ΚΕΒΕ: ΠΡΟΣΟΧΗ, ΔΕΝ ΑΝΤΕΧΟΥΜΕ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΟΥΡΕΜΑ

Μελέτη του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου αγγίζει τα καυτά προβλήματα του τραπεζικού τομέα και κατ’ επέκτασιν της οικονομίας

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, ειδικοί διατείνονται ότι στην Κύπρο δημιουργείται παγκόσμια πρωτιά σε σχέση με τις ζημιές που έχει υποστεί το τραπεζικό σύστημα και το μέγεθος των μη εξυπηρετούμενων δανείων

Ανησυχητικές επισημάνσεις σε σχέση όχι μόνο με την κατάσταση του τραπεζικού συστήματος στην Κύπρο αλλά και την οικονομία γενικότερα περιέχονται σε μελέτη, την οποία ετοίμασε το ΚΕΒΕ. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η, λίγο-πολύ, γνωστή κατάσταση στη σχέση δανείων προς καταθέσεις αλλά και των μη εξυπηρετούμενων δανείων που αυξάνονται συνεχώς για πάρα πολλούς μήνες. Για τα ΜΕΔ, μάλιστα, σημειώνεται ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις τράπεζες, οι οποίες είναι γνωστό πως είναι προβληματικές, αλλά επεκτείνεται και στις υπόλοιπες που δεν χρειάστηκαν στήριξη από το πρόγραμμα της Τρόικας. Τονίζεται επίσης ότι σε σύγκριση με τις υπόλοιπες τρεις χώρες που πέρασαν πρόσφατα από οικονομική κρίση και χρειάστηκαν στήριξη από την ΕΕ, η κατάσταση στην Κύπρο είναι χειρότερη.

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, ειδικοί διατείνονται ότι στην Κύπρο δημιουργείται παγκόσμια πρωτιά σε σχέση με τις ζημιές που έχει υποστεί το τραπεζικό σύστημα και το μέγεθος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Υποστηρίζεται επίσης ότι το ποσοστό των ΜΕΔ καθιστά προβληματική ακόμα και αυτή τη μακροχρόνια επιβίωση του τραπεζικού τομέα.

Τα προβλήματα και οι στατιστικές

Σύμφωνα με το ΚΕΒΕ, τα στατιστικά δείχνουν στασιμότητα στο τραπεζικό σύστημα, που εμποδίζει την ομαλοποίηση 24 μήνες μετά την τραπεζική κρίση και τις αποφάσεις της Τρόικας για το κούρεμα. Τα εκκρεμούντα δάνεια υπερτερούν των καταθέσεων κατά πολλά δισεκατομμύρια, ενώ η συνεχιζόμενη αρνητική κατάσταση στα δάνεια και η έλλειψη καταθέσεων δημιουργούν τεράστιο πρόβλημα ρευστότητας, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να μην μπορούν να προχωρήσουν σε δανειοδοτήσεις. Η αύξηση, εξάλλου, των ΜΕΔ προκαλεί αβεβαιότητα για τη βιωσιμότητα των τραπεζών.

Αν και όπως σημειώνεται οι καταθέσεις σταθεροποιούνται, γεγονός που δείχνει ανάκτηση της εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα, τονίζεται ότι η εμπιστοσύνη θα πρέπει να συνοδευτεί με την ψήφιση των αναγκαίων νομοθεσιών αλλά και την ενίσχυση των εποπτικών μηχανισμών, που θα τονώσουν στην πράξη το αίσθημα «ασφάλειας» των καταθετών στο σύστημα. «Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια ενός δεύτερου "κουρέματος" καταθέσεων. Κάτι τέτοιο θα ισοδυναμεί με πλήρη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος και της χώρας ολόκληρης», αναφέρεται χαρακτηριστικά στη μελέτη, η οποία καταγράφει και τα εξής:

«Ενώ όμως οι καταθέσεις δείχνουν επανάκτηση της εμπιστοσύνης, η εικόνα η οποία προκύπτει από τις δανειοδοτήσεις παρουσιάζει προβλήματα που ανησυχούν την επιχειρηματική τάξη. Γενικά, παρατηρείται μείωση των συνολικών δανείων, επειδή όμως ταυτόχρονα μειώνεται και το ΑΕΠ, η σχέση δανείων προς ΑΕΠ παρουσιάζει σταθερότητα σε απαράδεκτα υψηλό επίπεδο. Η συνολική δανειοδότηση ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει πάνω από το 300%, επίπεδο σίγουρα μη βιώσιμο και αποτρεπτικό για νέες δανειοδοτήσεις. Παρατηρείται μια αύξηση των δανείων τον Δεκέμβριο του 2014 και τον Ιανουάριο του 2015, κατά πέραν των €6 δις. Η αύξηση του Ιανουαρίου φαίνεται περίεργη και χρειάζεται διερεύνηση.

Λόγος δανείων προς καταθέσεις

»Η αναλογία των δανείων προς καταθέσεις είναι €130 δάνεια προς €100 καταθέσεις. Δηλαδή, τα δάνεια είναι μεγαλύτερα των καταθέσεων κατά 30%. Αυτή η σχέση διατηρείται με μικρές διακυμάνσεις από τον Μάιο του 2013 και δείχνει αποτελμάτωση στο τραπεζικό σύστημα. Οι πρόσφατες εξελίξεις στις δανειοδοτήσεις επέφεραν επιδείνωση της σχέσης αυτής, που αυξήθηκε σε €140 δάνεια προς €100 καταθέσεις, κάτι που σημαίνει ότι οι συνθήκες ρευστότητας του τραπεζικού συστήματος επιδεινώνονται. Δεδομένου ότι μέχρι σήμερα η μόνη πηγή χρηματοδότησης της οικονομίας παραμένει το τραπεζικό σύστημα, εύκολα μπορεί κάποιος να αντιληφθεί ότι οι προοπτικές για την κυπριακή οικονομία μέσω δανειοδότησης από τις τράπεζες παραμένουν ζοφερές».

Συγκρίνοντας εμπειρίες χωρών που πέρασαν τραπεζική κρίση, το ΚΕΒΕ αναφέρει ως συμπέρασμα ότι η ορθολογική αντίδραση είναι η άμεση μείωση στην έκθεση τραπεζικού δανεισμού. Μόνο με μείωση του τραπεζικού δανεισμού μπορεί η χώρα να προσβλέπει σε κατοπινή ανάκαμψη, όταν θα μπορεί το τραπεζικό σύστημα να επαναρχίσει τη δανειοδότηση.

Τα δάνεια των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων

Στη συνέχεια το ΚΕΒΕ παραθέτει στοιχεία για τις διάφορες κατηγορίες δανειοληπτών και σημειώνει ότι τα δεδομένα είναι ακόμα πιο ανησυχητικά, εάν αναλύσει κάποιος τη σχέση της ιδιωτικής τραπεζικής δανειοδότησης σε σχέση με το ΑΕΠ ανά κατηγορία δανειοληπτών.

Τα στοιχεία για τον συνολικό δανεισμό των κυπριακών επιχειρήσεων και νοικοκυριών ακολουθούν μάλλον αυξητική τάση, με μικρές διακυμάνσεις γύρω από αυτή τη γενική τάση. Οι κυπριακές επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά φαίνονται να μην κάνουν προσπάθεια μείωσης της έκθεσής τους σε δανεισμό, καθώς ο συνολικός δανεισμός τους ως ποσοστό του ΑΕΠ παραμένει κοντά στο 280%, παρόλο ότι είναι φανερό πως για πολλά νοικοκυριά και επιχειρήσεις η δυνατότητα αποπληρωμής έχει μειωθεί. Φαίνεται ότι ακολουθούν τακτική αναβλητικότητας, προσμένοντας ότι πιθανόν να υπάρξουν πρόνοιες για ανακουφίσεις ή κρύβονται πίσω από τη μακροχρόνια προστασία που τους προσφέρει το σύστημα της δικαιοσύνης με την καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων και την άρνηση της Βουλής να προχωρήσει με τη νέα νομοθεσία.

Αντίθετα, οι πολίτες τρίτων χωρών έχουν δείξει μια αναπροσαρμογή και έχουν μειώσει την έκθεσή τους σε δανεισμό προς τις κυπριακές τράπεζες, ενώ ο δανεισμός των Ευρωπαίων πολιτών δείχνει κάποια σταθερότητα.

Τα κόκκινα δάνεια

Το ΚΕΒΕ χαρακτηρίζει ως το πλέον ανησυχητικό στοιχείο της οικονομίας γενικά και ειδικότερα του τραπεζικού τομέα τα ΜΕΔ. Τα τελευταία δεδομένα της Κεντρικής Τράπεζας, τον Νοέμβριο του 2014, δείχνουν την αυξητική τάση να συνεχίζεται, με αποτέλεσμα τα ΜΕΔ να φτάσουν στο 50,2% του συνόλου των εκκρεμούντων δανείων στο κυπριακό τραπεζικό σύστημα. Τα δεδομένα περιλαμβάνουν όλες τις τράπεζες. Το πρόβλημα των ΜΕΔ δεν περιορίζεται μόνο στις προβληματικές τράπεζες, αλλά επεκτείνεται και στις υπόλοιπες που δεν χρειάστηκαν υποστήριξη από το πρόγραμμα δράσης της Τρόικας. Παίρνοντας τα στοιχεία για τις άλλες τρεις ευρωπαϊκές χώρες που πέρασαν πρόσφατα από οικονομική κρίση φαίνεται πόσο χειρότερη είναι η κατάσταση στην Κύπρο.

Οι εισηγήσεις

Πέραν των επισημάνσεων για τα προβλήματα, το ΚΕΒΕ προχωρεί στη μελέτη του και σε εισηγήσεις. Προτείνει, μεταξύ άλλων, όπως:

-Προχωρήσουν άμεσα οι ενδεδειγμένες ενέργειες για την επίλυση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, με ρυθμίσεις που να οδηγούν σε ουσιαστική μείωσή τους. Εξίσου όμως σημαντική θεωρείται και η ανάγκη προστασίας των καταθετών, που σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να βρεθούν ξανά αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο απώλειας των χρημάτων τους, γιατί κάτι τέτοιο θα είναι μοιραίο για το σύνολο της οικονομίας.

-Οι τράπεζες διασφαλίσουν τη δίκαιη μεταχείριση όλων των συμβαλλομένων, αποκλείοντας τον κίνδυνο αποφάσεων που θα είναι καταστροφικές για άτομα και βιώσιμες επιχειρήσεις που, παρά τη θέλησή τους και ως αποτέλεσμα της πρωτοφανούς οικονομικής ύφεσης, δεν μπορούν να είναι συνεπείς με τις υποχρεώσεις τους. Είναι επίσης αναγκαίο να γίνει κατηγοριοποίηση των οφειλετών.

-Γίνει τροποποίηση της νομοθεσίας που να παρατείνει τη χρονική διάρκεια που υποχρεούνται οι τράπεζες να εκποιήσουν ένα ακίνητο από 3 σε 5 χρόνια. Ταυτόχρονα, πρέπει να τους παρασχεθεί το δικαίωμα να διαχειρίζονται περιουσιακά στοιχεία που ανακτούν, ώστε να μην εξαναγκάζονται να τα διαθέσουν άμεσα στην αγορά, δημιουργώντας υπερβολική προσφορά ακινήτων στην αγορά, σπρώχνοντας αδικαιολόγητα τις τιμές προς τα κάτω.

-Δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη δανειοδότηση των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, με στόχο την ενίσχυση των αναγκών τους σε κεφάλαια κίνησης, αλλά και στην ανάληψη νέων επενδύσεων για δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης. Για την επίτευξη του πιο πάνω οι τράπεζες μπορούν να περιορίσουν μερικώς τα καταναλωτικά δάνεια.

Πωλήσεις δανείων

Το ΚΕΒΕ πιστεύει ότι θα πρέπει να επιτραπεί στις τράπεζες να πωλούν μέρος των μη εξυπηρετούμενων δανείων σε επενδυτικά ταμεία, περιλαμβανομένων και ξένων ταμείων. Επίσης ζητά από τις Τράπεζες να προχωρήσουν στη λήψη δραστικών μέτρων για μείωση του κόστους λειτουργίας τους, που να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, δραστική μείωση των απολαβών και ωφελημάτων των τραπεζικών υπαλλήλων, περαιτέρω μείωση των επιτοκίων και απλοποίηση των διαδικασιών για παραχώρηση δανείων.