Σε προηγούμενο άρθρο ασχοληθήκαμε με το πώς μπορεί να ρυθμιστεί το θέμα των περιουσιών κατά τη λύση του Κυπριακού. Στο παρόν άρθρο, θα εκφράσουμε κάποιες απόψεις πώς θα αντιμετωπίσουμε διάφορα προβλήματα που παρουσιάζονται στο μεταξύ. Περιληπτικά αναφέρω τις προσφυγές Ε/κ στην «επιτροπή αποζημιώσεων περιουσιών» της Τουρκίας, αλλά και Τ/κ στα κυπριακά Δικαστήρια, την αποξένωση Τ/κ περιουσιών στις ελεύθερες/περιοχές με διάφορους τρόπους, την καλύτερη αξιοποίηση των τ/κ περιουσιών, την περαιτέρω διευκόλυνση των εκτοπισθέντων ιδιοκτητών, λαμβανομένης υπόψη της περιουσίας τους στις κατεχόμενες περιοχές. Το θέμα της εξασφάλισης της φερεγγυότητας των εκτοπισθέντων έναντι των περιουσιών τους στις κατεχόμενες περιοχές δεν ηγέρθη πρωτύτερα γιατί το Κυπριακό αναμενόταν να λυθεί νωρίτερα.

Λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 1988 ψηφίστηκε ο νόμος για την ίδρυση Κεντρικού Φορέα Ισότιμης Κατανομής Βαρών. Ο τότε νέος Πρόεδρος Γιώργος Βασιλείου μάς ζήτησε, ως Γραφείο Προγραμματισμού, να υποβάλουμε επειγόντως προτάσεις για τη σύστασή του. Έτσι ιδρύθηκε ο Φορέας, που μέχρι σήμερα ουσιαστικά παραχωρεί δάνεια προς τους εκτοπισμένους έναντι υποθήκευσης περιουσιών στα κατεχόμενα. Τα δάνεια παραχωρούνται για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως ιατρική περίθαλψη, σπουδές παιδιών, στέγαση κλπ. Το περί δικαίου αίσθημα απαιτούσε κι οι πρακτικές ανάγκες πίεζαν για πιο ριζικές διευθετήσεις σε έναν αριθμό θεμάτων, που είχαν να κάνουν με τις περιουσίες που αποκόπηκαν στα κατεχόμενα. Η ριζική αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού προσέκρουε σε δυο προβλήματα. Το κυπριακό πρόβλημα δεν είχε ακόμη διευθετηθεί.

Ήταν αδιανόητο να γίνουν όλες οι διευθετήσεις για μόνιμη λύση του προσφυγικού χωρίς επιστροφή στα πατρογονικά εδάφη. Το δεύτερο είχε σχέση με την αδυναμία του Κράτους να ανταποκριθεί επαρκώς σε ένα τέτοιο ζητούμενο. Οι περιουσίες που άφησαν οι Ε/κ στα κατεχόμενα ήταν 8-12 φορές (έκταση κι αξία) περισσότερες από εκείνες των Τ/κ στις ελεύθερες περιοχές, για να γίνει λόγος για ανταλλαγή.

Βέβαια υπεισέρχεται κι ένας πιο σοβαρός παράγοντας, το ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας τόσο των Ε/κ όσο και των Τ/κ, που από τη μια πρέπει να είναι σεβαστό κι από την άλλη αποτελεί ισχυρότατο όπλο στη διεκδίκηση της επανένωσης του νησιού.

Δεν έγιναν τότε αποδεκτές όλες οι εισηγήσεις μας. Θα τις συνοψίσω, γιατί μπορεί να φανούν χρήσιμες σ’ αυτήν τη συγκυρία που βρισκόμαστε. Βασικός άξονάς τους ήταν να γίνουν προσπάθειες να αντιμετωπιστεί σ' εκείνο το στάδιο πιο ριζικά το χρέος απέναντι στους πρόσφυγες, χωρίς να προκαταλαμβάνεται η λύση του Κυπριακού. Ήδη προηγήθηκαν δυο κύκλοι αντιμετώπισης του προσφυγικού προβλήματος: παροχή ανακούφισης στους εκτοπισθέντες αμέσως μετά την εισβολή και δημιουργία συνθηκών άνετης προσωρινότητας.

Εδώ μπορεί να ενταχθεί κι η τιτλοποίηση των προσφυγικών κατοικιών, ενώ η περίπτωση όσων έκτισαν σε τ/κ γη ή στεγάζονται σε τ/κ χωριά εκκρεμεί. Η παραχώρηση οικοπέδων και μακροχρόνιων δανείων για ανέγερση κατοικίας είναι μια καλή αρχή, ενώ στο μεταξύ θα συνεχίσουν να μένουν εκεί που είναι, εκτός αν παρουσιαστεί ο νόμιμος ιδιοκτήτης, οπότε θα πρέπει να γίνει ειδική διευθέτηση. Ο Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών, όπως τον εισηγηθήκαμε τότε, θα μπορούσε να αναλάβει μια ευρύτερη αποστολή, συντονίζοντας όλες τις Υπηρεσίες που ασχολούνταν με προσφυγικά θέματα, με σκοπό την παροχή αποζημιώσεων σε άτομα που επλήγησαν από την εισβολή/κατοχή.

Ανάμεσα στις αρμοδιότητές του θα ήταν η λεπτομερής μελέτη όλων των πτυχών του θέματος κι υποβολή εισηγήσεων για τα απαραίτητα νομοθετικά μέτρα, η διαχείριση όλων των εσόδων του Κράτους για τους εκτοπισθέντες/πληγέντες (έκτακτη προσφυγική επιβάρυνση και εισφορά, προσφυγικό γραμματόσημο, ενοίκια από οικισμούς κ.ά), η σύναψη δανείων για συμπλήρωση των χρηματοδοτικών τους αναγκών, η υποβολή εισηγήσεων για τις προτεραιότητες, το ύψος και το είδος (δάνεια, χορηγίες, επιδοτήσεις, εγγυήσεις κλπ) αναφορικά με την αποζημίωση/βοήθεια σε εκτοπισθέντες/πληγέντες, λαμβανομένης υπόψη οιασδήποτε βοήθειας έχει παρασχεθεί, η παροχή αποζημίωσης σε όλους όσοι θα έχουν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, π.χ. τίτλους ιδιοκτησίας, που θα προβλέπεται σε σχετικό Νόμο και κανονισμούς, ο καταρτισμός λεπτομερούς καταλόγου των περιουσιακών στοιχείων ενός εκάστου αιτητή και της αποζημίωσης ή βοήθειας που του παραχωρήθηκε (στέγης, εγγυήσεων για επαναδραστηριοποίηση, δανείων, πάγωμα προπολεμικών χρεών) κι η μεταφορά των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων στους νόμιμους κληρονόμους.

Με τις πιο πάνω αρμοδιότητες και καθήκοντα, ο Φορέας θα ήταν δυνατό να προωθήσει ολοκληρωμένα, ομαλά και με τρόπο δίκαιο, μέσα σε προκαθορισμένο χρονικό διάστημα, την πραγματοποίηση ισότιμης κατανομής των βαρών που προέκυψαν από την εισβολή και κατοχή... στον βαθμό που θα επιτρέπουν οι δυνατότητες του Κράτους και της οικονομίας. Εν τω μεταξύ, ο Φορέας θα μπορούσε με τις κατάλληλες διευθετήσεις να αναλάβει και τις αρμοδιότητες του Κηδεμόνα τ/κ περιουσιών.

Έτσι, με μια ενιαία αντιμετώπιση του θέματος των περιουσιών, από τώρα θα μπορούσαν να δοθούν λύσεις στα διάφορα θέματα που εγείρονται, έχοντας ξεκαθαρίσει από πριν τον τελικό στόχο. Πέραν της προστασίας των τ/κ περιουσιών, ο Φορέας είναι λογικό να τις αξιοποιεί. Αν λάβουμε υπόψη ότι αυτές οι περιουσίες υπολογίστηκαν σε 1,3 δις ευρώ το 1974, έπρεπε να είχαν μαζευτεί πολλές δεκάδες εκατομμύρια ευρώ μέχρι σήμερα. Δυστυχώς, ελάχιστα έγιναν προς αυτήν την κατεύθυνση. Όταν ένας Τ/κ ιδιοκτήτης νόμιμα δικαιούται να πωλήσει την περιουσία του, τότε να υποχρεώνεται να τη μεταβιβάζει στον Φορέα έναντι αγοραίας τιμής.

ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού