Υπάρχει, ωστόσο, μια μικρή ελπίδα αποφυγής τους για δανειολήπτες
Μια κάποια προστασία των δανειοληπτών και αποτροπή εκποιήσεων προσφέρει ο περί Αφερεγγυότητας Φυσικών Προσώπων (Προσωπικά Σχέδια Αποπληρωμής και Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών) Νόμος του 2015

Σε τροχιά… εκποιήσεων αρχίζουν να κινούνται οι τράπεζες, αφού την Τρίτη, 18 Αυγούστου, συμπληρώνονται οι 120 μέρες μέσα στις οποίες θα μπορούσαν να γίνουν μεταξύ πιστωτών και δανειζομένων οι απαραίτητες ενέργειες, για να αποφευχθεί η διαδικασία εκποίησης. Κι αυτό, την ώρα που ο ρυθμός των αναδιαρθρώσεων δανείων ακόμη είναι πολύ χαμηλός, αφού, σύμφωνα και με τα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, μέχρι το τέλος Μαρτίου του τρέχοντος έτους είχαν αναδιαρθρωθεί μόλις ένα στα πέντε μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Παρά τα προαναφερθέντα αρνητικά, εντούτοις, υπάρχει ακόμη μια κάποια ελπίδα, η οποία δίδεται μέσω του περί Αφερεγγυότητας Φυσικών Προσώπων (Προσωπικά Σχέδια Αποπληρωμής και Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών) Νόμου του 2015.

Ο σκοπός
Υπενθυμίζεται πως σκοπός του εν λόγω νόμου είναι η θεσμοθέτηση δύο νέων μηχανισμών σε σχέση με οφειλές φυσικών προσώπων:
1. Προσωπικά Σχέδια Αποπληρωμής, μέσω των οποίων θα επιτυγχάνεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, αναδιάρθρωση του χρέους φυσικών προσώπων, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η αποπληρωμή των πιστωτών και να διατηρηθεί, όπου είναι εφικτό, η κύρια κατοικία. Για τον σκοπό αυτόν μπορεί να προκύψει:
*Συναινετικό Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής
*Μη Συναινετικό/Επιβαλλόμενο Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής
*Συντονισμένα Σχέδια Αποπληρωμής (για φυσικά πρόσωπα και πολύ μικρές επιχειρήσεις)

2. Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών, όπου μέσω σχετικών δικαστικών διαταγμάτων, χρεώστες οι οποίοι δεν έχουν διαθέσιμο εισόδημα ούτε ουσιαστικά περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην αποπληρωμή του χρέους τους, θα απαλλάσσονται από ανεξασφάλιστα χρέη ύψους μέχρι €25.000.
Σημειώνεται πως σε ό,τι αφορά το δεύτερο σημείο, η διαδικασία υποβολής αιτήσεων έχει ξεκινήσει την περασμένη Παρασκευή και η «Σ» με αναλυτικό ρεπορτάζ της είχε αναδείξει όλες τις σχετικές λεπτομέρειες.

Προσωπικά Σχέδια Αποπληρωμής
Σε ό,τι αφορά το πρώτο σημείο (Προσωπικά Σχέδια Αποπληρωμής), αξίζει να τονιστεί πως ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας, ο οποίος είναι αδειοδοτημένος επαγγελματίας, ετοιμάζει ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης χρέους μετά από αίτημα του χρεώστη. Ο χρεώστης θα πρέπει να είναι αφερέγγυος, πράγμα που σημαίνει ότι αδυνατεί να αποπληρώσει όλα χρέη του όπως αυτά προκύπτουν, να ενεργεί καλόπιστα και να προβεί σε πλήρη αποκάλυψη των οικονομικών του στοιχείων προς τον Σύμβουλο Αφερεγγυότητας.

Εάν πληρούνται κάποιες απαραίτητες προϋποθέσεις, επιβάλλεται από το δικαστήριο μια περίοδος (95 ημέρες) προστασίας από τις ενέργειες των πιστωτών, κατά την οποία ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας θα πρέπει να παρουσιάσει Σχέδιο αναδιάρθρωσης των οφειλών του χρεώστη, με το οποίο θα προστατεύεται η κύρια κατοικία του χρεώστη, όπου αυτό θα είναι εφικτό. Το Σχέδιο τίθεται προς ψήφιση στους πιστωτές του χρεώστη για έγκριση. Σε ορισμένες περιπτώσεις που οι πιστωτές δεν εγκρίνουν το Σχέδιο, το δικαστήριο θα μπορεί να επιβάλλει το Σχέδιο, εάν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια επιλεξιμότητας και προϋποθέσεις όπως προβλέπονται στον Νόμο.

Κυριότερες πρόνοιες
Σύμφωνα με τη νομοθεσία που θεσπίστηκε, η διαδικασία μέχρι και την ετοιμασία του Σχεδίου Αποπληρωμής έχει ως εξής:
1. Ο χρεώστης απευθύνεται σε αδειοδοτημένο Σύμβουλο Αφερεγγυότητας, ο οποίος, λαμβάνοντας υπ' όψιν την οικονομική κατάσταση του χρεώστη, καθώς και άλλα σχετικά στοιχεία, συμβουλεύει τον χρεώστη κατά πόσο δικαιούται, σύμφωνα με τη νομοθεσία, να συμμετέχει σε Σχέδιο Αποπληρωμής.

2. Σε περίπτωση που ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας κρίνει ότι η περίπτωση του συγκεκριμένου χρεώστη εμπίπτει στις πρόνοιες του νόμου, ο χρεώστης μπορεί να τον εξουσιοδοτήσει να ετοιμάσει κατάλληλο σχέδιο αναδιάρθρωσης του χρέους του, για σκοπούς δυνατότητας αποπληρωμής του.

3. Για να παραχωρηθεί η αναγκαία περίοδος ετοιμασίας του εν λόγω Σχεδίου από τον Σύμβουλο Αφερεγγυότητας, χωρίς οποιεσδήποτε παρεμβάσεις/νομικές διώξεις από τους πιστωτές τού εν λόγω χρεώστη, ξεκινά η διαδικασία για έκδοση προστατευτικού διατάγματος. Αναφορικά με αυτό το σημείο:

*O Σύμβουλος Αφερεγγυότητας υποβάλλει εκ μέρους του χρεώστη αίτηση στην Υπηρεσία Αφερεγγυότητας για έκδοση προστατευτικού πιστοποιητικού.
*Η Υπηρεσία Αφερεγγυότητας, πριν εκδώσει προστατευτικό πιστοποιητικό, ζητά όλα τα οικονομικά και άλλα στοιχεία του χρεώστη, ώστε να εξετάσει κατά πόσο πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στον νόμο, προκειμένου να δικαιούται να συμμετέχει σε οποιοδήποτε Σχέδιο Αποπληρωμής.
*Μετά την έκδοση προστατευτικού πιστοποιητικού από την Υπηρεσία Αφερεγγυότητας, είτε η ίδια η Υπηρεσία Αφερεγγυότητας είτε δικηγόρος της επιλογής του χρεώστη υποβάλλει αίτηση στο δικαστήριο για έκδοση Προστατευτικού Διατάγματος του εν λόγω χρεώστη.
*Το Προστατευτικό Διάταγμα γίνεται για σκοπούς προστασίας του χρεώστη από οποιεσδήποτε ενέργειες των πιστωτών εναντίον του και ισχύει για περίοδο 95 ημερών, ενώ υπό ορισμένες προϋποθέσεις δύναται να επεκταθεί.

4. Αφού ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας ετοιμάσει το Σχέδιο Αποπληρωμής που προτείνει, το υποβάλλει, με τη σύμφωνη γνώμη του χρεώστη, στους πιστωτές για ψήφιση. Σε περίπτωση που οι πιστωτές συμφωνήσουν, με ειδική πλειοψηφία, το Σχέδιο Αποπληρωμής (αποκαλείται Συναινετικό Σχέδιο Αποπληρωμής, αφού οι πιστωτές συμφώνησαν με ειδική πλειοψηφία) υποβάλλεται στο δικαστήριο για έγκριση και εκδίκαση ενδεχόμενων ενστάσεων που υποβληθούν από πιστωτές, οι οποίοι δεν συμφώνησαν με το Σχέδιο. Η περίοδος ισχύος του ξεκινά με την έγκρισή του από το δικαστήριο.

Τα κριτήρια
Σημειώνεται πως τα κριτήρια που πρέπει να πληροί ο χρεώστης για Συναινετικό Σχέδιο Αποπληρωμής είναι:
*Να έχει τη συνήθη διαμονή του στην Κύπρο ή να είχε τη συνήθη διαμονή του στη Δημοκρατία μέχρι και 3 χρόνια πριν από την ημερομηνία έναρξης του Νόμου.
*Πρέπει να δηλώσει ότι είναι αφερέγγυος, πράγμα που σημαίνει ότι αδυνατεί να αποπληρώσει όλα χρέη του, όπως αυτά προκύπτουν.
*Πρέπει να έχει υποβάλει Κατάσταση Προσωπικών Οικονομικών Στοιχείων (ΚΠΟΣ), η οποία συνοδεύεται από Ένορκη Δήλωση ότι τα στοιχεία που περιέχονται είναι ολοκληρωμένα και ακριβή.
*Πρέπει να έχει συγκατατεθεί σε επιβεβαίωση των οικονομικών του στοιχείων από τον Σύμβουλο Αφερεγγυότητας.
*Σε περίπτωση που έχει κηρυχθεί σε πτώχευση ο χρεώστης, πρέπει να έχει αποκατασταθεί και να έχουν παρέλθει και 5 χρόνια.
*Πρέπει να υπάρχει εύλογη προοπτική, ότι η συμμετοχή του χρεώστη σε τέτοιο διακανονισμό θα τον διευκολύνει να καταστεί φερέγγυος σε περίοδο όχι μεγαλύτερη των πέντε (5) ετών, σύμφωνα με τη δήλωση του Συμβούλου Αφερεγγυότητας.
*Ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας του χρεώστη πρέπει να έχει δηλώσει γραπτώς τα εξής:
- Η ΚΠΟΣ, εξ όσων ο ίδιος δύναται να γνωρίζει, έχει δεόντως συμπληρωθεί από τον χρεώστη.
- Λαμβάνοντας υπ' όψιν την ΚΠΟΣ, είναι πολύ πιθανό να εξακολουθήσει να είναι αφερέγγυος μέσα σε περίοδο πέντε ετών από την ημερομηνία της δήλωσής του.
- Λαμβάνοντας υπ' όψιν τις συνθήκες του χρεώστη, όπως αυτές περιλαμβάνονται στην ΚΠΟΣ, κρίνεται σκόπιμο ο χρεώστης να υποβάλει πρόταση για Σχέδιο, εφόσον υπάρχει εύλογη προοπτική ότι η συμμετοχή του χρεώστη σε τέτοιο Σχέδιο θα τον διευκολύνει να καταστεί φερέγγυος σε περίοδο όχι μεγαλύτερη των πέντε ετών.

Πότε δεν είναι επιλέξιμος
Αξίζει, δε, να αναφερθεί πως ο χρεώστης δεν είναι επιλέξιμος, εάν:
*Έχει απαλλαγεί από χρέη του τα τελευταία 3 χρόνια με βάση Διάταγμα Απαλλαγής Οφειλών.
*Εκδόθηκε προστατευτικό διάταγμα υπέρ του τους τελευταίους 12 μήνες
*Έχει συμμετάσχει ξανά σε Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής (είτε εγκρίθηκε από τους πιστωτές και επικυρώθηκε/δεν επικυρώθηκε από το δικαστήριο, είτε απορρίφθηκε από πιστωτές και επιβλήθηκε ή όχι από δικαστήριο) χωρίς να έχουν παρέλθει 20 χρόνια.
*Το 25% ή μεγαλύτερο των χρεών του, άλλων από εξαιρετέων χρεών, έχουν γίνει μέσα σε περίοδο έξι μηνών, η οποία λήγει κατά την ημερομηνία που υποβάλλεται αίτηση για έκδοση προστατευτικού διατάγματος.
*Έχει προβεί σε συναλλαγή η οποία έγινε έναντι μη αξιόλογης αντιπαροχής ή σε δόλια προτίμηση έναντι πιστωτή.

Σε περίπτωση μη συναίνεσης της συνέλευσης πιστωτών
Σε περίπτωση, όμως, που το Σχέδιο που ετοίμασε ο Σύμβουλος Αφερεγγυότητας απορριφθεί από τη συνέλευση πιστωτών, αλλά ο Σύμβουλος κρίνει ότι ο χρεώστης ικανοποιεί συγκεκριμένα κριτήρια, τότε ο χρεώστης μπορεί να υποβάλει αίτηση στο δικαστήριο για έκδοση διατάγματος, με το οποίο να επιβάλλεται το Σχέδιο σε όλους τους πιστωτές. Σημειώνεται πως τα κριτήρια που πρέπει να πληροί ο χρεώστης για Επιβαλλόμενο Σχέδιο Αποπληρωμής είναι:

*Το συνολικό υπόλοιπο των χρεών του (περιλ. εξασφαλισμένων και μη εξασφαλισμένων οφειλών) δεν ξεπερνά τις €350.000,
*Τουλάχιστον ένας από τους πιστωτές του είναι εξασφαλισμένος πιστωτής και έχει εξασφάλιση επί της κύριας κατοικία του χρεώστη, η οποία βρίσκεται στη Δημοκρατία και έχει αγοραία αξία μέχρι €300.000,
*Η συνολική αξία των υπόλοιπων περιουσιακών στοιχείων του χρεώστη, εξαιρουμένης της κύριας κατοικίας του, δεν υπερβαίνει τις €250.000,
*Ο χρεώστης αδυνατεί να αποπληρώσει τα χρέη του λόγω χειροτέρευσης της οικονομικής του κατάστασης, ως αποτέλεσμα γεγονότων ή καταστάσεων εκτός του ελέγχου του, τα οποία έχουν επισυμβεί από το 2009 και εντεύθεν και πριν από την αίτηση για έκδοση προστατευτικού διατάγματος, και είχαν ως αποτέλεσμα την ουσιαστική μείωση του εισοδήματός του κατά τουλάχιστον 25%.

Δεσμευτικό το Σχέδιο
Πάντως, στις περιπτώσεις όπου τεθεί σε ισχύ Σχέδιο Αποπληρωμής (ισχύει και για Συναινετικά και για Επιβαλλόμενα Σχέδια Αποπληρωμής), αυτό καθίσταται νομικά δεσμευτικό, τόσο για τον χρεώστη όσο και για τους πιστωτές. Όταν δε, ο χρεώστης έχει συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που προνοούνται στο Σχέδιο, ο χρεώστης απαλλάσσεται από ανεξασφάλιστα χρέη, τα οποία δεν έχουν αποπληρωθεί μέσω του Σχεδίου Αποπληρωμής. Την ίδια ώρα, ο χρεώστης εξασφαλισμένου χρέους που αποτελεί το αντικείμενο Σχεδίου, δεν απαλλάσσεται από εξασφαλισμένα χρέη τα οποία καλύπτονται από το Σχέδιο Αποπληρωμής, εκτός στον βαθμό που προνοείται στο Σχέδιο.

Χειρισμός εγγυητών
Σε ό,τι αφορά τους εγγυητές, σημειώνεται πως, σύμφωνα με τη νομοθεσία, ισχύουν οι εξής πρόνοιες:
*Όπως αναφέρεται πιο πάνω, ο πιστωτής ενημερώνει τους εγγυητές αναφορικά με την επαλήθευση χρέους και την αποδοχή ή απόρριψη της επαλήθευσης από τον επίσημο παραλήπτη/διαχειριστή. Η εν λόγω ενημέρωση δεν αποτελεί ειδοποίηση για καταβολή πληρωμών εκ μέρους του εγγυητή και δεν επηρεάζει το δικαίωμα εγγυητή να προσφύγει στο Δικαστήριο, εντός 15 ημερών από την ημέρα της απόφασης του Συμβούλου Αφερεγγυότητας,

*Οι εγγυητές που κατονομάζονται στην επαλήθευση χρέους θα έχουν ευθύνη μόνο για το ποσό της διαφοράς που προκύπτει από το υπόλοιπο του χρέους μείον την αξία της εξασφαλισμένης περιουσίας (εάν υπάρχει). Συνεπώς, το δικαίωμα του πιστωτή να εισπράξει από τον εγγυητή περιορίζεται στο ποσό της διαφοράς, το οποίο αποτελεί το μέγιστο ποσό που μπορεί να εισπραχθεί από τον εγγυητή (π.χ. εάν η περιουσία που υπόκειται σε εξασφάλιση εκτιμήθηκε στις 80.000 και το δάνειο ανέρχεται στις 100.000 ευρώ, η ευθύνη του εγγυητή περιορίζεται στις 20.000 ευρώ). Εάν το υπόλοιπο του δανείου είναι μικρότερο από την αξία της εξασφαλισμένης περιουσίας, τότε οι εγγυητές απαλλάσσονται από τις υποχρεώσεις τους (π.χ. εάν η περιουσία που υπόκειται σε εξασφάλιση εκτιμήθηκε στις 100.000 και το δάνειο ανέρχεται στις 90.000 ευρώ, ο εγγυητής απαλλάσσεται),

*Σε περίπτωση διάθεσης εξασφαλισμένης περιουσίας για ποσό μεγαλύτερο από το ποσό της εκτιμημένης αξίας της εξασφαλισμένης περιουσίας, θα πρέπει να επιστραφεί τυχόν ποσό που έχει ήδη καταβληθεί από τον εγγυητή (π.χ. το δάνειο ανέρχεται στις €100.000, η αξία εξασφαλισμένης περιουσία στις €80.000, αλλά τελικά η εξασφαλισμένη περιουσία σε μεταγενέστερο στάδιο πωλείται για €90.000, οι €10.000 θα επιστραφούν στον εγγυητή) ή ο πιστωτής δεν θα μπορεί να κινηθεί για όλο το ποσό της σχετικής διαφοράς ως είχε αρχικά υπολογιστεί (αλλά για το ποσό της διαφοράς ως προκύπτει σε σχέση με το καθαρό ποσό της διάθεσης της εξασφαλισμένης περιουσίας, π.χ. πωλήθηκε η περιουσία στις €90.000, ο εγγυητής θα καταβάλει τις €10.000). Η δυνατότητα του πιστωτή να καταχωρίσει αγωγή εναντίον εγγυητή περιορίζεται στα δύο χρόνια, έπειτα από την ημερομηνία που θα τεθεί σε εφαρμογή το Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής. Μετά τη λήξη της περιόδου αυτής, ο πιστωτής δεν θα δικαιούται να κινηθεί εναντίον του εγγυητή και οποιαδήποτε δικαιώματα του πιστωτή έναντι του εγγυητή παραγράφονται,

*Το ποσό που θα κληθεί να πληρώσει ο εγγυητής στον πιστωτή θα μπορεί ο εγγυητής να το αξιώσει από τον χρεώστη. Το δικαίωμα του εγγυητή να καταχωρίσει αγωγή εναντίον του χρεώστη ή εναντίον συνεγγυητή του περιορίζεται στα τρία χρόνια, μετά την καταβολή πληρωμών από τον εγγυητή,

*Εγγυητής που εγγυήθηκε δάνειο για την κύρια κατοικία του χρεώστη για ποσό κάτω από 250.000 ευρώ, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης ή κατά την έναρξη ισχύος του Νόμου η ευθύνη του είναι για ποσό κάτω από 250.000 ευρώ, απαλλάσσεται, σε περίπτωση που το ισοζύγιο μεταξύ του ενεργητικού και παθητικού της προσωπικής και επαγγελματικής περιουσίας του εν λόγω εγγυητή, εξαιρουμένης της κύριας κατοικίας αυτού, σύμφωνα με την κεφαλαιουχική του κατάσταση, δεν υπερβαίνει τις €750.000. Ισχύει μόνο για οφειλές ή υποχρεώσεις του χρεώστη, οι οποίες, μέχρι την ημερομηνία έναρξης της ισχύος του Νόμου, αποτελούσαν δάνεια, τα οποία θεωρούνται μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις και δεν ισχύει για οφειλές ή υποχρεώσεις της εταιρείας για τις οποίες συνήφθησαν συμβάσεις εγγύησης μετά την έναρξη ισχύος του Νόμου,
*Σε περίπτωση που τελικά δεν εγκριθεί/επιβληθεί το Προσωπικό Σχέδιο Αποπληρωμής, οι πρόνοιες του νόμου για τους εγγυητές δεν ισχύουν.

Προστασία μη βιώσιμου χρεώστη
Αξίζει, εξάλλου, να τονιστεί πως για πρόσωπα για τα οποία δεν τελεσφόρησε η διαδικασία έκδοσης Διατάγματος Απαλλαγής Οφειλών ή Προσωπικού Σχεδίου Αποπληρωμής, δίδεται η δυνατότητα υποβολής αιτήματος στο δικαστήριο για την έκδοση διατάγματος αναστολής είτε είσπραξης οφειλών, είτε εν εξελίξει πτωχευτικής διαδικασίας είτε εκποίησης της κύριας κατοικίας ή υποστατικού που συνιστά επαγγελματική στέγη, ανάλογα με την περίπτωση, η διάρκεια του οποίου δεν δύναται να υπερβαίνει τους 6 μήνες. Η κύρια κατοικία του χρεώστη πρέπει να είναι αξίας μέχρι €300.000 και η επαγγελματική στέγη μέχρι €500.000, τα οποία να χρησιμοποιούνται, αντίστοιχα, ως κύριος χώρος στέγασης του χρεώστη και/ή μελών της οικογένειάς του ή ως χώρος στέγασης και διεξαγωγής των επιχειρηματικών/εμπορικών δραστηριοτήτων της επιχείρησης του χρεώστη και το οποίο είναι απαραίτητο για τη συνέχιση της λειτουργίας αυτής.