Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΣΥΝΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ ΜΕΛΕΤΗΜΕΝΗ

Μιλώντας με μια φίλη εξ Ελλάδος, ακαδημαϊκό, όταν ξεκίνησε η υπόθεση των Πρεσπών ζήτησα τη γνώμη της προσπαθώντας να διαμορφώσω μια όσο το δυνατόν πιο αντικειμενική άποψη. Νοείται βέβαια ότι, λόγω άλλων συναφών απόψεων, η φυσική μου κλίση ήταν προς την απόρριψη. Ήξερα βέβαια ότι αυτό το ζήτημα ταλάνιζε χρόνια την ελληνική εξωτερική πολιτική και απορροφούσε κρίσιμο διπλωματικό κεφάλαιο από άλλα, σαφώς πιο ώριμα και κρίσιμα μέτωπα. Όπως είναι του Αιγαίου αλλά και το ζήτημα της οικονομίας και βεβαίως τα ενεργειακά και η Κύπρος. Δεν μου διέφευγε επίσης το γεγονός ότι η Νέα Δημοκρατία κατά ένα μεγάλο μέρος τοποθετείτο με τόσο έντονους όρους μάλλον ευκαιριακά. Είναι γνωστές οι προηγούμενες θέσεις Μπακογιάννη αλλά και Μητσοτάκη.

Η απάντησή της ήταν κάθετη. Η συμφωνία είναι απαράδεκτη. Γιατί; ρώτησα. Προσπαθώντας να εκμαιεύσω επιχείρημα παρά στεγνή θέση. Η διεκδίκηση των Σκοπίων συνιστά πολιτισμική ιδιοποίηση, μου απάντησε. Μάλιστα, η απάντηση ήταν στην Αγγλική: ‘cultural misappropriation’, πράγμα που δείχνει ότι το βασάνισε το θέμα. Και όντως. Σε πρώτη εκτίμηση η επιμονή των Σκοπίων να χρησιμοποιούν το λήμμα ‘Μακεδονία’ συνιστά λαθροχειρία ξένης πολιτιστικής κληρονομιάς. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, οι Μακεδόνες ήταν φύλο ελληνικό και το μακεδονικό ιδίωμα ήταν ελληνικό. Σίγουρα δεν έχει καμία σχέση με τη σημερινή γλώσσα των Σκοπιανών. Ορθώς εντάσσεται, λοιπόν, η ιστορία της Μακεδονίας μέσα στον ευρύτερο κορμό της ελληνικής ιστορίας. Όσο δε για τη ‘μακεδονική γλώσσα’, χαρακτηρισμό που διεκδίκησαν και κέρδισαν τα Σκόπια, αυτή είναι βουλγαροσλαβική.

Δεν θα ξεχάσω τραγελαφικό στιγμιότυπο που μου περιέγραψε Βούλγαρος φίλος όταν κατέπλευσε στη Βουλγαρία Σκοπιανός επίσημος και, ενώ μιλούσε με τον Βούλγαρο ομόλογό του και συνεννοούνταν περίφημα, ξαφνικά έθεσε θέμα παρεμβολής διερμηνέα. Διότι η ‘μακεδονική γλώσσα’, ισχυρίστηκε, είναι ξεχωριστή. Και συνέχισαν να μιλούν μέσω διερμηνέα αν και οι δύο καταλάβαιναν τέλεια τα λεγόμενά τους. Είναι εντυπωσιακό πώς το πολιτικό δέον κατισχύει της απλής λογικής! Βεβαίως μπορεί η ‘μακεδονική γλώσσα’ να έχει τις ιδιότητες της ομάδας αίματος “Ο αρνητικό” και να μπορεί να γίνεται κατανοητή απ' όλες τις υπόλοιπες γλώσσες.

Αφήνοντας κατά μέρος αυτήν την πιθανότητα, είναι σαφές ότι οι Σκοπιανοί εργαλειοποίησαν τη μακεδονική γλώσσα για να μπορέσουν να κτίσουν διακριτή ταυτότητα. Κάτι που θα μπορεί να τους διακρίνει από τους Βούλγαρους και τους υπόλοιπους Σλάβους αλλά, σημαντικότατα, να τους εξασφαλίσει μια οικουμενική εθνική ταυτότητα για απορρόφηση του εγχώριου φυγόκεντρου αλβανικού αλυτρωτισμού.

Και αν συμβαίνουν όλα αυτά γιατί να αντιδρά τόσο η Ελλάδα; Δεν τη βολεύει πολιτικά η ομαλοποίηση με τα Σκόπια; Δεν τη βολεύει η ενίσχυση της κρατικής οντότητας των Σκοπίων; Κατ’ αρχάς ξεκινούμε από το γεγονός ότι με τη χρήση του λήμματος ‘Μακεδονία’ από τα Σκόπια επιτελείται μια πολιτισμική λαθροχειρία. Για να φτάνει στο σημείο μια κυβέρνηση να μοιράζεται την κληρονομιά της με έναν παραχαράκτη, πρέπει να υπάρχουν συντριπτικά, διαχρονικά πλεονεκτήματα.

Αφήστε που η διαχρονία του πολιτισμού δεν μπορεί να αφήνεται στα χέρια μιας περαστικής κυβέρνησης. Έστω, όμως. Ποια είναι αυτά τα τόσο θελκτικά πλεονεκτήματα αυτής της συμφωνίας; Να έχουμε υπόψη μας ότι αυτοί που επείγονται είναι οι ίδιοι οι Σκοπιανοί και οι Αμερικανοί προκειμένου να ενταχθούν τα Σκόπια στο ΝΑΤΟ και να τεθούν οριστικά εκτός σφαίρας ρωσικής επιρροής. Εξ ου και η αντίδραση των Ρώσων. Αυτά όμως τα πολιτικά οφέλη περιέρχονται σε τρίτους και όχι στην Ελλάδα.

Μήπως η συμφωνία σηματοδοτεί νέο ξεκίνημα στις σχέσεις Σκοπίων - Ελλάδας; Πολύ αμφίβολο. Ήδη οι Σκοπιανοί ρίχνουν υπονοούμενα για μακεδονική μειονότητα εντός Ελλάδος. Να μη γίνει στο τέλος ο ‘Μακεδονισμός’ τους Δούρειος Ίππος εις βάρος της Ελλάδας. Περαιτέρω, όμως, ακόμη δεν είναι βέβαιο τι μορφή θα λάβει το σκοπιανό σύνταγμα και αν πράγματι θα είναι ελεύθερο αλυτρωτικών διεκδικήσεων εναντίον της Ελλάδας.

Στο τέλος της ημέρας, η απόφαση για συνομολόγηση της συμφωνίας των Πρεσπών δεν φαίνεται καθόλου μελετημένη. Η πολιτική επιχειρηματολόγηση είναι λειψή και το μόνο που μένει είναι ένας αόριστος κοσμοπολιτισμός, που αίρεται πάνω από τους θεωρούμενους πολεμοχαρείς εθνικισμούς του έθνους-κράτους. Δηλαδή, στο τέλος αυτό που μένει δεν είναι το πολιτικό όφελος αλλά μια κοσμοπολίτικη υπεροψία, που θέλει πρωτόγονους τους έχοντες σεβασμό στην πολιτισμική κληρονομιά.

Δεν ξέρω αν θα γίνει κάποτε το μεγάλο βήμα από το έθνος - κράτος ή πιο σωστά από την εθνοκεντρική θέαση των πραγμάτων σε κάτι άλλο. Σε άλλες συσσωματώσεις. Υποψιάζομαι ότι αυτό θα αργήσει πολύ. Διότι η εθνική οπτική κτίζεται φυσικώ τω τρόπω εδώ και αιώνες. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από την εκδήλωση της ανάγκης του ανθρώπου να ζήσει εν κοινωνία με κοινά χαρακτηριστικά και κοινές αρχές, τις οποίες επιθυμεί να προστατεύσει.

Εν πάση περιπτώσει, αυτό το ‘οραματικό’ βήμα δεν έχει γίνει ακόμα. Τα έθνη πασχίζουν να επικρατήσουν και να προωθήσουν τον πολιτισμό και τα συμφέροντά τους. Μήπως έχει αποφασίσει μόνη της η Ελλάδα να προχωρήσει στο άγνωστο;