Εισηγήσεις πανεπιστημιακών για έξοδο από την κρίση
«Με τη συνέχιση της υφιστάμενης οικονομικής πολιτικής και φιλοσοφίας είναι εξαιρετικά δύσκολο, εάν όχι αδύνατο, να εξέλθει η Κύπρος από την κρίση», τονίζεται σε σημείωμα του καθηγητή Ανδρέα Θεοφάνους και του Επιστημονικού Συνεργάτη Κυριάκου Αντωνίου

«Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η συνέχιση της ύφεσης θα επιδεινώσει δραματικά τα δεδομένα τόσο στον χρηματοπιστωτικό τομέα όσο και στην πραγματική οικονομία. Με τη συνέχιση της υφιστάμενης οικονομικής πολιτικής και φιλοσοφίας είναι εξαιρετικά δύσκολο, εάν όχι αδύνατο, να εξέλθει η Κύπρος από την κρίση. Ακόμα και η Ε.Ε., το ΔΝΤ καθώς και οίκοι αξιολόγησης που καταγράφουν την πρόοδο που επιτελείται στην εφαρμογή του Μνημονίου σημειώνουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι. Από τις ευρύτερες αξιολογήσεις προκύπτει ότι το σοβαρότερο πρόβλημα είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Μόνο με τον άμεσο τερματισμό της ύφεσης και την ανάκαμψη θα διαφανεί φως στην άκρη της σήραγγας».

Τα πιο πάνω σημειώνονται ως συμπεράσματα σε σημείωμα με τίτλο «Τα οικονομικά δεδομένα και πώς θα εξέλθει η Κύπρος από την κρίση», που ετοίμασαν ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Ανδρέας Θεοφάνους και ο Επιστημονικός Συνεργάτης στο Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Κυριάκος Αντωνίου.

Το σημείωμα περιέχει ευαίσθητα οικονομικά ζητήματα, τα οποία, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς, χρειάζονται σε βάθος μελέτη και ανάλυση. Όσον αφορά τον τραπεζικό τομέα, πολλά είναι αυτά που πρέπει να γίνουν, ώστε να επανέλθει η εμπιστοσύνη στο σύστημα, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και εθνικό επίπεδο. Αναπόφευκτα απαιτούνται αλλαγές και νέες προσεγγίσεις. Οι εισηγήσεις των Θεοφάνους - Αντωνίου κατατίθενται, όπως τονίζεται, λαμβάνοντας υπ’ όψιν το γεγονός ότι «δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο χώρας που να έχει εξέλθει από μια τέτοια βαθιά κρίση, χωρίς δραστικά αναπτυξιακά μέτρα».

Ολοκληρωμένος σχεδιασμός
Μεταξύ άλλων αναφέρεται ότι για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης χρειάζεται ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός δημοσιονομικής, αναπτυξιακής και κοινωνικής πολιτικής. Στα πλαίσια αυτά, επιγραμματικά προκρίνονται τα ακόλουθα:

- Νέα φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία θα λάβει υπ’ όψιν την κοινωνική διάσταση καθώς και ένα πλέγμα κινήτρων για επενδύσεις, καταθέσεις και ενθάρρυνση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Η φιλοσοφία του όλου φορολογικού συστήματος θα ενσωματώνει την αρχή «χαμηλοί φορολογικοί συντελεστές και υψηλές ποινές μη συμμόρφωσης».

Μεταξύ άλλων, προκρίνονται τα εξής:
α) Μείωση του ανώτατου συντελεστή στον Φόρο Εισοδήματος από 35% στο 30%.
β) Μείωση του ΦΠΑ από 19% στο 15% και από 9% στο 7%.
γ) Μείωση της φορολογίας στα εισοδήματα από καταθέσεις από 30% στο 9,5%. Στόχος είναι η συγκεκριμένη φορολογία να επιστρέψει στα προηγούμενα επίπεδα, ούτως ώστε να μην αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα σε Κύπριους και ξένους καταθέτες και επενδυτές. Η επαναφορά της ηρεμίας και της ομαλότητας στο τραπεζικό σύστημα αποτελεί απαραίτητη, αν και όχι επαρκή προϋπόθεση εξόδου από την κρίση.
δ) Μείωση του Εταιρικού Φόρου από 12,5% στο 10%.
ε) Μείωση της φορολογίας/συνεισφοράς στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων και επαναφορά της στο προηγούμενο επίπεδο (6,8%).
στ) Μείωση και εξορθολογισμός του φόρου ακίνητης ιδιοκτησίας.

Φόρος ακίνητης περιουσίας
- Η πρόταση της Κυβέρνησης για τον φόρο ακίνητης ιδιοκτησίας. Η πρόταση ως έχει δεν ικανοποιεί, αναφέρεται στο σημείωμα και παρατίθεται εισήγηση ως ακολούθως:

€0 - 149.999 Απαλλαγή
€150.000 - 199.999, 50 ευρώ
€200.000 - 999.999, 0,0005% (μισό τοις χιλίοις)
€1.000.000 - 4.999.999, 0,00075% (τρία τέταρτα τοις χιλίοις)
€5.000.000 - 9.999.999, 0,001% (ένα τοις χιλίοις)
€10.000.000 και άνω 000, 1,25% (ένα και ένα τέταρτο τοις χιλίοις)
Υπογραμμίζεται ότι αυτή η πρόταση κατατίθεται με στόχο να συμβάλει δημιουργικά στον δημόσιο διάλογο και στον ευρύτερο προβληματισμό γύρω από το ζήτημα.

Όχι άλλες μειώσεις μισθών
- Μισθοί στο Δημόσιο: Να μην υπάρξει οποιαδήποτε επιπρόσθετη μείωση μισθών στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα την ακολουθούσε μια νέα αλυσιδωτή μείωση μισθών σε όλη την οικονομία, η οποία θα εμβαθύνει την κρίση. Αντί τούτου, προκρίνεται το πάγωμα μισθών στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα για άλλα δύο χρόνια. Παράλληλα θα πρέπει να γίνει μια εις βάθος έρευνα για την υιοθέτηση μιας εισοδηματικής πολιτικής στον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα, η οποία να είναι δίκαιη και αποτελεσματική. Επίσης μακροπρόθεσμα πρέπει να μειωθούν οι δημόσιες δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ κάτω από το 40%. Στα πλαίσια αυτά επείγει η προώθηση του εξορθολογισμού δημοσίων δαπανών (π.χ. συνταξιοδοτικό, προϋπολογισμός για παιδεία κ.λπ).

- Ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί: Η όλη φιλοσοφία βασίζεται στη θέση ότι μία νομοθετική ρύθμιση για ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς αποτρέπει την εκάστοτε κυβέρνηση να δρα με αλόγιστο τρόπο. Από την άλλη, όμως, υπάρχουν εκείνες οι περιστάσεις, όπου οι συνθήκες επιβάλλουν μία διακριτική επεκτατική δημοσιονομική πολιτική για κάποιο χρονικό διάστημα, ούτως ώστε να αντιμετωπισθούν χειρότερα προβλήματα, όπως μια παρατεταμένη ύφεση. Η συζήτηση αυτή οδηγεί στη διάκριση μεταξύ των ελλειμμάτων, που είναι εν πολλοίς αποτέλεσμα των οικονομικών συνθηκών (π.χ. όπως η κυκλική διακύμανση) και αυτών που προκύπτουν ακόμη και σε περίοδο που οι οικονομικές συνθήκες είναι θετικές (διαρθρωτικό έλλειμμα).

Ο συναφής κανονισμός της Ε.Ε. προνοεί για διαρθρωτικό δημοσιονομικό έλλειμμα, που δεν θα υπερβαίνει το 0,5% του ΑΕΠ. Το παράγωγο συμπέρασμα είναι ότι σε περίπτωση ύφεσης ή ακόμα και κρίσης επιτρέπεται να κατατίθενται ως επιλογή προϋπολογισμοί με μεγαλύτερα ελλείμματα. Έτσι, όταν μία οικονομία έχει ψηλή ανεργία, αναπόφευκτα θα υπάρχει δημοσιονομικό έλλειμμα μεγαλύτερο του 0,5% του ΑΕΠ. Αν γίνει προσπάθεια να ισοσκελιστεί άμεσα ο κρατικός προϋπολογισμός, τότε η κρίση θα εμβαθυνθεί.

Είναι λοιπόν προφανές ότι υπάρχουν οι περιπτώσεις εκείνες όπου μια επεκτατική δημοσιονομική πολιτική καθίσταται επιβεβλημένη. Η θέση αυτή θα πρέπει να υιοθετηθεί στην Κύπρο, ενώ παράλληλα θα πρέπει να επεκταθεί και να προωθηθεί στην Ε.Ε. Στη σημερινή συγκυρία για την Κύπρο υπογραμμίζεται η στρατηγική σημασία μιας στοχευμένης επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής. Στα πλαίσια αυτά είναι σημαντικό να υπάρξουν στοχευμένες δημόσιες δαπάνες και να ενθαρρυνθούν νέοι μοχλοί οικονομικής μεγέθυνσης.

Μη εξυπηρετούμενα δάνεια
- Μη εξυπηρετούμενα δάνεια: Η σημαντικότερη, ίσως, πρόκληση της κυπριακής οικονομίας είναι η αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Χρειάζεται να καταρτισθούν διάφορα σχέδια αποπληρωμής χρεών, τα οποία να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα κίνητρα, όπως μια σχετική μείωση των επιτοκίων. Θα ήταν επίσης σημαντικό να γίνει μια κατηγοριοποίηση των δανείων. Ταυτόχρονα είναι καθοριστικής σημασίας να καταβληθούν προσπάθειες για συνεννόηση και συμβιβασμό με την κάθε περίπτωση ξεχωριστά.

Στα πλαίσια αυτά χρειάζεται να επιταχυνθεί η εφαρμογή του θεσμού του τραπεζικού διαμεσολαβητή, ο οποίος θα μπορεί να βοηθήσει ποικιλοτρόπως: για παράδειγμα, στην ανασυγκρότηση και επιμήκυνση των δανείων. Η επαναξιολόγηση της επιβολής τόκων υπερημερίας καθώς και τόκων που υπερβαίνουν το αρχικό κεφάλαιο είναι επίσης ένα μέτρο, το οποίο πρέπει να εξεταστεί σοβαρά.

Τέλος, σημειώνεται ότι είναι πολύ σημαντικό η Κυβέρνηση να καταβάλει προσπάθειες για να πείσει τους εταίρους ότι επειδή οι αποφάσεις του Eurogroup τον Μάρτιο του 2013 ήταν υπερβολικές και αχρείαστα σκληρές, χρειάζεται να δοθούν αντισταθμιστικά μέτρα στην Κύπρο. Υπενθυμίζεται ότι οι ζημιές των κυπριακών τραπεζών ως αποτέλεσμα του κουρέματος του ελληνικού χρέους τον Οκτώβριο του 2011 ήταν πρωτοφανείς (περίπου €4,5 δισεκατομμύρια - που αντιστοιχούσαν γύρω στο 25% του ΑΕΠ ενώ με το bail-in η Κύπρος συνεισέφερε άλλα €8,5 δισεκατομμύρια).

«Με βάση αυτά τα δεδομένα, η Κύπρος δύναται να ζητήσει πολυδιάστατη στήριξη από τους εταίρους: από μια μορφή Marshall Plan έως στοχευμένη οικονομική στήριξη καθώς και ουσιαστική χαλάρωση των όρων του Μνημονίου», καταλήγει το σημείωμα.