Ο Ανώτατος Εκτελεστικός Διευθυντής του Ομίλου της Ελληνικής Τράπεζας μιλά με ανοικτά χαρτιά

«Νομίζω ότι δεν έγιναν ακόμη όλες οι αναγκαίες διορθώσεις και κάποια θέματα επαναλαμβάνονται», τονίζει στη «Σ» ο Μάκης Κεραυνός

Ο Ανώτατος Εκτελεστικός Διευθυντής της Ελληνικής Τράπεζας κ. Μάκης Κεραυνός βρίσκεται στο επίκεντρο της οικονομίας και του χρηματοπιστωτικού συστήματος και είναι από τους ανθρώπους που μπορεί να μιλά κάποιος μαζί του για ώρες, χωρίς να εξαντλούνται τα θέματα. Μια συνάντηση μαζί του, που πήρε τελικά τη μορφή συζήτησης παρά συνέντευξης, έφερε στην επιφάνεια τούς προβληματισμούς και τις ανησυχίες του για το μέλλον του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της οικονομίας, μέσα από την παρουσίαση σημαντικών θεμάτων που επιβάλλεται να απασχολήσουν όλους. Ο κ. Κεραυνός αναλύει τα λάθη τού παρελθόντος, που μας οδήγησαν στη σημερινή οικονομική κατάσταση, για άτομα που ακόμη και σήμερα, μέσα στην καταστροφή, διατηρούν προσωπικές ατζέντες για ίδιον συμφέρον.

Με τον κ. Κεραυνό η συζήτηση περιστράφηκε, επίσης, στους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να βγούμε από την οικονομική κρίση και με έκπληξη τον ακούσαμε να λέγει πως δεν έχει ακούσει ακόμη λύσεις.

Τι θα έκανε ο ίδιος αν ήταν σήμερα Υπουργός Οικονομικών; Η απάντηση ήταν περίπου «απελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτον». Σε προγενέστερη περίοδο ναι, γιατί τότε μπορούσε να κάνει πράγματα για να μη φτάσουμε μέχρι εδώ. Έχουμε βάλει τουλάχιστον μυαλό, έχουμε μάθει από τα λάθη μας; Η απάντησή του ήταν σαφής: «Νομίζω ότι δεν έγιναν ακόμη όλες οι αναγκαίες διορθώσεις και κάποια θέματα επαναλαμβάνονται».

Ακραίο σενάριο

Η συζήτηση άρχισε με διάφορα θέματα που αφορούν την Ελληνική Τράπεζα, η οποία ετοιμάζεται πυρετωδώς για να «βγάλει» την άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής.

- Πιστεύετε πως η Ελληνική Τράπεζα θα περάσει με ευκολία την άσκηση αντοχής;

- Οι προσπάθειές μας είναι πολύ επίπονες και συντονισμένες και σε επίπεδο Διοικητικού Συμβουλίου και σε επίπεδο Διεύθυνσης, για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε και σε αυτήν την άσκηση, όπως ανταποκριθήκαμε και στην άσκηση της PIMCO.

- Θα υπάρξουν δυσκολίες;

- Τα ακραία σενάρια της άσκησης είναι πραγματικά ακραία, με όλη τη σημασία της λέξης, άρα δεν θα είναι κάτι απλό και εύκολο. Χρειάζεται πολλή προσπάθεια.

- Θα υπάρξει ανάγκη αύξησης κεφαλαίου;

- Ήδη, η Ελληνική Τράπεζα ανακοίνωσε ότι εξετάζει θέματα κεφαλαίου, αλλά δεν υπάρχουν ακόμη αποφάσεις.

- Μιλώντας για το Διοικητικό Συμβούλιο, φαίνεται ότι άλλαξε η ταυτότητα της Ελληνικής Τράπεζας.

- Υπάρχει διαφοροποίηση στη μετοχική δομή. Έχουμε δύο νέους μεγαλομετόχους.

- Με τους οποίους υπάρχει αγαστή συνεργασία; Είναι κοινό το όραμα;

-Ήδη, το Διοικητικό Συμβούλιο με τους νέους μεγαλομετόχους έχει εγκρίνει ένα Στρατηγικό Σχέδιο με τους στρατηγικούς στόχους και όλοι εργαζόμαστε προς την ίδια κατεύθυνση για το καλώς νοούμενο συμφέρον των μετόχων της Τράπεζας και των πελατών της.

- Έχουν εγκριθεί οι τρεις νέοι Διοικητικοί Σύμβουλοι;

- Κάποιοι ναι, για κάποιους άλλους αναμένουμε ακόμη απαντήσεις.

- Υπάρχει πρόβλημα;

- Δεν μπορώ να γνωρίζω. Γι’ αυτά τα θέματα αποφασίζει η Εποπτική Αρχή.

- Πώς σχολιάζετε το γεγονός ότι με τα 750 εκ. ευρώ της πρώτης εξόδου στις διεθνείς αγορές θα αποπληρωθεί αποκλειστικά και μόνο, το κρατικό ομόλογο που κρατά η Τράπεζα Κύπρου;

- Από την αρχή ήταν γνωστό ότι η έκδοση της πρώτης εξόδου στόχευε να υποκαταστήσει άλλον βραχυπρόθεσμο δανεισμό με όρους που, φαντάζομαι, θα είναι πιο βελτιωμένοι. Ήδη, ο Υπουργός Οικονομικών ανακοίνωσε ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες εκδόσεις. Είναι γνωστό ότι ο τραπεζικός τομέας αντιμετωπίζει ακόμη αρκετές προκλήσεις. Αν δεν ηρεμήσει, τότε θα είναι πολύ δύσκολο η κυπριακή οικονομία να εισέλθει σε ανάπτυξη. Επομένως, οποιεσδήποτε προσπάθειες ενίσχυσής του πρέπει να τις βλέπουμε θετικά.

- Τι εννοείτε να ηρεμήσει;

- Με την έννοια να μην ασχολείται μόνο με αναδιαρθρώσεις και προβληματικά δάνεια και ν’ αρχίσει ξανά τις βασικές τραπεζικές εργασίες και την παραχώρηση διευκολύνσεων στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, για να εισέλθει σε αναπτυξιακή τροχιά η οικονομία μας.

Επίπλαστη ευημερία

- Η Κύπρος μετατράπηκε από τη μια στιγμή στην άλλη από ευημερούσα, σε χώρα υπό πτώχευση. Ποια ήταν τα λάθη;

- Ναι, ήταν ευημερούσα χώρα η Κύπρος, αλλά ευημερούσα πάνω σε μια επίπλαστη οικονομία. Να υπενθυμίσω ότι σε κάθε Ετήσια Γενική Συνέλευση της Ελληνικής Τράπεζας παρουσίαζα δυο διαφάνειες, στις οποίες ενσωματώνονταν προειδοποιήσεις. Η μια παρουσίαζε το υψηλό ποσοστό των δανείων των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών ως ποσοστό στο ΑΕΠ, το υψηλότερο της Ε.Ε. Στην άλλη, για να υπάρξει κάποια ανακούφιση αλλά ταυτόχρονα και να προειδοποιήσω, παρουσιάζονταν οι καταθέσεις των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών ως ποσοστό του ΑΕΠ, επίσης το πιο υψηλό στην Ε.Ε.

Οι καταθέσεις, όμως, σε μια περίοδο κρίσης μπορούν να φύγουν εύκολα από το σύστημα, οπότε παραμένουμε μετέωροι με έναν υψηλό δανεισμό, τον οποίο δεν μπορούμε να εξυπηρετήσουμε. Αυτή η κατάσταση δημιούργησε την επίπλαστη ευημερία, την οποία δεν είχαμε αντιληφθεί ούτε σε επίπεδο Κυβέρνησης ούτε σε επίπεδο επιχειρήσεων και νοικοκυριών, ούτε σε επίπεδο τραπεζών.

- Οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, όμως, μπορεί να πει κάποιος ότι αντέγραφαν την οικονομική πολιτική του κράτους.

- Σε μια χώρα και ιδιαίτερα μικρή, όπως είναι η Κύπρος, πάντα το μοντέλο του κράτους είναι το μοντέλο που ακολουθείται απ’ όλους. Είναι γνωστό πόσο ξέφρενος ήταν ο ρυθμός των δημοσίων δαπανών σε μια συγκεκριμένη περίοδο.

Πού πήγαν τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ;

- Πού πήγαιναν όλες αυτές οι δαπάνες;

- Στην κατανάλωση και στην κοινωνική πολιτική. Μια χώρα, όμως, για να έχει μακροχρόνια βιώσιμη οικονομία, δεν πρέπει μόνο να καταναλώνει αλλά και να παράγει. Εμείς φτάσαμε να μην παράγουμε τίποτε. Είχαμε κάποια εισοδήματα από υπηρεσίες, ενώ η ανάπτυξη της οικονομίας μας βασιζόταν κατά 75% στην κατανάλωση.

- Η Κυβέρνηση ζήτησε το δάνειο των 10 δις ευρώ από την Τρόικα για να καλύψει τις δικές της ανάγκες, αφού οι τράπεζες είχαν καλύψει τις δικές τους με το κούρεμα των καταθέσεων. Πού πήγαν τα 10 δις ευρώ; Πώς διατέθηκαν;

- Μα, είναι γνωστό. Διοχετεύθηκαν στα δημόσια οικονομικά, για να εξυπηρετηθούν κυβερνητικές ανάγκες και ένα πολύ μικρό μέρος για την κρατικοποίηση ορισμένων τραπεζών.

Ξόδευε λεφτά

- Τι σημαίνει αυτό;

- Ότι η Κυβέρνηση ξόδευε λεφτά, που δεν είχε. Κάποια στιγμή ήρθε ο λογαριασμός και έπρεπε τα ελλείμματα να καλυφθούν με δανεισμό. Επειδή είχαμε αποκλεισθεί από τις διεθνείς αγορές από τον Μάιο του 2011 και δεν μπορούσαμε να δανειστούμε ως κράτος, έπρεπε να γίνει κάποιου είδους συμφωνία με διεθνείς δανειστές, οι οποίοι, βέβαια, επιβάλλουν τους όρους τους για να είναι σίγουροι ότι θα πάρουν τα λεφτά τους πίσω.

- Η αλόγιστη σπατάλη αφορούσε μόνο τις κοινωνικές παροχές; Μιλάμε, χρήματα που πρέπει να εξοφλήσει ο Κύπριος φορολογούμενος, ένας Θεός ξέρει πότε και πώς…

- Αυτό που μπορώ να πω, είναι ότι όλα κατέληξαν στις δημόσιες δαπάνες, που αυξάνονταν με γεωμετρικούς ρυθμούς. Απ’ εκεί και πέρα, κάποιος μπορεί να κάνει ανάλυση και να δει. Έγιναν και έργα, που ίσως να μην τα χρειαζόμασταν…

- Όπως;

- Για παράδειγμα, δαπανήθηκαν κάποια εκατομμύρια για πολιτιστικά ιδρύματα, τα οποία δεν υπάρχουν σήμερα, είχαμε την καταστροφή στο Μαρί… Σίγουρα πρέπει να δαπανώνται χρήματα για κοινωνική πολιτική, αλλά αυτή πρέπει να είναι στοχευμένη και πριν δώσουμε τα χρήματα, να ξέρουμε και από πού θα τα βρούμε.

Τα λάθη των τραπεζών

- Οι πολίτες, όμως, τώρα πληρώνουν τον λογαριασμό, αλλά τα βάζουν και με τις τράπεζες.

- Κάποιες τράπεζες είχαν κάνει λανθασμένες επενδύσεις χωρίς να λάβουν έγκαιρα διορθωτικά μέτρα, είχαν αναλάβει υψηλά ρίσκα, χωρίς να προσμετρήσουν τους κινδύνους, είχαν επεκταθεί σε βαθμό πιθανόν που ξεπερνούσε τις δυνατότητές τους. Όταν ήρθε η οικονομική κρίση δεν μπορούσε να υπάρξει άλλη στήριξη, ούτε από το κράτος ούτε από διεθνείς δανειστές, οι οποίοι απαίτησαν όπως το βασικό κόστος το πληρώσουν οι μέτοχοι και οι καταθέτες. Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα όλοι οι τομείς της οικονομίας να χαρακτηρίζονται υψηλού κινδύνου.

Η ύφεση στην οικονομία και ο υψηλός κίνδυνος επηρέασε την τιμολόγηση της παραχώρησης διευκολύνσεων, γεγονός που διατήρησε (συγκριτικά με άλλες χώρες) υψηλά τα επιτόκια. Αυτό είναι το κόστος, το οποίο τώρα πληρώνουν όλα τα οικονομούντα πρόσωπα, είτε είναι εργαζόμενοι είτε είναι επιχειρήσεις.

- Δεν θα πρέπει να τιμωρηθούν όλοι όσοι συνέβαλαν στην οικονομική καταστροφή;

- Ευθύνες αναλογούν σε πολλούς. Προσωπικά εμπιστεύομαι την κυπριακή Δικαιοσύνη, στην οποία πρέπει να δώσουμε τον χρόνο για να κάνει τη δουλειά της. Η τιμωρία, όμως, είναι η μια πτυχή. Η άλλη, ίσως η πιο ουσιαστική, είναι να ακούσουμε πολύ συγκεκριμένες λύσεις, που θα επιφέρουν το συντομότερο δυνατόν ανακούφιση στους πολίτες και να τεθούν οι βάσεις για ανάκαμψη της πραγματικής οικονομίας.

«Δεν άκουσα ακόμη λύσεις»

- Δεν έχετε ακούσει μέχρι στιγμής λύσεις;

- Όχι. Μέχρι στιγμής δεν βλέπω πολύ συγκεκριμένες λύσεις πέρα από κάποιες κινήσεις, οι οποίες μπορούν να χαρακτηριστούν θετικές, δεν έχουν, όμως, δώσει ακόμη λύσεις στην πραγματική οικονομία.

- Ποιες πιστεύετε πως είναι οι λύσεις αυτές;

- Είναι μια απλή ερώτηση, η οποία, όμως, δεν μπορεί να απαντηθεί εύκολα. Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται χρόνος, υπομονή και συνειδητοποίηση εκ μέρους των εταίρων μας στην Ε.Ε. ότι έχουν ξεπεράσει κάποια όρια στην αντιμετώπιση των προβλημάτων μιας μικρής ανοικτής οικονομίας όπως αυτή της Κύπρου. Πρέπει να έχουμε και εμείς οι ίδιοι κάποιες απαιτήσεις.

Για παράδειγμα, να έλθει απευθείας οικονομική βοήθεια και προς το τραπεζικό σύστημα και προς την πραγματική οικονομία, να διαχυθεί ρευστότητα από την ίδια την Ε.Ε., ώστε να σταματήσουν οι επιχειρήσεις να κλείνουν και να ενθαρρυνθούν οι επιχειρηματίες να αρχίσουν σχεδιασμούς για επαναδραστηριοποίηση και επενδύσεις. Είναι απλό να λέμε ότι οι τράπεζες δεν δανείζουν σήμερα. Πρέπει, όμως, να πούμε και την πραγματικότητα.

Δεν υποβάλλονται στις τράπεζες αιτήσεις για νέα έργα, συγκεκριμένα και βιώσιμα, τα οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν. Ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν και τράπεζες που διαθέτουν ρευστότητα, όπως για παράδειγμα η Ελληνική Τράπεζα.

- Τι εννοείτε όταν λέτε να απαιτήσουμε από την Ε.Ε.; Μήπως εννοείτε επαναδιαπραγμάτευση των όρων του Μνημονίου, κάτι που έγινε πολύ της μόδας, τελευταία;

- Πιστεύω πως θα ήταν καλό αν, αφού τεκμηριώσουμε κάποια θέματα τα οποία έτυχαν υπέρμετρων χειρισμών από τους Ευρωπαίους εταίρους μας, διεκδικήσουμε διορθώσεις στις επιπτώσεις των χειρισμών αυτών. Είχα αναφέρει πρόσφατα σε ομιλία μου ότι οι τράπεζες κεφαλαιοποιούνται με τα ακραία σενάρια μεν αλλά πωλούνται στα βασικά σενάρια. Και τα Καταστήματά μας στην Ελλάδα υποχρεωθήκαμε να τα πουλήσουμε στη βάση ακραίων σεναρίων. Αυτό δεν ήταν μια ορθολογική αντιμετώπιση της Κύπρου. Θα πρέπει να υπάρξουν διορθώσεις με την παραχώρηση ρευστότητας στην οικονομία και στο τραπεζικό σύστημα.

Η αποξένωση εργασιών

- Λέτε ότι υποχρεωθήκατε να πουλήσετε τα Καταστήματα; Μήπως θα ήταν ορθότερο να πείτε ότι τα χαρίσατε περίπου;

- Η πιο ορθή έκφραση θα ήταν ότι υποχρεωθήκαμε στην αποξένωσή τους.

- Έναντι λογικού τιμήματος;

- Καθόλου λογικού! Η αποξένωση έγινε χωρίς να υπάρχει η δυνατότητα ουσιαστικής διαπραγμάτευσης.

- Συμμετείχατε στη διαπραγμάτευση για το τίμημα;

- Ναι, στη διάρκεια ενός Σαββατοκύριακου, κάτω από φοβερή πίεση, χωρίς να υπάρχει χρόνος. Μας πίεζαν πολλοί για να συμφωνήσουμε μέσα σε ένα 24ωρο. Η απόφαση για την πώληση ήταν πολιτική.

- Η απόφαση για το τίμημα, όμως, ελήφθη από τον τότε Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας, σε συνεννόηση με τον Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας.

- Την επεξήγηση για το θέμα αυτό την έχει δώσει γραπτώς ο ίδιος ο τότε Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας σε επιστολή του. Αναφέρει ότι «η πώληση ήταν αναγκαία προϋπόθεση που έθεσαν οι διεθνείς δανειστές για να μας βοηθήσουν. Στη συνέχεια πήρε τη μορφή πολιτικής συμφωνίας. Οι διαπραγματεύσεις στον βαθμό που έγιναν και με εκείνους που έγιναν, ήταν κάτω από φοβερή πίεση χρόνου και κάτω από φορτική πίεση και της ίδιας της Κεντρικής Τράπεζας».

Τι πήγε λάθος

- Τελικά τι ακριβώς πήγε λάθος στην Κύπρο, για να φτάσουμε να καλέσουμε την Τρόικα;

- Τα λάθη ήταν πολλά και διαχρονικά. Ήδη, μιλήσαμε για τις εξελίξεις στην οικονομία στην προ κρίσης περίοδο. Παρόλο που από το 2008 άρχισε η κατάρρευση τραπεζών στην Αμερική, συνεχίστηκε η κατάρρευση τραπεζών, οικονομιών και κρατών στην Ε.Ε. και στη συνέχεια και στην Ελλάδα, εμείς παρακολουθούσαμε αυτές τις εξελίξεις, χωρίς να λαμβάνουμε έγκαιρα μέτρα για τα δημόσια οικονομικά. Ίσως δεν ελάβαμε ούτε τα αναγκαία μέτρα για τον τραπεζικό τομέα, με την ένταση που θα έπρεπε.

- Πιστεύετε ότι τόσο ο τέως όσο και ο πρώην, Διοικητές της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, μπορούσαν να κάνουν κάτι και δεν το έκαναν;

- Δεν υπάρχει πιο αυστηρά εποπτευόμενος τομέας της οικονομίας από τον τραπεζικό. Επομένως, σίγουρα για να γίνει ό,τι έγινε στις τράπεζες, έχουν ευθύνη πολλοί.

- Σε ό,τι αφορά τον δημοσιονομικό τομέα;

- Τα δημόσια οικονομικά είναι ευθύνη της εκάστοτε Κυβέρνησης και των εκάστοτε Υπουργών Οικονομικών. Δεν λήφθηκαν τα αναγκαία μέτρα. Αυτό αναγνωρίζεται από όλους.

- Άρα αναγνωρίζετε ευθύνη κυρίως στους Υπουργούς Οικονομικών της Κυβέρνησης Χριστόφια.

- Αναγνωρίζω ευθύνες στην Κυβέρνηση, η οποία έχει την ευθύνη για την οικονομία του τόπου σε κάθε συγκυρία. Αναγνωρίζω, επίσης, ευθύνες και στο τραπεζικό σύστημα, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι εποπτεύοντες και οι εποπτευόμενοι.

Δεν έχουμε επιλογές

- Αυτά, φυσικά, αποτελούν παρελθόν και εμείς πρέπει να δούμε μπροστά. Είπατε ότι δεν ακούτε λύσεις. Τι, κατά την άποψή σας, πρέπει να γίνει άμεσα και τι μπορεί να αφεθεί για αργότερα; Τι είναι εκείνο που χρειάζεται τώρα η οικονομία;

- Δυστυχώς, μπήκαμε σε ένα μονόδρομο και δεν έχουμε επιλογές. Θα πρέπει αναγκαστικά να εφαρμόσουμε το Μνημόνιο και θα πρέπει να συνεχισθεί η αυστηρή δημοσιονομική πολιτική, η οποία μπορεί να επιφέρει προβλήματα στην κοινωνία, αλλά δυστυχώς δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Θα πρέπει να διεκδικήσουμε από τους εταίρους μας καλύτερη συμπεριφορά και να απαιτήσουμε τη διοχέτευση απευθείας ρευστότητας στην οικονομία μας, για να αντιμετωπισθούν οι επιπτώσεις της ύφεσης και της κρίσης. Χρειάζεται, όμως, χρόνος. Δεν είναι θέματα που μπορεί να λυθούν με ένα μαγικό ραβδί σε ένα βράδυ.

- Αν ήσασταν Υπουργός Οικονομικών τώρα, με αυτόν τον τρόπο θα συμπεριφερόσασταν ή έχετε πιο άμεσες λύσεις στο μυαλό σας;

- Δεν θα ήθελα να απαντήσω σ’ αυτήν την ερώτηση, γιατί είναι πολύ υποθετική. Αν θα ήθελα να ήμουν Υπουργός Οικονομικών, ίσως θα ήθελα να ήμουν σε μια προγενέστερη περίοδο, για να προληφθούν κάποια πράγματα. Είναι εύκολο να προλαμβάνεις προβλήματα παρά να τρέχεις να τα επιλύσεις εκ των υστέρων, αφού γίνουν τεράστια.

- Βλέπετε να επαναλαμβάνονται λάθη του παρελθόντος ή έχουμε βάλει μυαλό;

- Νομίζω ότι δεν έγιναν ακόμη όλες οι αναγκαίες διορθώσεις και κάποια θέματα επαναλαμβάνονται.

Οικονομικό μοντέλο

- Ποιο θεωρείτε ότι είναι το κυριότερο, από τα λάθη του παρελθόντος, το οποίο διαπιστώνετε ότι επαναλαμβάνουμε;

- Η προσπάθεια χάραξης μιας συγκροτημένης δημοσιονομικής πολιτικής με διαχρονική συνέπεια.

- Δεν υπάρχει;

- Νομίζω ότι έχει μπει σε ένα κανάλι, πλέον, συγκροτημένη πολιτική και με θεσμούς που θα εποπτεύουν τα δημόσια οικονομικά και τον προϋπολογισμό του κράτους. Θα πρέπει, όμως, να ξαναδιαμορφώσουμε ένα πιο συγκροτημένο και συγκεκριμένο οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης και θα πρέπει επίσης σε όλα τα φόρα της Ε.Ε. να διεκδικήσουμε έμπρακτες διορθώσεις.

- Ποια συμβουλή θα δίνατε στον Υπουργό Οικονομικών; Έχετε πλούσιο παρελθόν, διατελέσατε ο ίδιος Υπουργός Οικονομικών με τεράστια εμπειρία και γνώσεις, σίγουρα η γνώμη σας μετρά και με το παραπάνω.

- Δεν μου αρέσει ο τρόπος με τον οποίο ακούγεται η ερώτηση. Έχω μια καλή συνεργασία με τον Υπουργό Οικονομικών και πολύ συχνά ανταλλάσσουμε απόψεις με βάση τις εμπειρίες του καθενός, τις πρόσφατες και τις προηγούμενες. Από τέτοιες συζητήσεις πάντα προκύπτουν θετικά αποτελέσματα. Νομίζω αυτή είναι μια πολύ εποικοδομητική πρακτική για όλους. Πιστεύω πολύ σ’ αυτήν και δεν πολυσυμπαθώ τον ρόλο του αυτόκλητου συμβούλου.

Προσωπικές ατζέντες

- Στους πολίτες τι έχετε να πείτε, ώστε να μπορέσουν να ξανασταθούν στα πόδια τους;

- Θα πρέπει όλοι να συμπεριφερόμαστε ορθολογικά ως οικονομούντα άτομα. Θα πρέπει να μαζέψουμε όλα τα αποθέματα υπομονής, γιατί με την υπομονή και τον εξορθολογισμό αμβλύνουμε το κόστος μέχρι να ξαναφτάσουμε σε καλύτερες μέρες.

- Πού θα βρούμε, όμως, το κουράγιο;

- Δεν έχουμε επιλογή. Πρέπει να βρούμε κουράγιο.

- Η πλειοψηφία των πολιτών έχει εξαντληθεί.

- Συμφωνώ. Θα πρέπει να θυμηθούμε μια μαγική λέξη: «Αλληλεγγύη». Ο καθένας πρέπει να την ξαναβάλει στην καθημερινή του ζωή.

- Όσοι δεν έχουν συνειδητοποιήσει πως η αλληλεγγύη είναι απαραίτητη είναι, νομίζετε, αυτοί που διατηρούν προσωπικές ατζέντες ακόμη και σήμερα και εργάζονται για ίδιον συμφέρον;

- Δυστυχώς, δεν θα εκλείψουν ποτέ αυτά.