Μια πρακτική πρόταση για αντιμετώπιση της παράνομης παρουσίας τους στην Κύπρο

Να καταστεί η ύπαρξη και λειτουργία των Βάσεων νόμιμη, υπό μορφήν συμβατικής παροχής στρατιωτικών διευκολύνσεων από τη Δημοκρατία προς το Ηνωμένο Βασίλειο

Με τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ) στην υπόθεση του Μαυρικίου τα νομικά και πραγματικά δεδομένα αναφορικά με την υπόσταση των βρετανικών στρατιωτικών Βάσεων στην Κυπριακή Δημοκρατία έχουν διευκρινιστεί. Δεδομένης λοιπόν της επιβεβαίωσης της άποψης ότι οι Βάσεις βρίσκονται παράνομα στο έδαφος της Κύπρου, είναι αναγκαίο να υπάρξει κάποια συγκεκριμένη αντίδραση από την κυπριακή Πολιτεία. Προσωπικά πιστεύω πως θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί διευθέτηση, η οποία, πέραν των όσων θετικών συμφωνήθηκαν τον Γενάρη του 2014, θα έλυνε τα προβλήματα που προκύπτουν από την παρουσία και τη λειτουργία των παράνομων βρετανικών Βάσεων.

Υποβάλλω, λοιπόν, για τον σκοπό αυτό, μια εισήγηση δεδομένου ότι σκοπός της διατήρησης των στρατιωτικών Βάσεων στην Κύπρο ήταν και είναι, σύμφωνα με τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης, αλλά και διαχρονικές δηλώσεις Βρετανών επισήμων, η εξυπηρέτηση των στρατιωτικών αναγκών της Βρετανίας στην περιοχή. Η εισήγησή μου έγκειται στην επίτευξη, μέσα από καλόπιστο διάλογο, διαπραγμάτευσης ανάμεσα στην Κυπριακή Δημοκρατία και τη Βρετανία, με στόχο:

I. Να καταστεί η ύπαρξη και λειτουργία των Βάσεων νόμιμη, υπό μορφή συμβατικής παροχής στρατιωτικών διευκολύνσεων από τη Δημοκρατία προς το Ηνωμένο Βασίλειο.

II. Να περιοριστεί το έδαφος των βρετανικών στρατιωτικών Βάσεων σε έκταση που θα ήταν ικανοποιητική, κατά την εκτίμηση των Βρετανών, για εξυπηρέτηση των καθαρά στρατιωτικών αναγκών τους.

III. Η χρήση του συγκεκριμένου εδάφους της Δημοκρατίας από τη Βρετανία θα ισχύει για χρονικό διάστημα που θα συμφωνηθεί και που θα είναι δυνατό να ανανεώνεται μέσα από αυστηρά προβλεπόμενη συμφωνημένη διαδικασία.

IV. Για κάθε χρονικό διάστημα κατά το οποίο θα βρίσκεται σε ισχύ η συμφωνία παροχής στρατιωτικών διευκολύνσεων, η Βρετανία θα καταβάλλει ως αντάλλαγμα προς την Κυπριακή Δημοκρατία, εκτός από στήριξη η οποία θα κριθεί επιθυμητή, συμφωνημένο χρηματικό ποσό, το ύψος και ο τρόπος καταβολής του οποίου θα αποφασίζονται από κοινού πριν από την έναρξη του κάθε συμβατικού χρονικού διαστήματος ισχύος της σύμβασης.

V. Η εδαφική έκταση των Βάσεων θα είναι περιφραγμένη και θα έχει όλα τα χαρακτηριστικά μιας στρατιωτικής Βάσης, όπως: απαγόρευση εισόδου και διακίνησης πολιτών και λήψη μέτρων για ασφάλεια και λειτουργικότητα κ.λπ.

Καμιά άλλη παράμετρος των δικαιωμάτων και προνομίων των Βρετανών δεν θα επηρεαστεί, ούτε και θα τεθεί θέμα επαναδιαπραγμάτευσής τους σε αυτό το στάδιο, με εξαίρεση σαφή πρόνοια, ότι η άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων των Βρετανών δεν θα επηρεάζει αρνητικά την άσκηση από την Κυπριακή Δημοκρατία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Με τον τρόπο αυτό θα προκύψουν πολλά αμοιβαία ωφελήματα, όπως:

· τερματισμός της παράνομης, κατά το Διεθνές Δίκαιο, διατήρησης αποικίας από τη Βρετανία, γεγονός που θα την απαλλάξει από βέβαιη καταδίκη και αποχώρηση από τα κυπριακά εδάφη σε περίπτωση κατά την οποία κάποια κυπριακή Κυβέρνηση θα ακολουθούσε τη δικαστική οδό για διεκδίκηση των δικαιωμάτων των Κυπρίων,

· λύση στο ζήτημα της εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου σε ολόκληρη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας όπου κατοικούν Κύπριοι,

· απάλειψη των αιτίων τριβής και σύγκρουσης των Κυπρίων με τις Αρχές των βάσεων, αφού δεν θα υπάρχει στην πράξη οποιαδήποτε επαφή των Κυπρίων με τους Βρετανούς, ούτε και «αστυνόμευση» Κυπρίων πολιτών από τους Βρετανούς,

· παροχή ευχέρειας για ισοζυγισμένη ανάπτυξη των κοινοτήτων που βρίσκονται σήμερα μέσα στις περιοχές των Βάσεων, αξιοποίηση των περιουσιών από τους ιδιοκτήτες τους και άρση των σοβαρών περιορισμών στην απόλαυση θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών τους,

· περιορισμός σε μεγάλο βαθμό των δαπανών της Βρετανίας για διατήρηση «πολιτικής διοίκησης» (διοίκηση, Αστυνομία, Δικαστήρια), για «άσκηση εξουσίας» σε σχέση με τον κυπριακό πληθυσμό που βρίσκεται σήμερα μέσα στις Βάσεις ή που διακινείται μέσα από αυτές, και πολλά άλλα.

Έχω την ισχυρή άποψη ότι η πρόταση που έχω προαναφέρει δεν επηρεάζει αρνητικά τα συμφέροντα της Βρετανίας στην Κύπρο και στην ευρύτερη περιοχή, ενώ δίνει ορθολογική λύση σε ένα πρόβλημα που πιθανό να δημιουργήσει σοβαρές τριβές στο μέλλον. Εκτιμώ, εξάλλου, ότι μια τέτοια συμφωνημένη λύση θα μπορούσε να παρατείνει χρονικά την παρουσία των βρετανικών στρατιωτικών Βάσεων στην Κύπρο, αφού θα μείωνε σημαντικά τις αντιδράσεις από την παρουσία αυτή.

Για αποφυγή περιπλοκών και νομικών ή πολιτικών σκοπέλων, η πιο πάνω λύση μπορεί να εφαρμοστεί με τη μέθοδο της μονομερούς εγκατάλειψης από τους Βρετανούς των γεωγραφικών περιοχών που δεν θα περιληφθούν στην έκταση των Βάσεων και επιστροφής τους στην Κυπριακή Δημοκρατία, κατά το πρότυπο της επιστροφής μερικών από τα εδάφη στα οποία οι Βρετανοί είχαν δικαιώματα δυνάμει της Συνθήκης Εγκαθίδρυσης.

Θα πρέπει βέβαια να τονίσω, για άρση οποιασδήποτε παρεξήγησης, ότι τελικός στόχος των Κυπρίων είναι η αποχώρηση των βρετανικών στρατιωτικών Βάσεων από την Κύπρο και ότι η πρότασή μου αντιμετωπίζει το θέμα προσωρινά, μέχρι που η πολιτική ηγεσία της Κύπρου να αποφασίσει την κατάλληλη χρονική στιγμή για να θέσει θέμα αποχώρησής τους.

Η παρούσα εισήγηση καλύπτει μόνο τη γενική αρχή, οι δε αναγκαίες λεπτομέρειες θα προστεθούν σε περίπτωση κατ’ αρχήν υιοθέτησής της.

ΣΤΕΛΙΟΣ ΘΕΟΔΟΥΛΟΥ
Νομικός, πρώην Εισαγγελέας της Δημοκρατίας