Χρειάζεται απαραιτήτως μια κοινή αφετηρία. Ένα κοινό όραμα προκοπής, που να συνενώσει πολίτες και να συσφίξει κοινωνικούς δεσμούς
Γύρισε ακόμη ένας χρόνος. Ευχές βελτίωσης και προκοπής πέφτουν βροχή. Όπως, εξάλλου, κάθε χρόνο. Αισιόδοξη ανθρώπινη φύση γαρ. Ένα μείγμα ρομαντισμού και ευσεβοποθισμού. Δεν μας απασχολεί η τρέχουσα δύσμορφη εικόνα της πραγματικότητας. Μόνη πραγματικότητά μας μια οπτικοποιημένη εκδοχή των επιθυμιών μας. Και είμαστε επίμονα όντα. Δεν περνά από τον νου μας να νερώσουμε τις προσδοκίες μας, λαμβάνοντας υπόψη απανωτές αυτοδιαψεύσεις. Ευχές που μένουν κάθε χρόνο στη σφαίρα του ανεκπλήρωτου.
Και ενώ το τέλος ενός χρόνου και η αρχή ενός άλλου είναι ευκαιρία επαναξιολόγησης, προσωπικής και κοινωνικής, τίθεται το ερώτημα: Ποιο είναι το δικό μας όραμα για τον νέο χρόνο; Από ατομικά οράματα ένα κάρο. Συνήθως, όλα υλικού περιεχομένου. Συχνά πυκνά ρίχνουμε και την υγεία. Και αυτή, όμως, ως μέσο για να επιβιώνουμε αρτιμελείς και νουνεχείς για να μπορούμε να πετύχουμε τα υλιστικά μας οράματα. Διαφορετικά, τι να την κάνουμε την υγεία; Έτσι και αλλιώς αν έχεις υγεία και δεν έχεις στόχους οικονομικής επιτυχίας, τότε κάποιο πρόβλημα πρέπει να ’χεις. Στο μυαλό, δηλαδή.
Σαφείς και οικονομικοκεντρικοί, λοιπόν, οι ατομικοί μας στόχοι. Οι συλλογικοί; Δύσκολο να εντοπιστούν τέτοιοι. Εκτός και αν αθροίσουμε όλους μαζί τους ατομικούς οικονομικούς μας στόχους σε μια γιγάντια συλλογική επιδίωξη αύξησης του ΑΕΠ κατά περίπου 10 εκατοστιαίες μονάδες. Εκτός από γελοία, τεχνητή επιπλέον θα ήταν μια τέτοια άθροιση. Διότι δίδει την ψευδή εντύπωση ότι αυτοί οι ατομικοί οικονομικοί στόχοι μπορούν να συνυπάρξουν σε μια κοινή συλλογική στόχευση.
Δεν έχουν, όμως, έτσι τα πράγματα. Και το γνωρίζουμε. Επιδιώκουμε την ατομική περιουσιακή μεγέθυνση, έστω και αν αυτό αποβεί εις βάρος των συμπολιτών μας. Έστω και αν στην πορεία λόγου χάρη βλάπτουμε το οικολογικό μας περιβάλλον κατά τρόπο που δημιουργεί κοινωνικό, συλλογικό κόστος. Από τη στιγμή που το ατομικό όφελος είναι μεγαλύτερο από την αναλογούσα στον καθένα από μας ζημία, τότε η βλάβη στο κοινωνικό σύνολο είναι απόλυτα αποδεκτή. Πληθώρα οι ενδείξεις πρόταξης ατομικού συμφέροντος εις βάρος του συλλογικού.
Οι περιπτώσεις εξαπάτησης, δόλιας απόσπασης χρημάτων, μη τήρησης δεσμεύσεων είναι πλέον καθημερινό φαινόμενο. Τι είναι όμως αυτά τα συμπτώματα; Ακριβώς η πλήρης αγνόηση της όποιας κοινωνικής ευθύνης έναντι της απέλπιδας προσπάθειας προσωπικής επιτυχίας. Ας μην ντύνουμε λοιπόν τις ατομιστικές, αμοραλιστικές ενίοτε, προσπάθειες ατομικής οικονομικής καταξίωσης με συλλογικό μανδύα.
Αν η οικονομική επιτυχία δεν είναι η συλλογική συνισταμένη ενός συλλογικού οράματος, τότε ποιο είναι αυτό το συλλογικό όραμα;
Παλαιότερα είχαμε το όραμα της αποκατάστασης της αδικίας από την τουρκική εισβολή. Κάθε τέλος του χρόνου άκουγες την ευχή «και του χρόνου στο χωριό μας» ή κάτι παρόμοιο. Τώρα σπανίως τα ακούς και αυτά. Μόνο από γέροντες που αναπολούν μια χαμένη ζωή, παρά αναγέννηση μιας νέας. Ο κυνισμός και η απογοήτευση έχουν ξεσχίσει και αυτήν την εύλογη συλλογική επιδίωξη απελευθέρωσης.
Η πραγματικότητα είναι ότι αυτήν τη στιγμή δεν έχουμε κάτι το οποίο να μοιάζει με συλλογικό όραμα. Οι πιο ακραιφνείς υποστηρικτές της κοινωνίας της αγοράς μάς καθησυχάζουν, βλέποντας τα πράγματα από μια σκοπιά στυγνού ρεαλισμού: Δεν χρειάζεται συλλογικό όραμα. Απλώς ατομικές επιδιώξεις μέσα σε ένα νεοφιλελεύθερο οικονομικό πλαίσιο. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας στοιχειώδης σεβασμός αυτού του λειτουργικού οικονομικού πλαισίου της αγοράς. Πέραν αυτού, ούτε συλλογικό όραμα, ούτε αλληλεγγύη, ούτε κοινωνική ανησυχία χρειάζονται. Αυτά είναι για τους αδύνατους θα έλεγαν και οι νιτσεϊκοί. Μέσα από τις προσωπικές αδυσώπητες επιδιώξεις πετυχαίνεται και η συλλογική καταξίωση.
Δεν είναι, όμως, έτσι το πράγμα. Χρειάζεται απαραιτήτως μια κοινή αφετηρία. Ένα κοινό όραμα προκοπής, που να συνενώσει πολίτες και να συσφίξει κοινωνικούς δεσμούς. Μόνο έτσι μια πολιτεία μπορεί να πάει μπροστά. Διαφορετικά, ο ένας θα στήνει τρικλοποδιά στον άλλο και αντί να συνενώνουμε δυνάμεις θα αυτοκαταστρεφόμαστε. Και το κοινό όραμα δεν μπορεί να είναι άλλο από μια σύγχρονη εκδοχή μιας χιλιοειπωμένης φόρμουλας: να μπορέσουμε να ζήσουμε ως κοινότητα σε αυτόν τον χώρο οργανωμένη σε μια πολιτεία που να διασφαλίζει ότι ο καθένας θα έχει ίσες ευκαιρίες προσωπικής επιτυχίας αλλά και η οποία θα διασφαλίζει ότι θα ζήσουμε προοπτικά ως κοινωνία με τις πρακτικές, ήθη και έθιμα που μας χαρακτήριζαν και μας χαρακτηρίζουν.
Η αλήθεια είναι ότι όσο και αν φαίνεται απλή και υλοποιήσιμη αυτή η φόρμουλα, δεν είναι. Ιδιαίτερα για μας εδώ στην Κύπρο. Κινδυνεύουμε από πανίσχυρο εξωτερικό εχθρό. Ταυτόχρονα, όμως, κινδυνεύουμε και από τους ίδιους μας τους εαυτούς. Διότι ο μηδενισμός και η παραίτηση ροκανίζουν κάθε ελπίδα και προοπτική συλλογική. Και η στροφή στα προσωπικά μας δεν είναι λύση. Είναι απλώς φυγή από την πραγματικότητα.
Ας κάνουμε στάση, λοιπόν. Ας επαναξιολογήσουμε την πορεία μας. Ας αναζητήσουμε την κοινωνική μας πυξίδα. Ας νιώσουμε καλά με αυτό που είμαστε. Και ας μείνει μόνο η εξωτερική απειλή. Και αυτή καλύτερα αντιμετωπίζεται αν έχουμε κοινωνική ενότητα. Και όχι μόνο αυτό. Γλυκύτερος ο αγώνας όταν γίνεται για την προστασία διαχρονικών, αμόλυντων, ανιδιοτελών αρχών.
