Γραφείο Προγραμματισμού ή Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας επισκέφθηκε τις προάλλες το Γραφείο Προγραμματισμού, το οποίο στον Προϋπολογισμό του 2014, που ψήφισε πρόσφατα η Βουλή, μετονομάζεται σε Γενική Διεύθυνση Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Συντονισμού και Ανάπτυξης. Ο ρόλος του Προέδρου είναι να διασφαλίζει ότι η κυβερνητική μηχανή παράγει ψηλού επιπέδου έργο. Πέραν της επιλογής των κατάλληλων συνεργατών, της διασφάλισης ανιδιοτελούς και αποτελεσματικής αφοσίωσης όλων στο καθήκον, θα πρέπει να φροντίζει για τον προγραμματισμό και συντονισμό του έργου της.
Όπως μια ορχήστρα δεν είναι αρκετό να διαθέτει τους καλύτερους μουσικούς για να παράγει μελωδία, εάν δεν συντονίζονται από κάποιον μαέστρο, πολύ περισσότερο η κυβερνητική μηχανή έχει ανάγκη αυτού του συντονισμού. Για τον προγραμματισμό και συντονισμό του κυβερνητικού έργου στις μεικτές οικονομίες έγιναν διάφορα πειράματα. Σε πολλές χώρες διορίστηκε Υπουργός Συντονισμού, θεσμός που απέτυχε, κυρίως γιατί οι άλλοι Υπουργοί δεν αποδέχτηκαν έναν ισότιμό τους να ασκεί εποπτεία.
Τελικά στις πλείστες χώρες της Ευρώπης ενισχύθηκε το Γραφείο του Προέδρου ή του Πρωθυπουργού για να συμβάλλει στον συντονισμό του κυβερνητικού έργου. Στην Κύπρο από το 1961 δημιουργήθηκε ο Μηχανισμός Προγραμματισμού/Συντονισμού με επικεφαλής την Κεντρική Επιτροπή Προγραμματισμού, της οποίας προεδρεύει ο ίδιος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Μέλη είναι οι Υπουργοί κι ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας και Γραμματέας ο Γενικός Διευθυντής του Γραφείου Προγραμματισμού.
Πιο κάτω στην ιεραρχία βρίσκεται η Επιτροπή Προγραμματισμού με Πρόεδρο τον Υπουργό Οικονομικών ή τον Γενικό Διευθυντή του Γραφείου και Μέλη Γενικούς Διευθυντές Υπουργείων. Επιστημονικός, εκτελεστικός και διοικητικός βραχίονας του Μηχανισμού είναι το Γραφείο Προγραμματισμού, που υπάγεται απευθείας στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Επειδή ο Υπουργός Οικονομικών προεδρεύει της Επιτροπής Προγραμματισμού επιτυγχάνεται κι ο αναγκαίος συντονισμός μεταξύ της βραχυπρόθεσμης οικονομικής πολιτικής, πρώτιστο μέλημα του Υπουργείου Οικονομικών και της μεσοπρόθεσμης/μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής πολιτικής, κύριο μέλημα του Γραφείου Προγραμματισμού.
Παρ΄ όλη την πρόοδο που έγινε όλα αυτά τα χρόνια αναφορικά με την ανάπτυξη του τόπου, τόσο πριν όσο και μετά την εισβολή, που χαρακτηρίστηκε από έγκυρους διεθνείς οικονομικούς κύκλους ως ‘οικονομικό θαύμα’ και οδήγησε την Κύπρο στη χορεία των ανεπτυγμένων Χωρών της Ευρώπης και την ΟΝΕ, οι Κυβερνήσεις μετά το 1993 ουσιαστικά προχώρησαν στην εξουδετέρωση του Μηχανισμού Προγραμματισμού. Το 1997, μάλιστα, η Κυβέρνηση Κληρίδη αποφάσισε να καταργήσει το Γραφείο Προγραμματισμού και να το ενσωματώσει στο Υπουργείο Οικονομικών (απόφαση που δεν εφαρμόστηκε, αλλά δεν αναιρέθηκε), η δε Κυβέρνηση Παπαδόπουλου να αποκόψει σχεδόν κάθε δρόμο ανάμειξης του Γραφείου στη διαχείριση του Προϋπολογισμού Ανάπτυξης, που μαζί με το Στρατηγικό Σχέδιο είναι τα μέσα που είχε για προγραμματισμό και συντονισμό αναπτυξιακών έργων, σχεδίων και μέτρων πολιτικής (Εγκύκλιος Υπουργείου Οικονομικών για τον Προϋπολογισμό 2008 της 31.12.2007).
Η Κυβέρνηση Χριστόφια, παρόλο που εξάγγειλε πρόθεση για ενίσχυση του ρόλου του Γραφείου, τίποτε σχετικό δεν έκαμε. Η πιο πάνω ταλαιπωρία του Μηχανισμού Προγραμματισμού δεν είναι άσχετη με την ταλαιπωρία της ανάπτυξης και βασικών αναπτυξιακών έργων, μέτρων και προγραμμάτων που παρατηρήθηκε την τελευταία 20ετία, που κατέληξε στην παρούσα οικονομική κρίση. Δεν είναι τυχαίο που βρεθήκαμε π.χ. χωρίς νερό γύρω στο 2009, παρά την πολυομβρία των προηγούμενων ετών, που καμιά πρόοδος δεν έγινε σε βασικά κοινωνικά σχέδια, όπως το ΓΕΣΥ, που πληρώνουμε το ρεύμα ιδιαίτερα ακριβό, που πολύ λίγα έγιναν στην ανάπτυξη άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, που εξαφανίστηκαν μέσα από τα χέρια μας η γεωργία κι η βιομηχανία, ενώ ο τουρισμός έμεινε ποιοτικά στάσιμος, που πολύ λίγη πρόοδος έγινε για αναδιάρθρωση κι εκσυγχρονισμό της οικονομίας κι αύξηση της παραγωγικότητάς της για να καταστεί η Κύπρος ένα βιώσιμο περιφερειακό οικονομικό και επιχειρηματικό Κέντρο, που ελάχιστα έγιναν για τη βελτίωση κι εκσυγχρονισμό της Δημόσιας Υπηρεσίας κτλ.
Εάν δεν είχαμε τον πιο πάνω Μηχανισμό Προγραμματισμού έπρεπε να τον επινοήσουμε τώρα που η ίδια η Ε.Ε. προσφεύγει στις ίδιες πρακτικές. Η νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική που προσπάθησαν να εισαγάγουν σχεδόν όλοι οι Υπουργοί Οικονομικών της τελευταίας 20ετίας δεν είναι η λύση, ιδιαίτερα για μια οικονομία με σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα.
Με τη νέα ονομασία του Γραφείου δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αν και θα περίμενα μεγαλύτερο σεβασμό σε καταξιωμένους θεσμούς. Η διαχείριση των ευρωπαϊκών προγραμμάτων και των ‘μη πολιτικών’ θεμάτων της Ε.Ε. ήταν πάντοτε μέσα στις δραστηριότητές του, εκτός σε μια περίοδο κατά την πρώτη πενταετία της διακυβέρνησης Κληρίδη όταν μεταφέρθηκε στο Υπουργείο Εξωτερικών! Άλλωστε ήταν η σκληρή εργασία κι ο ζήλος του Γραφείου από το 1979 που οδήγησε στην Τ. Ένωση και την ένταξη στην Ε.Ε. στη συνέχεια.
Πέραν, όμως, της διαδικαστικής διαχείρισης των προγραμμάτων, πιο ουσιαστική είναι η ορθή χρησιμοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων για την ανάπτυξη. Πώς θα μπορέσει το Γραφείο να το κάμει ή να συντονίσει τι, όταν από το 2008 δεν διαχειρίζεται τα κυβερνητικά αναπτυξιακά κονδύλια ή με το πέρασμα του χρόνου ουσιαστικά δεν ετοιμάζει παρά μόνο ‘άτυπα’ προγράμματα ανάπτυξης; Για να καταστεί ουσιαστικός ο ρόλος του Γραφείου, ασχέτως ονομασίας, θα πρέπει να του ανατεθεί αμέσως η ετοιμασία ενός Έκτακτου Σχεδίου Επαναδραστηριοποίησης και η επαναδιαχείριση του ετήσιου Προϋπολογισμού Ανάπτυξης, περιλαμβανομένων και των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Αλλιώτικα η μετονομασία δεν έχει κανένα ουσιαστικό νόημα.
ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
