότι αν ο σχεδιασμός του προγράμματος είχε ανατεθεί εξ ολοκλήρου στο ΔΝΤ, χωρίς την παρέμβαση των κρατών, ενώ η Ελλάδα τηρούσε τις δεσμεύσεις που αναλάμβανε, η κρίση θα είχε ξεπεραστεί εδώ και καιρό. «Αντίθετα, εφαρμόστηκε ένα πρόγραμμα καταδικασμένο να αποτύχει. Δημιουργήθηκαν νέοι κανόνες και εφαρμόστηκαν ακριβώς για να εξυπηρετήσουν άλλα συμφέροντα εκτός Ελλάδας. Το πρόγραμμα αυτό πέτυχε στο να προστατέψει τα γερμανικά και γαλλικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από τις απώλειες που μπορεί να είχαν, και προστάτεψαν την Άγκελα Μέρκελ από το πολιτικό κόστος που θα είχε. Οδήγησαν την Ελλάδα στην καταστροφή όμως», καταλήγει στο άρθρο του.