Δεν θα χρειαστούμε δεύτερο μνημόνιο, εκτιμά ο Χριστόφορος Πισσαρίδης
Η ευθύνη του κυπριακού δημοσίου είναι ότι το 2008 υπήρχαν πολλά λεφτά και θα μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει για να υποστηρίξει το τραπεζικό σύστημα, όμως τα ξόδεψε με πολύ γρήγορο ρυθμό.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της κυπριακής οικονομίας, μεσοπρόθεσμα, είναι ότι έχει «κολλήσει» στα γρανάζια της πολιτικής γραφειοκρατίας, των θεσμών και νομοθεσιών, που δεν υποβοηθούν στην ανάκαμψη, ανέφερε σε συνέντευξή του στο Sigmalive, o Νομπελίστας οικονομολόγος και Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Οικονομίας, Χριστόφορος Πισσαρίδης. Υποστήριξε, παράλληλα, τη θέση ότι η ευθύνη του κράτους (της προηγούμενης διακυβέρνησης) εντοπίζεται στο γεγονός ότι ξόδεψε τα χρήματα σε κοινωνικές παροχές και δεν είχε αρκετά χρήματα για να καλύψει στη συνέχεια το κενό που δημιουργήθηκε από τα λάθη του τραπεζικού τομέα.

"Debt forgive" ή τρίτο πακέτο
Σε μια στιγμή που εντείνεται η συζήτηση για απομείωση του ελληνικού χρέους και αποφάσεις αναμένονται επί του θέματος το ερχόμενο φθινόπωρο, ο κ. Πισσαρίδης τάχθηκε υπέρ ενός νέου εθνικού κουρέματος της Ελλάδας, τονίζοντας ότι πρέπει να δοθεί Debt forgive, δηλαδή να της συγχωρέσουν τα χρέη της. Αν δεν γίνει αυτό, η Ελλάδα θα χρειαστεί και τρίτο πακέτο στήριξης, είπε. Κληθείς να σχολιάσει τις επικρίσεις ότι η Ελλάδα ζει με γερμανικά χρήματα, ο κ. Πισσαρίδης κάλεσε τη Γερμανία να μην ξεχνά ότι η ίδια, το 1950 διατηρήθηκε στη ζωή με αμερικανικά χρήματα. Ερωτηθείς αν η Ευρωζώνη πρέπει να αρχίσει να «κόβει» χρήμα, απάντησε ότι «αυτό το πιστεύω. Πρέπει να φοβάται τον αποπληθωρισμό η Ευρωζώνη και όχι τον πληθωρισμό. Αυτός είναι ο φόβος μου για την Ευρώπη στην παρούσα φάση».

Στο σωστό δρόμο
Σε ποιο σημείο βρισκόμαστε σήμερα, ένα χρόνο μετά το κούρεμα;
Βρισκόμαστε στο σωστό δρόμο με βάση τη συμφωνία που είχαμε κάνει πριν ένα χρόνο. Το κακό βέβαια ήταν το κούρεμα καταθέσεων το οποίο δεν θα επαναληφθεί. Έχει περάσει το κακό και ξεκινήσαμε μια πορεία διάρθρωσης της κυπριακής οικονομίας, κυρίως μια εξυγίανση του τραπεζικού τομέα και σιγά-σιγά πάμε προς το στόχο. Έχουν γίνει πολλά ,στον τραπεζικό τομέα κυρίως και στις κατασκευές, όμως χρειάζεται να γίνουν πολλά ακόμα και για αυτό δεν μπορούμε ακόμα να βγούμε από το μνημόνιο και να πάμε στις αγορές για την κάλυψη των αναγκών του τόπου, κυρίως για τις ανάγκες του δημοσίου. Δεν νομίζω να χρειαστούμε δεύτερο και τρίτο μνημόνιο, όπως η Ελλάδα.

Η Κύπρος βρίσκεται σε ένα σημείο όπου δανείζεται για να ξοφλήσει δανεικά. Πώς θα βγούμε πρακτικά από την κρίση;
Η Κύπρος, όπως, όλες οι χώρες του κόσμους με πολύ λίγες εξαιρέσεις, θα έχει πάντα χρέος. Το χρέος πρέπει να είναι γύρω στο 60% του ΑΕΠ. Στην Κύπρο το χρέος τώρα είναι κάπου στο 110%, μπορεί να ανέβει ακόμη λίγο. Δεν νομίζω να τα καταφέρουμε να πέσουμε στο 60% και πιστεύω πως δεν χρειάζεται καν να αφήσουμε το χρέος να πέσει στο 60% διότι η οικονομία αναπτύσσεται. Αυτό που είπατε θα γίνεται. Θα δανειζόμαστε για να αποπληρώνουμε το προηγούμενο χρέος που ωριμάζει. Θα κάνουμε νέο δανεισμό. Αυτό που θα αλλάξει με τις μεταρρυθμίσεις και με το πρόγραμμα που ακολουθούμε τώρα είναι ότι θα μπορούμε να βγαίνουμε σαν μια ανεξάρτητη μονάδα στις διεθνείς αγορές και να δανειζόμαστε με λογικά επιτόκια για να αποπληρώνουμε τα προηγούμενα. Τώρα δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό και για αυτό δανειζόμαστε από την τρόικα η οποία μας δανείζει με πολύ ευνοϊκούς όρους, με πολύ πιο χαμηλό επιτόκιο, αλλά έχει απαιτήσεις.

Δεν υπάρχει θεραπεία για την ανεργία
Διανύουμε μια περίοδο βαθειάς ύφεσης, αυξανόμενης ανεργίας και μηδενικής ανάπτυξης. Πώς θα επέλθει κάθαρση με αυτά τα δεδομένα;
Αυτή είναι η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίζουμε τόσο εμείς όσο και άλλες χώρες που προσπαθούν να βγουν από την κρίση. Η οικονομική δραστηριότητα βρίσκεται σε ύφεση. Το εισόδημα του τόπου, το ΑΕΠ πέφτει. Έχει πέσει στην Κύπρο κάπου 5% έως τώρα. Αν όλοι μας είχαμε μια πτώση εισοδημάτων της τάξεως του 5%, ούτε που καταλαβαίναμε ότι βρισκόμαστε σε κρίση. Αλλά δυστυχώς μια μικρή μειονότητα του πληθυσμού και κυρίως οι άνεργοι επωμίζονται αυτό το βάρος της πτώσης και για αυτό χρειάζονται κοινωνική υποστήριξη. Αυτό είναι ένα από τα προβλήματα του καπιταλισμού και της ελεύθερης αγοράς για το οποίο δεν υπάρχει λύση ή τουλάχιστον δεν την έχει ανακαλύψει κανένας.

Έχω ασχοληθεί πάρα πολύ με το θέμα της ανεργίας τα τελευταία 30-40 χρόνια. Η προσπάθεια όλη ήταν να καταλάβουμε γιατί να συμβαίνει αυτό στις σημερινές ελεύθερες κοινωνίες. Δηλαδή αυτή η ανισότητα. Έχουμε προχωρήσει λίγο, πολύ μικρά πρώτα βήματα. Έχουμε καταλήξει ότι είναι αναπόφευκτο όταν υπάρχει ύφεση να ανεβαίνει η ανεργία. Θεωρούμε τα σημερινά ποσοστά ανεργίας 20% της Κύπρου, φοβερά υψηλά και προκαλούν κοινωνικά προβλήματα. Δυστυχώς δεν ξέρουμε πώς να το αλλάξουμε αυτό.

Για τη συγκεκριμένη «αρρώστια», η οποία είναι μέρος της ευρύτερης «αρρώστιας» του καπιταλισμού που είναι η ανισότητα, δεν υπάρχει θεραπεία προς το παρόν. Μπορούμε να πούμε ότι είναι ο καρκίνος του καπιταλισμού. Το μόνο που μπορεί να γίνει είναι οι κοινωνικές παροχές. Όλοι μοιραζόμαστε την κρίση μέσω των φόρων, για να βοηθηθούν οι άνεργοι.

Το πρόβλημα του χρέους είναι εντελώς διαφορετικό. Το χρέος κάνει καλό στον καπιταλισμό με την προϋπόθεση ότι υπάρχει ανάπτυξη. Είναι όπως τα νοικοκυριά. Γιατί δανείζεται κάποιος για να αγοράσει σπίτι; Επειδή γνωρίζει ότι στο μέλλον θα έχει ψηλά εισοδήματα και θα καταφέρει να αποπληρώσει το δάνειο. Αν περίμενε να γίνει 60 χρονών να το αγοράσει, θα είχε στην τράπεζα καταθέσεις αρκετές για να το κάνει. Αλλά αν ζήσεις μέχρι τα 60 χωρίς σπίτι, τι να το κάνεις μετά.

Ναι, αλλά αν στο μεταξύ γίνει το κραχ, όπως έγινε και δεν ήταν βεβαίως στα σχέδια σου;
Έγινε το κραχ διότι δεν υπήρχε καλή διαχείριση. Όπως ένα νοικοκυριό που δανειζόταν περισσότερα από όσα έπρεπε. Τώρα θα μου πείτε, γιατί οι τράπεζες έδιναν αυτά τα δανεικά. Για αυτό ένα πολύ μεγάλο μέρος του λάθους βαραίνει το τραπεζικό σύστημα και στον τρόπο λειτουργίας του.

Θεωρείτε ότι συμμετείχαμε όλοι σε αυτό το «πάρτι»;
Όλοι συμμετείχαμε λίγο -πολύ και το πάρτι το έτρεφαν οι τραπεζίτες με το να δίνουν δάνεια χωρίς ασφάλεια, εξασφαλίσεις.

Στο τραπεζικό σύστημα παγκόσμια υπάρχει κάποιος κώδικας ηθικής για αυτό που έκαναν οι κυπριακές τράπεζες;
Ναι, και θεωρείται ανήθικο.

Τιμωρία υπάρχει;
Τιμωρία είναι αυτό που ζούμε σήμερα. Αυτό είναι το πρόβλημα.

Ευθύνονται και οι δύο
Σε μεγαλύτερο βαθμό για την καταστροφή ευθύνονται τα δημοσιονομικά ή τα τραπεζικά;
Κατ’ ακρίβεια ευθύνονται και τα δύο. Πρώτα -πρώτα το τραπεζικό σύστημα πρέπει να επιτηρείται καλά και δεν υπήρχε σωστή επιτήρηση στην Κύπρο. Αν αφήσεις τους τραπεζίτες μόνους τους φυσικά θα κάνουν κάτι για να αυξήσουν τα κέρδη τους, τα εισοδήματα τους με όποιο ρίσκο και στη συνέχεια αυτό το ρίσκο θα μας χτυπήσει στην περίπτωση που υπάρξει μια κρίση, όπως και έγινε. Άρα, πρώτα- πρώτα ευθύνεται η Αρχή Επιτήρησης των Τραπεζών. Ακόμη όμως και σε χώρες με καλή επιτήρηση, υπήρξαν προβλήματα με τις τράπεζες και ο μόνος που μπορούσε να τις στηρίξει, αυτός που θα έπρεπε να είχε τα λεφτά για να τις στηρίξει είναι το κράτος. Η Αγγλία για παράδειγμα εθνικοποίησε τις τράπεζες που έπεσαν.

Η ευθύνη του κυπριακού δημοσίου είναι ότι το 2008 υπήρχαν πολλά λεφτά, πλεόνασμα και θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτά τα λεφτά για να υποστηρίξει το τραπεζικό σύστημα όμως τα ξόδεψε με πολύ γρήγορο ρυθμό, κυρίως δίνοντας κοινωνικές παροχές. Όταν άρχισε η κρίση παρέμειναν πολύ λίγα χρήματα, τα οποία δόθηκαν για τη στήριξη της Λαϊκής Τράπεζας και που, όπως αποδείχτηκε, δεν ήταν αρκετά και δεν έμειναν για την Τράπεζα Κύπρου και αναγκαστήκαμε να αποταθούμε στην τρόικα.

Άρα, ουσιαστικά, η ευθύνη του κράτους είναι ότι δεν είχε αρκετά χρήματα για να καλύψει τα λάθη του τραπεζικού τομέα;
Ακριβώς αυτό. Και ο λόγος που αναφέρομαι σε ευθύνη είναι διότι υπήρχαν αρκετά χρήματα το 2008. Αφού είδε το κράτος ότι δεν είχε λεφτά ως το 2010-2011, δεν ήθελε να αποταθεί στην τρόικα και φθάσαμε στο απροχώρητο το 2013. Ήταν ζήτημα ημερών να πτωχεύσει η χώρα, αν δεν πηγαίναμε να ζητιανέψουμε.

Κολλήσαμε
Το μεγάλο ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων φαίνεται ότι αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα της Κύπρου. Συμφωνείτε;
Είναι το μεγαλύτερο άμεσο πρόβλημα. Μεσοπρόθεσμα, το μεγαλύτερο πρόβλημα της κυπριακής κοινωνίας και οικονομίας είναι ότι έχει κολλήσει σε θεσμούς, νομοθεσίες, που δεν βοηθούν στη ανάκαμψη και στη γρήγορη ανάπτυξη. Είναι μια κοινωνία η οποία δεν έχει εκσυγχρονιστεί και θα πρέπει να το κάνει αν περιμένουμε να δούμε μια πραγματική ανάπτυξη για να πέσουν και τα χρέη μας, να αυξήσουμε τα εισοδήματα του κόσμου, να πέσει η ανεργία. Αυτό ίσως να είναι πιο δύσκολο μεσοπρόθεσμα, στην επόμενη πενταετία. Τα μη εξυπηρετούμενα είναι μεγάλος κίνδυνος .Όμως δυστυχώς το θέμα έχει πολιτικοποιηθεί.

Δύσκολα μπορεί να πει κάποιος τι πρέπει να γίνει. Συνιστώ εκσυγχρονισμό κάνοντας αρχή από το τραπεζικό σύστημα. Αν ήμουν τραπεζίτης θα είχα μεγάλο παράπονο αν μου έλεγαν ότι δεν μπορώ να αγγίξω τις εγγυήσεις τις οποίες έπαιρνα από τον πελάτη για να δίνω δάνεια, διότι δημιουργώ κοινωνικό πρόβλημα. Τότε δημιουργείται άλλο πρόβλημα, στον τραπεζικό τομέα.