Σε μια περίοδο όπου όλα τα δικαιώματα πλήττονται, είναι εμφανείς οι δυσκολίες να ενδυναμωθεί πραγματικά η θέση των εποχικών εργαζομένων

Πάνε τριάμισι χρόνια από τότε που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρότασή της για νέα οδηγία σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών με σκοπό την εποχική απασχόληση για να καταλήξει τώρα στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Τόσο χρειάστηκε για να συμφωνήσουν αρχικά οι ευρωβουλευτές μεταξύ τους και μετέπειτα το συμβούλιο υπουργών μαζί με το ευρωκοινοβούλιο μέσω διαπραγματεύσεων. Το φαινόμενο της εποχικής εργασίας είναι σύνηθες και γνωστό ειδικά στις χώρες του Νότου στις αγροτικές εργασίες και στις τουριστικές επιχειρήσεις το καλοκαίρι. Και παρότι έχει διευκολύνει και βοηθήσει πολλούς στους κλάδους αυτούς, γνωρίζουμε επίσης πως σε πάρα πολλές περιπτώσεις το φαινόμενο αυτό είναι συνώνυμο εκμετάλλευσης.

Σκοπός λοιπόν της πρότασης που συζητιόταν ήταν να θεσπιστούν κανόνες δίκαιοι και διαφανείς για ταχεία διαδικασία με έμφαση στα κριτήρια για τη χορήγηση άδειας και επέκταση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Ωστόσο από την αρχή διαφάνηκαν οι δυσκολίες και το παράδοξο της πρότασης. Αφενός, παράλληλα ξεκίνησε η συζήτηση για παρόμοια νομοθεσία για τον κλάδο των ενδοεπιχειρησιακών μεταθέσεων από εταιρείες του εξωτερικού και η σύγκριση που έδειξε περισσότερα πλεονεκτήματα και λιγότερη αυστηρότητα στην περίπτωση αυτή, κατέδειξε την ελιτίστικη νοοτροπία που επικρατεί μέχρι σήμερα σχετικά με τα εργατικά δικαιώματα. Αφετέρου, παρουσιάστηκε ο φαύλος κύκλος τού «χρειαζόμαστε μεν εποχικούς εργάτες, αλλά πώς θα καταφέρουμε να μην τους δώσουμε κίνητρα να μείνουν και το κυριότερο πώς θα σιγουρευτούμε πως θα φύγουν αμέσως μόλις δεν τους χρειαζόμαστε πια;».

Ένα από τα μεγαλύτερα μειονεκτήματα της νέας ρύθμισης είναι το γεγονός πως δεν θα περιλαμβάνει τους αλλοδαπούς οι οποίοι ήδη διαμένουν σε κάποιο κράτος-μέλος της Ε.Ε., αλλά μόνο εκείνους που όντας εκτός Ε.Ε. επιχειρούν να έρθουν, βάσει κάποιου εργασιακού συμβολαίου, το οποίο θα καθορίζει τον μισθό, τα ωράρια, την ύπαρξη ασφάλειας και καταλύματος και το ότι ο εργαζόμενος δεν θα καταφύγει στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους-μέλους. Έτσι αποκλείονται από τη δυνατότητα νόμιμης εργασίας τεράστιος αριθμός μεταναστών που καλύπτουν μεν όπως ξέρουμε ανάγκες της αγοράς εργασίας, υπόγεια δε και σε συνθήκες εκμετάλλευσης, διαιωνίζοντας ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα.

Σειρά εγγυήσεων
Η νέα ρύθμιση περιλαμβάνει όμως μια σειρά εγγυήσεων σε περίπτωση εποχικής εργασίας. Κατ΄ αρχάς διαδικαστικές εγγυήσεις για άμεση και γραπτή ενημέρωση στην αίτηση με δυνατότητα προσφυγής κατά αρνητικής απάντησης. Θα πρέπει επίσης να υπάρχει απόδειξη για κατάλυμα που εξασφαλίζει ικανοποιητικές συνθήκες διαβίωσης, να υπάρχει σύμβαση μίσθωσης με τους όρους και το μίσθωμα δεν θα μπορεί να αφαιρεθεί από τον μισθό. Ο εργαζόμενος θα έχει ελεύθερη πρόσβαση στο σύνολο της επικράτειας του κράτους-μέλους που του εξέδωσε την άδεια, θα έχει το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης με τους υπηκόους του κράτους-μέλους υποδοχής τουλάχιστον όσον αφορά τους όρους απασχόλησης και τις συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων των όρων αμοιβής και απόλυσης, του ωραρίου εργασίας, των αδειών και αργιών καθώς και των απαιτήσεων όσον αφορά την υγεία και την ασφάλεια στον τόπο εργασίας. Επίσης τα κράτη-μέλη θα πρέπει να προβλέπουν αποτελεσματικές και αποτρεπτικές κυρώσεις κατά των εργοδοτών που δεν τηρούν τις υποχρεώσεις τους.

Τα κράτη-μέλη θα παραμείνουν υπεύθυνα όμως για κάποιες πτυχές των ρυθμίσεων, όπως για παράδειγμα τη διάρκεια της παραμονής του εποχικού εργαζομένου από 5 έως 9 μήνες, εάν θα πρέπει να καταβάλλονται τέλη με την αίτηση - αρκεί το ύψος τους να μην είναι δυσανάλογο ή υπερβολικό, αν θα πληρώνει ο εργοδότης για το κόστος μετακίνησης του εργαζομένου. Και πολύ σημαντικό, ένας από τους λόγους για τους οποίους το κράτος-μέλος μπορεί να απορρίψει μία αίτηση είναι διότι θεωρεί πως η θέση θα μπορούσε να καλυφθεί από υπηκόους του ή υπηκόους κράτους-μέλους της Ε.Ε. ή υπηκόους που διαμένουν νόμιμα. Η αίτηση μπορεί επίσης να απορριφθεί εάν ο εργοδότης έχει υποστεί κυρώσεις για αδήλωτη εργασία και/ή παράνομη απασχόληση, ή αν η άδεια αποκτήθηκε δολίως.

Χρειάζονται κι άλλες αλλαγές
Πολλές από τις εν λόγω αλλαγές είναι δύσκολο να τηρηθούν στην πράξη ή να δώσουν πραγματικές ευκαιρίες σε υπηκόους τρίτους χωρών. Το ίδιο ισχύει για τον σεβασμό των δικαιωμάτων τους ειδικά εν μέσω της παρούσας κοινωνικής πραγματικότητας και των συγκυριών που αντιμετωπίζουν πολλά κράτη της Ε.Ε., περιλαμβανομένης και της Κύπρου. Σε μια περίοδο όπου όλα τα δικαιώματα πλήττονται, είναι εμφανείς οι δυσκολίες να ενδυναμωθεί πραγματικά η θέση των εποχικών εργαζομένων, ώστε να προστατεύονται επαρκώς και τουλάχιστον να μην πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης. Δεν φαίνεται πιθανό να πραγματοποιηθεί αυτό μονάχα με αυτές τις ρυθμίσεις, ωστόσο είναι επιτακτική ανάγκη να συνεχίζουμε με αυτούς τους στόχους και να έχουμε συναίσθηση πως παράλληλα χρειάζονται κι άλλες αλλαγές.

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ
Ευρωβουλευτής ΑΚΕΛ Αριστερά Νέες Δυνάμεις