ΣΟΕ: Να διορθώσουμε τα κακώς έχοντα, έστω και με δικαιολογία την Τρόικα
Μελέτη του Συμβουλίου Εθνικής Οικονομίας εισηγείται βελτιώσεις στους θεσμούς και σημαντικές μεταρρυθμίσεις

«Η κρίση επέφερε σημαντικές οικονομικές απώλειες στον τόπο. Ανέδειξε όμως και θεσμικά προβλήματα, που υπέβοσκαν και σε μεγάλο βαθμό προκάλεσαν την κρίση. Είναι σαφές ότι
είναι προς το μακροχρόνιο συμφέρον του συνόλου να διορθωθούν αυτές οι ανεπάρκειες. Δεν είναι όμως προς το βραχυχρόνιο συμφέρον όλων και η μεταρρύθμιση σκοντάφτει στις
αντιρρήσεις ατόμων και οργανωμένων οντοτήτων, έστω και αν μακροχρόνια οι αλλαγές θα αποφέρουν οφέλη στο σύνολο. Εδώ είναι και ακόμα ένας σημαντικός ρόλος του κράτους, να συνθέσει δηλαδή αλλαγές που, έστω και με το δικαιολογητικό ότι η Τρόικα τις επιβάλλει, θα αποφέρουν μακροχρόνια οφέλη. Προτροπή μας προς την πολιτική ηγεσία γενικά είναι να στηρίξει τις μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες και να προχωρήσει με γνώμονα μόνο το μακροχρόνιο καλό του τόπου».

Οι εισηγήσεις για τους θεσμούς
Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει μελέτη με τίτλο «Κύπρος: Αναπτυξιακή Φιλοσοφία και Προοπτικές», την οποία ετοίμασε το Συμβουλιο Εθνικής Οικονομίας (ΣΟΕ) και παρέδωσε χθες στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στη μελέτη τονίζεται εμφαντικά πως είναι ανάγκη να βελτιωθούν οι θεσμοί και να προωθηθούν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, όπως:

- Καλή διακυβέρνηση, μακριά από τη διαφθορά και την εξυπηρέτηση ειδικών συμφερόντων.

- Μεταρρυθμίσεις στο πολιτικό σύστημα που αυξάνουν τη διαφάνεια ως προς τη χρηματοδότηση των κομμάτων και αυξάνουν την ποιότητα της πολιτικής ζωής. Διαφάνεια στη διαμόρφωση των πολιτικών του κράτους και την οικονομία γενικότερα.

- Μεταρρύθμιση της δημόσιας υπηρεσίας, αποφυγή της αχρείαστης γραφειοκρατίας και επίσπευση των διαδικασιών λήψης ορθολογικών αποφάσεων. Δημιουργία κόμβων αποφάσεων που να είναι υπεύθυνοι για την ταχεία, διαφανή και αποτελεσματική εξυπηρέτηση του πολίτη και των ξένων επενδυτών.

- Δραστική ενοποίηση των προγραμμάτων και ελέγχων του κράτους με απώτερο σκοπό την αύξηση της αποτελεσματικότητας, τη μείωση της ταλαιπωρίας του πολίτη και τη δραστική μείωση του διοικητικού κόστους.

Προς τούτο απαιτείται μία αποτελεσματική και αδιάφθορη δημόσια υπηρεσία, που να προσλαμβάνει και να προάγει τους πλέον ικανούς με διαφανείς διαδικασίες σε όλα τα επίπεδα της κυβερνητικής ιεραρχίας. Η υποχρεωτική μετακίνηση διευθυντών και διευθυντών τμημάτων και οι προαγωγές σε άλλα τμήματα από το οικείο θα αποτρέπουν τη δημιουργία βασιλείων, διαχρονικές ανταλλαγές διευκολύνσεων και τις αντιστάσεις σε αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.

- Η χρησιμότητα των ημικρατικών οργανισμών να αξιολογηθεί από μηδενική βάση.

- Δραστικές βελτιώσεις στην εταιρική διακυβέρνηση και ενδυνάμωση των θεσμών εσωτερικής εποπτείας. Βελτίωση του τρόπου με τον οποίο μέλη των διοικητικών συμβουλίων διορίζονται και των απαιτούμενων επαγγελματικών προσόντων.

- Μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα: προαγωγή της επιστημονικότητας, πρόσληψη και προαγωγή των πλέον ικανών εκπαιδευτικών, αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου και της μάθησης μέσω εξετάσεων όπως το PISA. Επέκταση του ολοήμερου σχολείου και των ωρών επαφής προς βελτίωση της μόρφωσης και συμμετοχής στην αγορά εργασίας.

- Βελτίωση των προγραμμάτων τεχνικής κατάρτισης, του συστήματος μαθητείας και βελτίωση της κοινωνικής τους προβολής και αποδοχής. Προβολή των προτύπων των επαγγελματικών προσόντων που έχουν δημιουργηθεί. Βελτίωση της κινητικότητας τεχνικών προσοντούχων σε επίπεδο της Ε.Ε.

- Εδραίωση και εμβάθυνση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, της έρευνας, της καινοτομίας, της τεχνογνωσίας και της εμπλοκής του ιδιωτικού τομέα στην έρευνα.

- Αποτελεσματική εφαρμογή των νόμων και βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δικαστηρίων και ως μέσο προστασίας του πολίτη. Επιτάχυνση δικαστικών και άλλων διαδικασιών, που εμποδίζουν τους επιχειρηματίες από του να αναπτύξουν επιχειρηματική δραστηριότητα και γενικά εμποδίζουν τον πολίτη και την πρόοδο.

Το ανθρώπινο κεφάλαιο - Παιδεία
Για την άμεση ενθάρρυνση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο το ΣΟΕ προτείνει, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:
- Το σύστημα διορισμού και προαγωγών στη δημόσια εκπαίδευση πρέπει να καταργηθεί άμεσα, αφού οι διορισμοί και οι προαγωγές που προκύπτουν δεν έχουν σχέση με την ικανότητα διδασκαλίας και την καλλιέργεια κριτικής σκέψης.

- Ευρύτερη εφαρμογή του ολοήμερου σχολείου σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Αύξηση των ωρών επαφής προς βελτίωση της παρεχόμενης μόρφωσης και βελτίωση της ικανότητας συμμετοχής των γονέων στην αγορά εργασίας. Οι αλλαγές να μειώνουν την ανάγκη ιδιαιτέρων μαθημάτων και να καθιστούν τα δημόσια εκπαιδευτήρια ικανά να παρέχουν μόρφωση υψηλού επιπέδου.

- Συστηματική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων με διεθνή κριτήρια και διεθνή σύγκριση όπως αυτών της PISA και άλλων.

- Αριθμός άλλων παραγόντων είναι σημαντικοί για τη δημιουργία υψηλού επιπέδου ανθρωπίνου κεφαλαίου που να μπορεί να αποδίδει τα μέγιστα σε μια σύγχρονη οικονομία και κοινωνία. Κοσμική δημοτική και ανώτερη εκπαίδευση, που να βασίζεται στον ορθολογισμό και την επιστημονικότητα είναι ιδιότητες βοηθητικές ώς αναγκαίες για τη σταθερή ανάπτυξη της κάθε χώρας.

- Προσεκτικός σχεδιασμός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας. Παροχή κινήτρων για συμμετοχή στα ανταγωνιστικά διεθνή προγράμματα χρηματοδότησης της έρευνας.

- Συμπερίληψη των πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων στον κατάλογο δικαιούχων εργοδοτών στα προγράμματα στήριξης ανέργων νέων επιστημόνων. Δημιουργία προγραμμάτων τοποθέτησης νέων επιστημόνων σε οργανισμούς που αξιοποιούν και μεγεθύνουν το ανθρώπινό τους κεφάλαιο.

Υψηλό το κόστος του ηλεκτρισμού
Στη μελέτη σημειώνεται και η ανάγκη βελτίωσης των υποδομών, ενώ τονίζεται ότι το κόστος ηλεκτρισμού είναι τόσο υψηλό, ώστε να αποτρέπει εμπορικές δραστηριότητες. Γίνεται εισήγηση να δοθεί περαιτέρω βαρύτητα στη μείωση αυτού του κόστους καθώς και του κόστους πρόσβασης στο διαδίκτυο.
«Εισηγούμαστε», τονίζεται, «σημαντικές τομές στη διάδοση και χρήση του διαδικτύου για εμπορικές συναλλαγές και τη διεκπεραίωση πολλών κυβερνητικών διαδικασιών».

Προγράμματα στήριξης ανέργων
Για την απασχόληση, το ΣΟΕ αναφέρει ότι η δημιουργία προγραμμάτων στήριξης των ανέργων πρέπει να αντανακλά στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τις μακροχρόνιες στρατηγικές επιλογές της χώρας και τις υψηλές δεξιότητες και προσόντα του ανθρώπινού μας δυναμικού.

Μέγιστη πρόκληση αποτελεί ο τρόπος καθορισμού των μισθών, αξιολογήσεων και αυξήσεων στον δημόσιο και ημικρατικό τομέα. Οι διαφορές στις απολαβές μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομές εξαρτώνται από το ύψος του μισθού και άλλους παράγοντες (π.χ. είναι υψηλές στον τομέα της εκπαίδευσης και χαμηλές στη δημόσια διοίκηση, και υψηλές στα χαμηλά στρώματα εξειδίκευσης).

Στον μηχανισμό του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, οι πρόνοιες και η εφαρμογή του πρέπει να συνάδουν με τη μισθολογική αρχιτεκτονική της χώρας, ώστε να παρέχεται στοχευμένα η αναγκαία στήριξη αλλά ταυτόχρονα να αποφεύγεται η παγίδευση στους μηχανισμούς στήριξης και να παρέχονται κίνητρα προς επανένταξη στην αγορά εργασίας εκεί που αυτό είναι δυνατό.

Φυσικό αέριο
Το ΣΕΟ εισηγείται, επίσης, ενεργό εμπλοκή της Ε.Ε. στις διαβουλεύσεις για την αξιοποίηση του φυσικού αερίου. Αναφέρει σχετικά:
«Οι προοπτικές ανακάλυψης και εκμετάλλευσης φυσικού αερίου και πετρελαίου είναι τόσο καλές, ώστε να απαιτούν προσεκτικό σχεδιασμό και συμβουλές στο ανώτατο τεχνικό και διπλωματικό επίπεδο. Εισηγούμαστε ενεργό εμπλοκή της Ε.Ε. στις διαβουλεύσεις και τη μελέτη των προοπτικών αξιοποίησης των κοιτασμάτων».

Φορολογίες και αύξηση του ΦΠΑ
Το ΣΕΟ προτείνει επίσης:
- Δραστική μείωση ή και κατάργηση του φόρου («άμυνας») που επιβάλλεται στους τόκους από καταθέσεις, τουλάχιστον για τρία χρόνια. Αυτό θα ενθαρρύνει την αποταμίευση και την επιστροφή της ρευστότητας που έχει συσσωρευτεί εκτός του τραπεζικού τομέα εφόσον βεβαίως ο τραπεζικός τομέας ανακτήσει την εμπιστοσύνη του κόσμου.

- Αύξηση του ΦΠΑ εφόσον ο φόρος άμυνας αναστέλλεται, ώστε το πιο πάνω μέτρο να είναι δημοσιονομικά ουδέτερο. Εκτός από την άμεση μείωση στην κατανάλωση (ιδίως ξέροντας ότι ο ΦΠΑ θα μειωθεί στο μέλλον), η αύξηση στον ΦΠΑ θα έχει παραπλήσιες ευεργετικές δημοσιονομικές επιδράσεις γι' αυτούς που διαφεύγουν του φόρου εισοδήματος. Οι επιπτώσεις στα οικονομικά αδύνατα στρώματα πρέπει να αμβλυνθούν μέσω του ΕΕΕ και άλλων μέτρων.

- Περισσότερα φορολογικά κίνητρα για την αποταμίευση για σκοπούς συσσώρευσης συνταξιοδοτικών εισοδημάτων. Τα παρόντα σχέδια μέσω ασφαλιστικών εταιρειών να ενδυναμωθούν και να επεκταθούν σε άλλους οργανισμούς και περιουσιακά στοιχεία. Το μοντέλο των Registered Retirement Savings Plans του Καναδά (και παρόμοια συστήματα σε άλλες χώρες) να μελετηθούν με σκοπό τη σταδιακή εισαγωγή τους στην Κύπρο.

- Ενθάρρυνση αναγκαίων και τεκμηριωμένων ιδιωτικών επενδύσεων μέσω φορολογικών κινήτρων (π.χ. του ρυθμού απόσβεσης).

- Φορολογική ενθάρρυνση συνεργασιών μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων και των επιχειρήσεων. Τα τελευταία δύο μέτρα θα βοηθήσουν στην εμβάθυνση και εδραίωση της έρευνας και καινοτομίας και στη στροφή της οικονομίας προς τις κατευθύνσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.
- Περαιτέρω ενθάρρυνση των εξαγωγών μέσω φορολογικών κινήτρων που δεν παραβιάζουν το κοινοτικό κεκτημένο και τους κανόνες του διεθνούς εμπορίου.

Ενθάρρυνση ιδιωτικής πρωτοβουλίας
Σε δηλώσεις μετά την παράδοση της μελέτης στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ο Πρόεδρος του ΣΟΕ Χριστόφορος Πισσαρίδης είπε ότι «αυτό που εισηγούμαστε, είναι όπως το Δημόσιο και οι θεσμοί δημιουργήσουν ένα πλαίσιο για να ενθαρρύνουν την ιδιωτική πρωτοβουλία για την επιχειρηματικότητα. Βασικό είναι να έχουμε καλό τραπεζικό σύστημα που να δανείζει τους επιχειρηματίες, για νέα αναπτυξιακά προγράμματα».

* Στη μελέτη, πάντως, τονίζεται ότι για την υλοποίηση των εισηγήσεων «χρειάζεται πολιτική βούληση, προσεκτικός σχεδιασμός από ειδικούς που να θέτει συγκεκριμένους στόχους, διοικητικές ή και νομοθετικές αποφάσεις και πράξεις, και ένας οργανισμός υπεύθυνος για την υλοποίηση των συγκεκριμένων στόχων».