Αραδιάζουν ένα σωρό λόγους, που μπορεί να οδηγήσουν σε επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς, χωρίς να προσθέτουν έστω και ένα νέο φάρμακο, πέραν της σκληρής λιτότητας που ήδη επέβαλαν

Η τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) για το μέλλον της κυπριακής οικονομίας δημιουργεί πολλά ερωτηματικά αν, πράγματι, ενδιαφέρονται να εξέλθει σύντομα από το τέλμα ή προσπαθούν να δικαιολογήσουν εκ των προτέρων τυχόν αποτυχία τους. Αραδιάζουν ένα σωρό λόγους, που μπορεί να οδηγήσουν σε επιδείνωση της κατάστασης του ασθενούς, χωρίς να προσθέτουν έστω και ένα νέο φάρμακο, πέραν της σκληρής λιτότητας που ήδη επέβαλαν. Ταυτόχρονα, επικρίνουν καταστάσεις, που οι ίδιοι εδημιούργησαν με την πολιτική που επέβαλαν. Στην έκθεσή του το ΔΝΤ διαβλέπει «μια μακρά πορεία ανάκαμψης της οικονομίας λόγω του υψηλού επιπέδου του ιδιωτικού χρέους που βρίσκεται στα υψηλότερα επίπεδα ανάμεσα στις χώρες της Ευρωζώνης, κοντά στα 280% του ΑΕΠ».

Οι άνθρωποι αυτοί άρχισαν να γίνονται προκλητικοί, επιπλέον προς τη μονοκόμματη προσέγγισή τους. Επικρίνουν μια κατάσταση, που προέκυψε σε μεγάλο βαθμό από τις δικές τους εισηγήσεις, όπως και του Γιούρογκρουπ. Δεν έπρεπε, όταν υιοθετούσαν την προσέγγιση του bail-in για διάσωση των τραπεζών και την απόλυτη λιτότητα για εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών, να αναμένουν ότι η οικονομία θα κατέληγε, μεταξύ άλλων, και σ’ αυτήν την παγίδα; Τι πρόβλεψαν γι’ αυτό, ώστε να μην αποτελέσει τροχοπέδη στην αναζωογόνηση της οικονομίας; Ή τι προτείνουν να πράξουν τώρα σαν αντίδοτο στην κατάσταση που δημιουργήθηκε ή αναμένεται στα επόμενα χρόνια;

Ροπή προς αποταμίευση

Οι Κύπριοι παραδοσιακά υπήρξαν ένας λαός με αυξημένη τη ροπή προς αποταμίευση. Δεν έχω πρόχειρα τις σχετικές στατιστικές, αλλά νομίζω ότι συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο «οικονόμων» λαών της Ε.Ε. Ίσως οι λόγοι να είναι ιστορικοί, γιατί οι γονιοί παραδοσιακά στόχευαν στην αποταμίευση για να είναι σε θέση να βοηθήσουν τα παιδιά τους (σπουδές, γάμοι κ.λπ). Όλες τις αποταμιεύσεις τους τις κατέθεταν στις τράπεζες κι άλλα πιστωτικά ιδρύματα και ποτέ κάτω από το μαξιλάρι, όπως συνέβη κατά καιρούς σε άλλες χώρες. Έτσι ποτέ δεν ανησυχήσαμε για το ισοζύγιο των τραπεζικών καταθέσεων-πιστώσεων. Μπορεί τα κυπριακά νοικοκυριά να ήταν σχετικά υπερχρεωμένα, αλλά οι πιστώσεις αντισταθμίζονταν σε πολύ μεγάλο βαθμό ή και ξεπερνιούνταν κάποτε από αντίστοιχες καταθέσεις.

Αυτή η ισορροπία, δυστυχώς, διαταράχτηκε τα τελευταία λίγα χρόνια με την αλόγιστη συμπεριφορά μερικών τραπεζών αναφορικά με την επέκταση των παρεχόμενων δανείων κι ολοκληρώθηκε από το ΔΝΤ και το Γιούρογκρουπ με τη μέθοδο που ακολούθησαν, της χρησιμοποίησης μεγάλου μέρους των καταθέσεων για την εξυγίανση των τραπεζών αυτών. Η κατάσταση χειροτερεύει ακόμη περισσότερο σαν αποτέλεσμα των άλλων μέτρων λιτότητας που η Τρόικα επέβαλε, που οδήγησαν στην περαιτέρω ύφεση.

Τα ήξεις αφήξεις

Το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεσή του, που σωστά ονομάστηκε για μια «πέτρινη δεκαετία», αντί να ασχοληθεί να βρει λύσεις στο πρόβλημά μας, λέει περίπου: Εσείς εφαρμόστε πιστά το Μνημόνιο κι ας ελπίσουμε ότι με το πέρασμα του χρόνου κάτι θα γίνει για να επανέλθει η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα να μπορέσει με τη σειρά του να χρηματοδοτήσει την επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας. Για να ‘ναι πάντα μέσα, μας προειδοποιεί ότι μπορεί να χρειαστούν κι άλλα μέτρα λιτότητας και να έχουμε περαιτέρω ύφεση.

Συγκεκριμένα, αναφέρει ότι «μια παρατεταμένη ύφεση, με αλυσιδωτές επιπτώσεις στον δημοσιονομικό και χρηματοπιστωτικό τομέα, θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετες χρηματοδοτικές ανάγκες και να θέσει τη βιωσιμότητα του χρέους σε κίνδυνο». Κι ακόμη «ο αντίκτυπος της τραπεζικής κρίσης στην οικονομία παραμένει αβέβαιος, η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα παραμένει αδύναμη και μπορεί να πάρει χρόνο για να αποκατασταθεί, καθυστερώντας την αύξηση των καταθέσεων και ως επακόλουθο τη δυνατότητα δανεισμού». Αλλά το αποκορύφωμα και συνάμα το πιο τραγελαφικό απόσπασμα της έκθεσης είναι το ακόλουθο: «Η καθυστέρηση στην άρση των περιοριστικών μέτρων μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την τραπεζική δραστηριότητα, ενώ μια πρόωρη άρση τους μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα».

Τα ήξεις αφήξεις στο αποκορύφωμά τους. Επιπλέον, «η συνεχώς αυξανόμενη ανεργία και η επιδείνωση των κοινωνικών συνθηκών μπορεί να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη δημοσιονομική πορεία εξυγίανσης, ενώ τα κατεστημένα συμφέροντα μπορεί να εμποδίσουν τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τις προσπάθειες ιδιωτικοποίησης». Πέραν τούτων, προειδοποιεί για καθυστερήσεις που μπορεί να προκύψουν από «νομικά εμπόδια, όπως οι αξιώσεις αποζημίωσης για τις απώλειες ..», σαν να είναι στο χέρι μας να σταματήσουμε την απονομή δικαιοσύνης!

Πυθιακοί χρησμοί

Κι όμως το ΔΝΤ, αντί να εκδίδει τους πιο πάνω πυθιακούς χρησμούς, θα μπορούσε να είναι πιο εποικοδομητικό. Χρησιμοποιώντας το κύρος του προς την Ε.Ε. θα μπορούσε να εισηγηθεί τρόπους ενδιάμεσης βοήθειας στη βάση της απόφασης για τραπεζική ένωση, το ίδιο να εξετάσει αύξηση της συνεισφοράς του για προώθηση αναπτυξιακών έργων σε συνεργασία με τη Διεθνή Τράπεζα, να εισηγηθεί στην Τρόικα, την οποία κατευθύνει, κάποια χαλάρωση των περιορισμών στις τράπεζες όταν πρόκειται για παραχώρηση δανείων για αναπτυξιακούς σκοπούς, να συνεργαστεί με την ΕΚΤ για παραχώρηση πρόσθετων διευκολύνσεων και πάλι για ανάπτυξη. Μόνο με την έγκαιρη επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας θα μπορούσαν να διασκεδαστούν οι πιο πάνω φόβοι του ΔΝΤ. Η δική μας πλευρά, παράλληλα με τη σωστή εφαρμογή των συμφωνημένων, θα πρέπει συνεχώς να πιέζει προς την κατεύθυνση αυτή. Δυστυχώς, δεν είναι η πρώτη φορά που απέτυχαν οι συνταγές του ΔΝΤ. Αυτά ξέρουν, αυτά κάνουν...

ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
www.iacovosaristidou.com
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής
Γραφείου Προγραμματισμού