Ο κοινωνικός χαρακτήρας είναι γέννημα των γεγονότων και άρα ο ελληνικός χαρακτήρας αντανάκλαση των συμβάντων

«Όταν μια κοινωνία αποδεχτεί την προτεραιότητα των γεγονότων σε βάρος της ηθικής, θα οπισθοδρομήσει στη βαρβαρότητα», είναι το απόφθεγμα του Πωλ Βαλερύ στον πρόλογο των «Περσικών Επιστολών». Και, αντικρίζοντας την άποψη του Γάλλου διανοουμένου στο βάθος του νοήματος, προκαλούμεθα να προβούμε σε συγκρίσεις και συμπεράσματα και να αποπειραθούμε να ερμηνεύσουμε φαινόμενα της ζωής ανθρώπων, ομάδων και κοινωνιών. Και να ερμηνεύσουμε χαρακτήρες και συμπεριφορές «υποταγής», που στροβιλίζονται αναγκαστικά στους φυγοκεντρισμούς τους. Για να καταλήξουμε στην παραδοχή ότι οι χαρακτήρες είναι δημιουργήματα των καταστάσεων που μοιραία μας περιβάλλουν και μας επηρεάζουν, στην εξέλιξη ή ακόμα στις κατολισθήσεις της ζωής μας.

Δείγμα ηχηρό οι μετασχηματισμοί των συνειδήσεων στους κύκλους των γεγονότων που καταγράφονται στο ιστορικό γίγνεσθαι. Και εν προκειμένω εστιάζουμε στις εντάσεις των εθνικών εξελίξεων πολλών δεκαετιών του «ανεξάρτητου»(!) εθνικού βίου, για να οδηγηθούμε στην ερμηνεία της ατομικής και κοινωνικής συμπεριφοράς.

Επί παραδείγματι να αναλύσουμε την αυτοκτονία του «Δαιμονισμένου» Κυρίλλωφ, στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Φιόντορ Ντοστογιέφσκυ ή του Καρυωτάκη στην Πρέβεζα και ακόμα την ανατίναξη του Σαμουήλ ή την πυρπόληση της λαβυρνίδας του Λαλλά Μουσταφά από τη Μαρία τη Συγκλητική (6 Οκτωβρίου 1570) στο λιμάνι της Αμμοχώστου, τις ηρωικές επιλογές των Λευκωσιάτισσων μητέρων με τα άλματα του θανάτου από τις επάλξεις των τειχών, αλλά και τη σκυταλοδρομία του θανάτου της 2ας Σεπτεμβρίου 1958 στον Αχυρώνα, τη θυσία του Αυξεντίου στα καταράχια του Μαχαιρά (3η Μαρτίου 1957), εκείνη του Μάτση (19 Νοεμβρίου1958) στο Δίκωμο.

Τα γεγονότα επηρέασαν βαθιά τον κόσμο και άσκησαν επιρροές στις κοινωνίες που τα έζησαν. Αρύομαι όμως τα δείγματα από το ιστορικό ημερολόγιο προς επίρρωση της αρχικής γνώμης ότι ο κοινωνικός χαρακτήρας είναι γέννημα των γεγονότων και, άρα, ο ελληνικός χαρακτήρας αντανάκλαση των συμβάντων. Ο μεταπολεμικός Έλληνας δεν μπορεί να ‘ναι άσχετος από τις επιδράσεις της κατοχής, όταν ο άνθρωπος που λιμοκτονούσε γινόταν σαλταδόρος, όπως τον περιγράφει ο Ηλίας Βενέζης στο θεατρικό «Bloc C». Ιδού γεγονότα τεράστιας σημασίας:

· 12.5.185: Κριμαϊκός πόλεμος. Οι Αγγλογάλλοι έκαναν απόβαση και κατάληψη του Πειραιά, που κράτησε 3 χρόνια. Μετέδωσαν τη χολέρα αποδεκατίζοντας τον πληθυσμό που πεινούσε, επειδή οι κατακτητές επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό και κατέστρεψαν την εμπορική διακίνηση στα νησιά και στην ενδοχώρα.

· 26.4.1886: Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί απέκλεισαν τα παράλια για να παραλύσουν την επιστράτευση που ενδεχομένως να άλλαζε τις συνθήκες προς ζημία των συμφερόντων τους.

· 15.10.1915: Απόβαση των Αγγλογάλλων στη Θεσσαλονίκη και κατάληψη του Καστελορίζου από τους Γάλλους.

· 25.5.1916: Απόβαση Αγγλογάλλων στον Ισθμό και στον Πειραιά, υπό τον Jonnart, προς εξαναγκασμό του βασιλιά σε παραίτηση (Παραίτηση 11.6.1917).

· 13.5.1916: Οι Γερμανοί με ουρά Βουλγάρους πατούν τη Μακεδονία.

· 10.11.1916: Κήρυξη πολέμου κατά Γερμανίας-Βουλγαρίας.

· 14.10.1916: Κατάληψη Καβάλας από Βουλγάρους. Σφαγές. Η Ελλάδα μπαίνει επίσημα στον Παγκόσμιο Πόλεμο.

· 10 Αυγούστου (28 Ιουλίου 1920), η Συνθήκη των Σεβρών. Αύγουστος 1922, Μικρασιατική Καταστροφή. Νεκροί 750.000, πρόσφυγες 1.500.000. Ποντιακή Καταστροφή 350.000.

· 28 Οκτωβρίου 1940 ο Μουσολίνι εισβάλλει στην Ελλάδα.

· 6 Απριλίου 1941 οι γερμανικές μεραρχίες καταπατούν την Ελλάδα.

· 20 Απριλίου 1941 ο Τσολάκογλου συνθηκολογεί.

· 400.000 Έλληνες σκοτώνονται στον πόλεμο. 1.000.000 πεθαίνουν από τις κακουχίες της κατοχής.

· 1946 αρχίζει ο εμφύλιος. 54.000 νεκροί.

· 20 Ιουλίου 1974 οι Τούρκοι εισβάλλουν στην Κύπρο. 6.000 νεκροί, 2.000 αγνοούμενοι, 200.000 διωγμένοι από τα πάτρια εδάφη.

· 2018 το 37% παραμένει υπό τουρκική κατοχή...

Τέτοια γεγονότα συνέτειναν στον σχηματισμό του ανθρώπινου χαρακτήρα. Μετασχημάτισαν τη συνείδηση. Μετά τα πλήθη των περιπετειών, ήταν φυσικό να επηρεαστούν οι ατομικοί χαρακτήρες και να εμφυλοχωρήσει μια διαφορετική συλλογική συνείδηση. Ο φίλος δρ Ν. Μαλακουνίδης μού υπέβαλε το ερώτημα:

Ανέμενες να μην παραλύσει η γεννητικότητα μετά τις χιλιάδες των θανάτων και τη λιμοκτονία της κατοχής; Η Ελλάδα παρέμεινε στα 11 εκατομμύρια κι η απόλεμη Τουρκία ανέβηκε στα 80. Οι γυναίκες αλλοιώθηκαν, το σύστημα υπέστη πλήγμα ασύλληπτων συνεπειών. Το ίδιο και στην Κύπρο. Δεν γεννιούνται πια 8 παιδιά αλλά 1 ή το πολύ 2. Η δυστυχία τερμάτισε τους ρυθμούς των γεννήσεων. Δίπλα οι εισαγόμενοι γεννούν πολλά παιδιά.

Σε προβλεπόμενο χρόνο θα εγερθεί τεράστιο δημογραφικό πρόβλημα, που θα επηρεάσει τη δημογραφική εικόνα. Και θα προκαλέσει νέες κοινωνικές αναδιαμορφώσεις και συνειδησιακές αλλοτριώσεις. Σε έναν αιώνα θα δημιουργηθεί νέος χαρακτήρας. Η παρακμή θα διαδεχθεί την άνθηση του συστήματος του πολιτισμού και της ιστορικής εικόνας. Θα αλλάξει την πορεία της ιστορίας.

Κατά συνέπειαν, οφείλουμε να «απεξαρτηθούμε» από τη διολίσθηση στην απροβλημάτιστη υποτακτικότητα, να δούμε τα πράγματα με άλλο φακό. Δεν είναι νοητό να παρουσιάζονται κυβερνητικοί και κομματικοί σχηματισμοί όπως στη μεταπολεμική δεκαετία, με υποτελείς διοικήσεις, όπως στα χρόνια του σχεδίου «Μάρσαλ» και τις οικονομικές παρεμβάσεις Τρούμαν, ή στην «ανεξάρτητη»(!) Κύπρο, με τις φίλαγγλες εμμονές και τις δουλοπρεπείς ροπές πολιτικών διεισδύσεων και εθνικών υποχωρήσεων. Όταν στην Αθήνα αλώνιζαν ο Λήπερ, ο Πιούριφοϊ κι ο «πατήρ Δημήτριος» της Ιντέλιτζενς Σέρβις και στη Λευκωσία οι Άγγλοι πραίτωρες.

Αποδεικτική η περιφρονητική για την ελληνική πολιτική επιστολή Άντονυ Ήντεν του 1944 προς τις διπλωματικές αποστολές, καταπέλτης για την υποτέλεια προτεκτοράτου και η επιρροή Κλαρκ με την ολέθρια «πράσινη γραμμή» ή την καταχθόνια διπλωματία Ντ. Χάνι.