Πώς θα κινηθεί η οικονομία όταν έχει δημιουργηθεί από το ίδιο το Μνημόνιο βραχυκύκλωμα σε ένα ζωτικό όργανό της, το τραπεζικό σύστημα

Με την πιο πάνω επικεφαλίδα έστειλα ένα τηλεμήνυμα στον Πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου όταν ανακοινώθηκε η προσφυγή της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης. Τον προειδοποιούσα για την περιπέτεια στην οποία έμπαινε η χώρα, συνέστηνα τη διόρθωση με την ευκαιρία πολλών κακώς εχόντων στην οικονομία και τη δημόσια ζωή κι εισηγούμουν την επιμονή στην ανάπτυξη σαν τη μόνη οδό για γρήγορη έξοδο από τη δοκιμασία. Η εμπλοκή του ΔΝΤ προκαθόριζε το τι θα ακολουθούσε.

Η Ε.Ε/ΟΝΕ, λόγω ελλιπούς οργάνωσης κι απειρίας στα θέματα αυτά, ήταν επόμενο να αφεθούν στην «πείρα» του ΔΝΤ, που έχει αμφισβητηθεί σε πλείστες όσες περιπτώσεις ανά την υφήλιο. Δεν ξέρω, μάλιστα, κατά πόσον εξυπηρετεί κι άλλα συμφέροντα και σκοπιμότητες ισχυρών μελών του, που ουδόλως συνάδουν με τις αρχές αλληλεγγύης και συνοχής της Ε.Ε. Στην περίπτωση της Κύπρου, η Κυβέρνηση αντιμετώπιζε προβλήματα επάρκειας πόρων για κάλυψη των ελλειμμάτων και των χρεών της κι οι τράπεζες να ανταποκριθούν στα αυξημένα λόγω Βασιλείας ίδια κεφάλαια έναντι των υποχρεώσεών τους.

Η τραπεζική «κρίση» πρόσθετε κι άλλο βάρος στην άσχημη οικονομική κατάσταση της Κυβέρνησης, γιατί θα εκαλείτο σε κάποια φάση να στηρίξει τις τράπεζες για να μην καταρρεύσουν ή να πληρώσει η ίδια τους «ασφαλισμένους» καταθέτες. Οι πρώτες προσπάθειες και των δύο πλευρών για έξοδο από τα αδιέξοδα δεν εκαρποφόρησαν ή είχαν περιορισμένη επιτυχία. Η Κυβέρνηση αναζήτησε πρόσθετα δάνεια από τρίτες πηγές αφού εξασφάλισε δάνειο 2,5 δις ευρώ από τη Ρωσία. Οι τράπεζες δεν μπόρεσαν να προσελκύσουν νέους μετόχους σε ικανοποιητικό βαθμό.

Ο κ. Όλι Ρεν, που πρόσφατα επέκρινε την προηγούμενη Κυβέρνηση για ολιγωρία στην έγκαιρη προσφυγή στον Μηχανισμό Στήριξης, αντί να ζητήσει δάνειο από τη Ρωσία, θα πρέπει επίσης να λογοδοτήσει για τη στάση του τότε, όταν έκανε το παν για να αποτρέψει την ανάμειξη της Ρωσίας. Είναι γνωστές οι σπασμωδικές κινήσεις που έγιναν από πλευράς των Κυβερνήσεων προς τη Ρωσία. Ιδιαίτερα απογοητευτική ήταν η εσπευμένη επίσκεψη του Υπουργού Οικονομικών στη Μόσχα μεταξύ των δύο γύρων της συνεδρίας του Γιούρογκρουπ τον Μάρτη του 2013.

Τι προσφέραμε τότε στη Μόσχα για να πετύχουμε το ζητούμενο; Τώρα συζητούμε ακόμη και παραχώρηση δικαιωμάτων προσγείωσης ρωσικών αεροσκαφών στην Κύπρο για ανθρωπιστικούς έστω λόγους. Αλλά ούτε και τη δαμόκλειο σπάθη του κουρέματος των ρωσικών καταθέσεων δεν χρησιμοποιήσαμε για να κάμψουμε την επιδειχθείσα τότε «αδιαφορία» της Ρωσίας. Ο σωστός χειρισμός του τελευταίου θα μπορούσε να οδηγήσει στην εθελούσια μετατροπή μέρους των ρωσικών καταθέσεων σε μετοχές κι όχι στην αναγκαστική μετοχοποίηση που ακολούθησε.

Κι έτσι μπήκαμε με καθυστέρηση στο Μνημόνιο και την αναγκαστική μετοχοποίηση των τραπεζών με μεγάλο μέρος των καταθέσεων καθώς και τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν στις υπόλοιπες καταθέσεις για να μη φύγουν από το σύστημα. Δεν θα ασχοληθώ εδώ με την έλλειψη οιασδήποτε πρόνοιας στο Μνημόνιο για αντιμετώπιση των συνεπειών της λιτότητας που επέβαλε. Έχω αναφέρει με άλλες ευκαιρίες τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να προωθηθεί η επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας είτε από πλευράς Κυβέρνησης είτε από πλευράς των τραπεζών.

Υπενθυμίζω δυο μέτρα: την προσθήκη ενός μικρού ποσού στο ολικό ποσό του δανείου, που μαζί με άλλα κυβερνητικά κι ευρωπαϊκά κονδύλια θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για έργα υποδομής κι ανάπτυξης και τη διευθέτηση ώστε οι υπόλοιπες καταθέσεις ή μέρος τους να χρησιμοποιηθούν για χρηματοδότηση του ιδιωτικού τομέα στη βάση συγκεκριμένου προγράμματος. Σκοπός του άρθρου αυτού είναι να καταδείξω την ατελή βάση της προσέγγισης του ΔΝΤ (και του Γιούρογκρουπ), πράγμα που και το ίδιο παραδέχεται στην τελευταία έκθεση, την οποία χαρακτήρισα σαν πυθιακό χρησμό. Η ίδια η έκθεση δεν αποκλείει την ανάγκη λήψης πρόσθετων μέτρων, ούτε περαιτέρω οδυνηρές καταστάσεις.

Στην προσπάθειά μου να εξηγήσω το σκεπτικό του όλου εγχειρήματός, τους δίνω τις εξής ερμηνείες: Εφόσον ως κράτος λειτουργούσατε πέραν των δυνάμεών σας, θα πρέπει να επιβληθούν πρόσθετες φορολογίες και περικοπές εισοδημάτων, ώστε να διορθωθεί η κατάσταση. Μέχρι τότε θα σας δανείζουμε για να αντιμετωπίζετε τις επιπλέον κρατικές υποχρεώσεις. Επειδή μπορεί να μην καταφέρετε σύντομα να φτάσετε τους επιθυμητούς δείκτες Μάαστριχτ, καλό είναι να προχωρήσετε με την εκποίηση περιουσιακών σας στοιχείων.

Όσο κυνική και να φαίνεται αυτή η φόρμουλα έχει μια λογική, αν και, όπως είπα και πιο πάνω, δεν θα χρειάζονταν όλες αυτές οι αιματηρές περικοπές αν ταυτόχρονα άρχιζε η επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας. Όμως πώς θα κινηθεί η οικονομία όταν έχει δημιουργηθεί από το ίδιο το Μνημόνιο βραχυκύκλωμα σε ένα ζωτικό όργανό της, το τραπεζικό σύστημα, με τις συνταγές της Τρόικας (και Γιούρογκρουπ); Πώς θα βγούμε από αυτό το αδιέξοδο καμία συνταγή δε δίδουν οι δανειστές μας.

Ίσως να περιμένουν τον από μηχανής θεό, όπως στις αρχαίες τραγωδίες. Η μπάλα αφέθηκε στις ίδιες τις τράπεζες να τα βγάλουν πέρα, αλλά κι οι ίδιες με τις πράξεις τους βρίσκονται εκτεθειμένες με σημαντικό ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η καθυστέρηση στην ομαλοποίηση της χρηματοδότησης της οικονομίας και πάλι έχει αρνητικά σωρευτικά αποτελέσματα. Αυτό το θέμα θα πρεπε να συζητήσει η δική μας πλευρά με την Τρόικα στην επικείμενη κάθοδό της στο Νησί. Δυστυχώς, εκείνοι αυτά ξέρουν... αυτά κάνουν!

ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού