Οδυνηρή συμφωνία, εκτός προεκλογικών υποσχέσεων και της εντολής του δημοψηφίσματος
Προαπαιτούμενα, όροι και χρονοδιαγράμματα για ένα πακέτο που φτάνει μέχρι και τα 86 δισεκατομμύρια, την ίδια στιγμή που οι εταίροι και δανειστές δεσμεύουν κρατική περιουσία της Ελλάδας, ύψους 50 δισεκατομμυρίων

Τελικώς τα μνημόνια δεν σκίστηκαν, το χρέος δεν κουρεύτηκε και η θηλιά παραμένει σφικτή στον λαιμό της Ελλάδας. Οι εταίροι και δανειστές ισχυρίζονται ότι για να χαλαρώσει η θηλιά, η Αθήνα πρέπει να εφαρμόσει κατά γράμμα το τρίτο μνημόνιο. Μια οδυνηρή και εκτός των προεκλογικών διακηρύξεων και της εντολής του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου 2015 συμφωνία της κυβέρνησης Τσίπρα με τους εταίρους και δανειστές της, που φτάνει το ύψος των 82-86 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επόμενη τριετία. Η κατ' αρχήν συμφωνία έκλεισε μετά από μια μαραθώνια συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων των 19 χωρών της Ευρωζώνης και, εκτός των άλλων, περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός ταμείου ιδιωτικοποιήσεων, που πρέπει να φτάσει τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ.

Το εν λόγω ταμείο ήταν γερμανική επινόηση και έχει ως στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ των μερών και την παροχή εγγυήσεων προς τους δανειστές. Βεβαίως, θα πρέπει να λεχθεί ότι ανάλογο ταμείο υπάρχει ήδη στην Αθήνα αλλά είναι ανενεργό (ΤΑΙΠΕΔ). Στην ουσία, στο ταμείο θα συνεισφέρει η Ελλάδα κρατικά περιουσιακά στοιχεία, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν ως εγγυήσεις για τους δανειστές, καθώς και για σκοπούς ανάπτυξης μέσω ιδιωτικοποιήσεων, όπως και για την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών. Πιο συγκεκριμένα, τα 25 δισεκατομμύρια θα πάνε για την αποπληρωμή του δανείου που θα δοθεί για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τα 12,5 για την αποπληρωμή χρέους και τα 12,5 δις για την ανάπτυξη. Τα ποσά αυτά ενδεχομένως να αλλάξουν, αναλόγως των χρημάτων που θα χρειαστεί η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Αρχικώς είχε γίνει εισήγηση από το Βερολίνο, όπως η έδρα του ταμείου να είναι στο Λουξεμβούργο. Στο πλαίσιο του Συμβουλίου, όμως, έγινε αποδεκτό να βρίσκεται η έδρα του στην Αθήνα.

Εμπιστοσύνη και εθνικά κοινοβούλια
Το όλο πρόγραμμα περιλαμβάνει, επίσης, πακέτο ανάπτυξης, προερχόμενο από το πρόγραμμα Γιούνκερ, της τάξης των 35 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ταυτοχρόνως, όταν το τρίτο ελληνικό πρόγραμμα θα αρχίσει να υλοποιείται, η Ελλάδα και δη το τραπεζικό της σύστημα θα είναι δυνατό να συμμετάσχει στο πρόγραμμα Ντράγκι και στο ποσό που της αναλογεί από μια συνολική συνδρομή, προερχόμενη από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία για ολόκληρη την Ευρωζώνη φτάνει το 1,1 τρισεκατομμύριο ευρώ. Προσοχή, όμως: Τα ποσά αυτά θα μπορούν να απορροφηθούν μόνο επί τη βάση εγκεκριμένων αναπτυξιακών προγραμμάτων. Εάν δεν υπάρξει συγκεκριμένο μοντέλο ανάπτυξης και υποβολή μελετών βιωσιμότητας για κάθε περίπτωση, τα ποσά που αναλογούν στην Ελλάδα δεν θα μπορούν να εισπραχθούν.

Το θέμα της εμπιστοσύνης και της φερεγγυότητας της ελληνικής κυβέρνησης, το οποίο τέθηκε επιτακτικά από τους εταίρους και δανειστές, δεν αφορά μόνο στο ταμείο ιδιωτικοποιήσεων, αλλά και στην άμεση ψήφιση από την ελληνική Βουλή, ώς τις 15 Ιουλίου, σειράς μεταρρυθμιστικών νομοθεσιών (βλ. σελίδες 4-5). Αυτά τα νομοθετήματα θεωρούνται ως προαπαιτούμενα, προκειμένου να δοθεί το πράσινο φως από εθνικά κοινοβούλια, όπως είναι της Γερμανίας, της Φινλανδίας και της Ολλανδίας, για την τελική έγκριση του τρίτου ελληνικού προγράμματος διάσωσης. Επίσης, αποτελεί προαπαιτούμενο για να ανοίξουν οι στρόφιγγες του ELA. Σημειώνεται ότι χθες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε τη διατήρηση του ELA στα 89 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ζητούμενο η σταθερότητα
Το νέο πακέτο διάσωσης ουδόλως στηρίζεται επί της αρχικής φιλοσοφίας της κυβέρνησης Τσίπρα, εφόσον προβλέπει σειρά ιδιωτικοποιήσεων και μέτρων σκληρότερων από άλλες φορές. Περιλαμβάνει, ακόμη, και ακύρωση νομοθεσιών που έχουν ήδη ψηφιστεί κατά το πρώτο πεντάμηνο και αφορούν ζητήματα του Δημοσίου. Το ζητούμενο, πλέον, είναι η σταθερότητα που θα υπάρξει ή όχι στην ελληνική πολιτική ζωή και ειδικότερα στον ΣΥΡΙΖΑ και στους Ανεξάρτητους Έλληνες. Αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας και για τους Ευρωπαίους και για τους λοιπούς δανειστές, αφού χωρίς πολιτική σταθερότητα και πρόθεση, ακόμη και αν ψηφιστούν οι νομοθεσίες, θετικά αποτελέσματα δεν θα μπορούν να προκύψουν για την ελληνική οικονομία, δεδομένου ότι δεν θα υπάρχει πλήρης εφαρμογή του προγράμματος. Είναι γι’ αυτόν, προφανώς, τον λόγο, που η παροχή των 84 περίπου δισεκατομμυρίων ευρώ θα δίνεται επί τη βάσει χρονοδιαγράμματος και επί τη βάσει αξιολογήσεων.

Ελάφρυνση χρέους
Ταυτοχρόνως, ανοικτό έμεινε και το θέμα της ελάφρυνσης του χρέους, το οποίο, αρχικά, η γερμανική πλευρά είχε συνδέσει με το ταμείο ιδιωτικοποιήσεων στην εξής λογική: Εάν η Αθήνα θέλει ελάφρυνση του χρέους, θα πρέπει να πληρώσει η ίδια, μέσω δικών της περιουσιακών στοιχείων, που θα δοθούν για ιδιωτικοποιήσεις και θα επιφέρουν κέρδη. Επιπροσθέτως επαναβεβαιώνεται, στην ουσία, η συμφωνία Σαμαρά-εταίρων του Νοεμβρίου 2012, για συζήτηση σε μελλοντικό στάδιο τρόπων ελάφρυνσης του ελληνικού χρέους. Στην πραγματικότητα και επ' αυτού του θέματος τίθενται προαπαιτούμενα, όπως η εφαρμογή στην πράξη των μεταρρυθμιστικών νομοθεσιών και η έξοδος της Ελλάδας στις αγορές με ορίζοντα το τέλος της τριετίας. Βεβαίως, κανείς δεν εμποδίζει την Αθήνα, εάν οι μεταρρυθμίσεις έχουν θετικό αντίκτυπο, να βγει στις αγορές πριν από το 2018. Μια τέτοια εξέλιξη θα θεωρηθεί ως θετική, προκειμένου να αρχίσει ουσιαστική συζήτηση για ελάφρυνση του χρέους με δύο άξονες: Ο πρώτος αφορά τη χρονική επέκταση αποπληρωμής και ο δεύτερος τη μείωση του υφιστάμενου επιτοκίου.

Αλλαγή κουλτούρας
Στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι αυτή είναι η τελευταία ευκαιρία της Ελλάδος για ανάκαμψη και παραμονή της εντός της Ευρωζώνης. Το ζητούμενο, βεβαίως, είναι πώς η ίδια η ελληνική κοινωνία μπορεί να αντιμετωπίσει τις νέες εξελίξεις. Μέχρι στιγμής, τόσο η κοινωνία όσο και η πλειοψηφία των πολιτικών φαίνεται να αντιμετώπιζαν την Ευρώπη μέσα από μια ιδεαλιστική προσέγγιση, χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν τη σκληρή πραγματική λειτουργία της, η οποία στηρίζεται στα συμφέροντα και στους συσχετισμούς δυνάμεων, καθώς και στην αυστηρή τήρηση των κανονισμών, ειδικώς όταν αυτοί βολεύουν τα ισχυρά κράτη-μέλη, όπως είναι η Γερμανία και οι δορυφόροι της.

Εκτιμάται ότι η αποτυχία της διαπραγμάτευσης και των όσων υποσχέθηκε η κυβέρνηση Τσίπρα, δεν οφείλονται μόνο στην ελληνική πολιτική κουλτούρα, η οποία συνήθως πλειοδοτεί προεκλογικά, αλλά και στη λανθασμένη αντίληψη περί του πραγματικού τρόπου λειτουργίας της ΕΕ και δη της Ευρωζώνης. Ευρωπαίοι πολιτικοί και τεχνοκράτες υποστηρίζουν ότι οι Έλληνες πολιτικοί, καθώς και η ελίτ, θα πρέπει να προσαρμόσουν την ελληνική κουλτούρα με την πραγματικότητα, ειδικότερα εάν επιθυμία είναι η διατύπωση συγκεκριμένων πολιτικών εξόδου από τα αδιέξοδα, καθώς και προσπαθειών, μέσω συμμαχιών και όχι εύηχων συνθημάτων, για τη διόρθωση των κακώς εχόντων και τη βελτίωση της ευρωπαϊκής πραγματικότητας.