Μελέτη του πανεπιστημιακού Α. Θεοφάνους με εισηγήσεις για την οικονομία
Η Κύπρος νομιμοποιείται να ζητήσει πολυδιάστατη στήριξη από τους εταίρους, αν ληφθεί υπόψη, μεταξύ άλλων, ότι οι ζημιές των κυπριακών τραπεζών από το κούρεμα του ελληνικού χρέους ήταν πρωτοφανείς, αφού αντιστοιχούσαν γύρω στο 25% του ΑΕΠ

«Είναι πολύ σημαντικό η Κυβέρνηση να καταβάλει προσπάθειες για να πείσει τους εταίρους ότι επειδή οι αποφάσεις του Eurogroup τον Μάρτιο του 2013 ήταν υπερβολικές, σκληρές και τιμωρητικές, χρειάζεται να δοθούν αντισταθμιστικά μέτρα στην Κύπρο. Λαμβάνοντας επίσης υπ’ όψιν ότι οι ζημιές των κυπριακών τραπεζών ως αποτέλεσμα του κουρέματος του ελληνικού χρέους τον Οκτώβριο του 2011 ήταν πρωτοφανείς (περίπου €4,5 δισεκατομμύρια), που αντιστοιχούσαν γύρω στο 25% του ΑΕΠ, η Κύπρος νομιμοποιείται να ζητήσει πολυδιάστατη στήριξη από τους εταίρους: από μια μορφή Marshall Plan έως στοχευμένη οικονομική στήριξη καθώς και ουσιαστική χαλάρωση των όρων του Μνημονίου.

Με το ίδιο σκεπτικό επιβάλλεται να καταβληθούν ουσιαστικές προσπάθειες διαγραφής ολόκληρου ή μεγάλου μέρους του ποσού του ELA, το οποίο μεταφέρθηκε στην Τράπεζα Κύπρου από τη Λαϊκή μετά την εκκαθάριση της τελευταίας. Ένα από τα επιχειρήματα που είναι δυνατόν να αξιοποιηθούν είναι ότι ένα μεγάλο μέρος του ELA είχε μεταφερθεί στην Ελλάδα για τη στήριξη των υποκαταστημάτων της Λαϊκής. Είναι επίσης σημαντικό να υπάρξει απαίτηση από την Ε.Ε. για την παροχή κονδυλίων αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης».
Τα πιο πάνω αναφέρονται στις εισηγήσεις πολιτικής της έρευνας «Δύο χρόνια μετά τον Μάρτιο του 2013: Μια ποιοτική αποτίμηση και μια εναλλακτική πρόταση», του καθηγητή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Ανδρέα Θεοφάνους.

Στη μελέτη του ο καθηγητής Θεοφάνους, αφού αναλύει λεπτομερώς την ιστορική πορεία από το 2013 μέχρι και σήμερα, καταλήγει σε σημαντικές εισηγήσεις για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης, τονίζοντας ότι χρειάζεται ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός πολιτικής. Στα πλαίσια αυτά επιγραμματικά προκρίνονται όσα προαναφέρονται για τη στήριξη που η Κύπρος μπορεί να ζητήσει από την Ε.Ε., καθώς και τα ακόλουθα, μεταξύ άλλων:

Πολιτική και αξιακή κρίση
- Οι δύο μεγαλύτερες διαστάσεις της κυπριακής κρίσης είναι η πολιτική και η αξιακή, γι' αυτό και είναι επιτακτική αναγκαιότητα η πολιτική ανανέωση, η αλλαγή οικονομικής φιλοσοφίας αλλά και προσώπων. Επιπρόσθετα, εκτός από την επιβαλλόμενη κατανομή ευθυνών θα πρέπει να προωθηθεί η εθνική συμφιλίωση καθώς και ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.
- Τον τελευταίο καιρό η κοινωνία παρακολουθεί άναυδη αλλά και με οργή και απαξίωση τα σκάνδαλα που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. Ενώ η μάχη για τη δικαιοσύνη πρέπει να δίδεται καθημερινά, ταυτόχρονα πρέπει να κατανοηθεί ότι αυτή δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη νέας οικονομικής πολιτικής.

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια
- Η σημαντικότερη πρόκληση της κυπριακής οικονομίας είναι η αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Χρειάζεται να καταρτισθούν διάφορα σχέδια αποπληρωμής χρεών, τα οποία να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα κίνητρα, όπως μια σχετική μείωση των επιτοκίων. Θα ήταν επίσης σημαντικό να γίνει μια κατηγοριοποίηση των δανείων. Ταυτόχρονα είναι καθοριστικής σημασίας να καταβληθούν προσπάθειες για συνεννόηση και συμβιβασμό με την κάθε περίπτωση ξεχωριστά. Στα πλαίσια αυτά χρειάζεται να αναβαθμισθεί ο θεσμός του τραπεζικού διαμεσολαβητή, ο οποίος θα μπορεί να βοηθήσει ποικιλοτρόπως. Η επαναξιολόγηση της επιβολής τόκων υπερημερίας καθώς και τόκων που υπερβαίνουν το αρχικό κεφάλαιο, είναι επίσης ένα μέτρο το οποίο πρέπει να εξεταστεί σοβαρά.

- Καίριας σημασίας σήμερα είναι και η απλοποίηση των διαδικασιών απόκτησης δανείων από φυσικά πρόσωπα και επιχειρήσεις. Μετά τον Μάρτιο του 2013 επικρατούν αυστηροί περιορισμοί και εξονυχιστικοί έλεγχοι από τις τράπεζες για παραχώρηση δανείων. Αυτό έχει μειώσει τις εγχώριες επενδύσεις και την κατανάλωση, επιβραδύνοντας την οικονομική δραστηριότητα. Αυτή η υπερβολή θα πρέπει να αναστραφεί.

- Ρευστοποιήσεις με όρους: Για να υπάρξει αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων, χρειάζεται να υπάρξουν στοχευόμενες ρευστοποιήσεις. Οι τράπεζες παροτρύνονται να εξαντλήσουν όλες τις εναλλακτικές επιλογές για να μπορέσει ένας χρεώστης να αποπληρώσει το δάνειό του προτού οδηγηθεί στη ρευστοποίηση περιουσιακών του στοιχείων. Υπογραμμίζεται η σημασία, η οποία πρέπει να δοθεί στην προστασία της πρώτης κατοικίας και της μικρής επιχείρησης, ούτως ώστε να διαφυλαχθεί η κοινωνική συνοχή.

- Είναι πολύ σημαντικό να υπάρξει μια γενναιόδωρη πολιτική ουσιαστικής μείωσης δανειστικών επιτοκίων για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Υπήρξε ήδη μείωση στα καταθετικά επιτόκια και μικρότερη μείωση στα δανειστικά επιτόκια. Απαιτούνται, όμως, πιο τολμηρά βήματα.

Το πλαίσιο αφερεγγυότητας
- Το υπό διαμόρφωση Πλαίσιο για την Αφερεγγυότητα είναι ένα σημαντικό εργαλείο, το οποίο θα βοηθήσει τόσο τα τραπεζικά ιδρύματα όσο και τους δανειολήπτες, φυσικά και νομικά πρόσωπα, για να μπορέσουν να χειριστούν τα υφιστάμενα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αλλά και να διευκολύνει στο μέλλον την παραχώρηση υγιών δανείων. Μέσα από την αξιολόγηση της οικονομικής θέσης των δανειοληπτών θα είναι δυνατόν να κρίνεται η φερεγγυότητα των δανειοληπτών και η δυνατότητά τους ν' αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους. Το Πλαίσιο για την Αφερεγγυότητα θα βοηθήσει τους δανειολήπτες με χαμηλό χρέος, χωρίς εισοδήματα και περιουσιακά στοιχεία, να απαλλαχθούν πλήρως από μικρές μη εξασφαλισμένες οφειλές. Επιπρόσθετα είναι σημαντικό να προωθηθεί το συγκεκριμένο πλαίσιο το συντομότερο και με την ευρύτερη δυνατή συναίνεση.

- Παρά το γεγονός ότι έχει μειωθεί το κόστος λειτουργίας των κυπριακών τραπεζών τα τελευταία δύο χρόνια, υπάρχουν περιθώρια περαιτέρω μείωσής του. Στα πλαίσια αυτά είναι δυνατόν να μειωθεί περαιτέρω ο αριθμός υποκαταστημάτων, να υπάρξουν εξοικονομήσεις σε θέματα προσωπικού αλλά και στοχευμένες μειώσεις απολαβών.

- Θα πρέπει να εξευρεθούν τρόποι αποζημιώσεων των καταθετών, οι οποίοι επηρεάσθηκαν από το κούρεμα. Δεν είναι λογικό να πληρώσει μια μικρή συγκεκριμένη ομάδα καταθετών τα αμαρτήματα του τραπεζικού συστήματος και του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Η ρύθμιση αυτή δεν περιλαμβάνει τις μετοχές και τα αξιόγραφα, καθώς οι επιλογές αυτές εμπεριείχαν κινδύνους/ρίσκο.

Φορολογική μεταρρύθμιση
- Μια νέα φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία θα λάβει υπ’ όψιν την κοινωνική διάσταση καθώς και ένα πλέγμα κινήτρων για επενδύσεις, καταθέσεις και ενθάρρυνση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Η φιλοσοφία του όλου φορολογικού συστήματος θα ενσωματώνει την αρχή «χαμηλοί φορολογικοί συντελεστές και υψηλές ποινές μη συμμόρφωσης». Μεταξύ άλλων, προκρίνονται τα ακόλουθα:
i. Μείωση του ανώτατου συντελεστή στον Φόρο Εισοδήματος από 35% στο 30%.
ii. Μείωση του ΦΠΑ από 19% στο 15% και από 9% στο 7%.
iii. Μείωση της φορολογίας στα εισοδήματα από καταθέσεις από 30% στο 9,5%.
iv. Μείωση του Εταιρικού Φόρου από 12,5% στο 10%.
v. Μείωση της φορολογίας/συνεισφοράς στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και επαναφορά του στο προηγούμενο επίπεδο (6,8%).
vi. Μείωση και εξορθολογισμός του φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας.

Δημοσιονομική σταθερότητα
- Για τη δημοσιονομική σταθερότητα προκρίνονται ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί στα πλαίσια μιας μεγαλύτερης χρονικής περιόδου. Στη σημερινή συγκυρία για την Κύπρο υπογραμμίζεται η στρατηγική σημασία μιας στοχευμένης επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής. Στα πλαίσια αυτά είναι σημαντικό να υπάρξουν στοχευμένες δημόσιες δαπάνες και να ενθαρρυνθούν νέοι μοχλοί οικονομικής μεγέθυνσης. Μακροπρόθεσμα να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ κάτω από το 40%.

- Να μην υπάρξει οποιαδήποτε επιπρόσθετη μείωση μισθών στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα την ακολουθούσε μια νέα αλυσιδωτή μείωση μισθών σε όλη την οικονομία, η οποία θα εμβαθύνει την κρίση. Αντί τούτου προκρίνεται το πάγωμα μισθών στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα για άλλα δύο χρόνια.

- Ενθάρρυνση νέων τομέων οικονομικής δραστηριότητας και μοχλών ανάπτυξης. Στα πλαίσια αυτά να ενισχυθεί η προοπτική του ακαδημαϊκού και ιατρικού κέντρου, η προώθηση έρευνας και καινοτομίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αξιοποίηση ενεργειακών πόρων και την προώθηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Είναι επίσης δυνατό να προωθηθεί η προσέλκυση εταιρειών υψηλής τεχνολογίας στην Κύπρο με επιπρόσθετα φορολογικά κίνητρα. Προκρίνεται επίσης η επέκταση, διεύρυνση και εμβάθυνση του τουριστικού προϊόντος.

- Η προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων θα αυξήσει τη ρευστότητα των τραπεζών και θα τονώσει την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Χρειάζονται συγκεκριμένα κίνητρα, τα οποία να δοθούν σε διεθνείς εταιρείες για να επενδύσουν στην Κύπρο. Ανάμεσα σε άλλα προτείνονται φορολογικά κίνητρα σε ξένους διευθύνοντες συμβούλους (CEO) και οικονομικούς συμβούλους (CFO), καθώς και η δημιουργία μιας προνομιακής υπηρεσίας, η οποία, μεταξύ άλλων, θα ασχολείται με θέματα αδειών εργασίας και παραμονής.

- Εξυγίανση και αναβάθμιση του δημόσιου βίου, περιλαμβανομένης και της δημόσιας διοίκησης. Μείωση του προσωπικού στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα ως αποτέλεσμα διαφόρων μέτρων. Προώθηση της ενοποίησης των δήμων και άλλων υπηρεσιών.

- Αναθεώρηση των συνταξιοδοτικών σχεδίων με τρόπο που να αποκαθίσταται η ισοτιμία των πολιτών και ο οικονομικός ορθολογισμός. Σημειώνεται ότι είναι αδιανόητη η παροχή πέραν της μιας σύνταξης σε αφυπηρετήσαντα δημόσια πρόσωπα.

- Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις εξελίξεις στην Ελλάδα, η Κύπρος καλείται να είναι έτοιμη για όλα τα ενδεχόμενα, περιλαμβανομένης της χρεοκοπίας και της εξόδου της χώρας (Ελλάδας) από την Ευρωζώνη.