Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΡΙΑ, ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΑ ΜΕ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ΣΥΣΣΩΡΕΥΜΕΝΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ

Το σύστημα υγείας στην Κύπρο πασιφανώς δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες του πληθυσμού σε ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Κυρίως των χαμηλών εισοδηματικών τάξεων, οι οποίες, παρόλον ότι είναι προνομιούχες και έχουν δικαίωμα πρόσβασης στον δημόσιο τομέα, λόγω μεγέθους και μεγάλου αριθμού δικαιούχων, έχουν δημιουργήσει μεγάλες λίστες αναμονής σε όλα τα επίπεδα της ιατρικής και στις πιο πολλές ειδικότητες. Αποτέλεσμα αυτού, να τίθενται σε κίνδυνο οι ασθενείς που έχουν άμεση ανάγκη από ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.

Έχοντας αυτά κυρίως υπόψη, ότι δηλαδή το παρόν σύστημα δεν μπορεί να ικανοποιήσει πλέον τις ανάγκες μας, ξεκίνησε μια πορεία αναδιοργάνωσης και μεταρρύθμισης του συστήματος υγείας, με αποκορύφωμα τις προτάσεις για την εισαγωγή Εθνικού Ασφαλιστικού Συστήματος Υγείας το 1991 και την ψήφιση της αντίστοιχης νομοθεσίας το 2001.

Ταυτόχρονα, διεφάνη ότι τα δημόσια νοσηλευτήρια, για να αντέξουν στον ανταγωνισμό που θα δημιουργηθεί με την εισαγωγή του ΓεΣΥ, θα πρέπει να εκσυγχρονίσουν τη διαχείριση και αποδοτικότητά τους. Αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων σημαίνει, στην πραγματικότητα, εκχώρηση των εξουσιών των νοσοκομείων στις διευθυντικές τους ομάδες, για να μπορέσουν να γίνουν πιο ευέλικτα και αποδοτικά, αλλά και για να προσφέρουν υπηρεσίες με τη μέγιστη δυνατή ποιότητα ώστε να τα επιλέγουν οι πολίτες. Αυτονόμηση επίσης σημαίνει οι διοικήσεις των νοσηλευτηρίων να έχουν εξουσία επί των πόρων και να λογοδοτούν στους ιδιοκτήτες.

Αυτές οι ανάγκες, μαζί με την αναδιοργάνωση του ιδίου του Υπουργείου Υγείας, ειπώθηκαν και τονίστηκαν στην πρώτη μελέτη των εμπειρογνωμόνων για την εισαγωγή Εθνικού Ασφαλιστικού Συστήματος Υγείας στην Κύπρο. Το Υπουργείο Υγείας, βασιζόμενο πάνω σ’ αυτές τις εισηγήσεις, προέβη στη εκπόνηση μελετών με το πανεπιστήμιο του Leeds, Nuffield Institute for Health, από το 1996 (δηλαδή πριν από 22 χρόνια), τόσο για τη δική του αναδιοργάνωση όσο και για την αναδιοργάνωση των δημόσιων νοσηλευτηρίων. Δόξα τω Θεώ, βρισκόμαστε σήμερα στην ευχάριστη θέση να πούμε ότι ξεκινά ο δεύτερος πυλώνας για τη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας στην Κύπρο, που είναι η αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων, περιλαμβανομένων και των κέντρων πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Ο νόμος για την αυτονόμηση έχει ήδη ψηφιστεί και έχουν διοριστεί το Διοικητικό Συμβούλιο του Οργανισμού που θα τα διοικεί (ΟΚΥΠΥ) και ο εκτελεστικός διευθυντής.

Το έργο της αυτονόμησης είναι μεγαλύτερο και πιο δύσκολο από το έργο που έχει να επιτελέσει ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας (ΟΑΥ). Ο ΟΑΥ στην ουσία είναι μια ασφαλιστική εταιρεία δημοσίου δικαίου που μαζεύει τα χρήματα από τους πολίτες, τους εργοδότες και το κράτος και αγοράζει υπηρεσίες υγείας από τους παρόχους, που είναι οι γιατροί, οι κλινικές, τα νοσοκομεία, τα φαρμακεία, οι νοσηλευτές, τα κλινικά εργαστήρια και άλλοι, για τους δικαιούχους, που στην ουσία είναι ολόκληρος ο πληθυσμός της ελεύθερης Κύπρου.

Ο ΟΑΥ έχει στα χέρια του δύο πολύ δυνατά όπλα, που είναι το μονοπώλιο και ο σφαιρικός προϋπολογισμός. Αυτά τα δύο όπλα τού δίνουν τη δυνατότητα, στις διαπραγματεύσεις με τους παρόχους, να βρίσκεται σε θέση ισχύος και να ρυθμίζει τις τιμές. Ταυτόχρονα, οι πάροχοι υπηρεσιών υγείας είναι πάρα πολλοί, ειδικά οι διάφορες ειδικότητες της ιατρικής και δεν μπορούν να έχουν τη δύναμη του μονοπωλίου που έχει ο ΟΑΥ ως μοναδικός αγοραστής υπηρεσιών υγείας.
Ο νόμος επιτρέπει στον ασθενή να επιλέγει τον γιατρό, την κλινική ή το νοσοκομείο που επιθυμεί και ο ΟΑΥ θα καλύπτει τη δαπάνη. Αυτό σημαίνει ότι ο δημόσιος και ο ιδιωτικός τομέας θα εισέλθουν σε έναν ανταγωνισμό για την προσέλκυση ασθενών, ο οποίος στην ουσία θα έπρεπε να ήταν ελεγχόμενος (managed competition) για να μπορεί να επιβιώσει και ο δημόσιος τομέας.

Με την εισαγωγή του ΓεΣΥ θα αλλάξει η συμπεριφορά τόσο των ασθενών όσο και των παρόχων υπηρεσιών υγείας. Οι μεν ασθενείς, επειδή θα είναι δωρεάν η περίθαλψη στο σημείο παροχής, θα έχουν την τάση να ζητούν περισσότερη ιατρική φροντίδα ή, εκεί όπου για χρόνια είτε ήταν στη λίστα αναμονής είτε λόγω οικονομικών καταστάσεων δεν αποφάσιζαν να αναζητήσουν την αναγκαία θεραπεία, τώρα που το οικονομικό εμπόδιο φεύγει από τη μέση, θα θελήσουν να ζητήσουν ιατρική περίθαλψη για το πρόβλημά τους.

Γι’ αυτό είναι αναπόφευκτο ότι θα αυξηθεί -τουλάχιστον στα πρώτα χρόνια- η ζήτηση υπηρεσιών υγείας. Το πρώτο ερώτημα είναι κατά πόσον η μονάδα αποζημίωσης των γιατρών, μέσα από τον σφαιρικό προϋπολογισμό, θα κρατηθεί στο συμφωνηθέν ποσό ή θα μειωθεί σοβαρά λόγω της αυξημένης ζήτησης. Το δεύτερο ερώτημα είναι, αν κατά τον υπολογισμό του σφαιρικού προϋπολογισμού λήφθηκε υπόψη η αναμενόμενη αυξημένη ζήτηση υπηρεσιών υγείας.

Οι ιδιώτες πάροχοι υπηρεσιών υγείας -γιατροί, κλινικές, ιδιωτικά νοσοκομεία- θα προσπαθήσουν να βελτιώσουν την ποιότητά τους για να προσελκύσουν ασθενείς, θα παρέχουν ξενοδοχειακής μορφής υπηρεσίες, θα ανανεώνουν πιο εύκολα την τεχνολογία και θα έχουν την ευελιξία να εισάγουν νέες μεθόδους θεραπείας πιο γρήγορα από τον δημόσιο τομέα.

Ο δημόσιος τομέας, που είναι και το θέμα μας, έχει να αντιμετωπίσει πολλά προβλήματα που συσσωρεύτηκαν με την πάροδο του χρόνου. Τέτοια προβλήματα είναι η προσέλκυση των αρίστων γιατρών, η διατήρηση αυτών που είναι σήμερα στην υπηρεσία, η ανανέωση του εξοπλισμού, η αλλαγή ωραρίων για να συνάδουν με αυτά του ιδιωτικού τομέα και, παράλληλα, να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα, να αλλάξει το δημοσιοϋπαλληλικό καθεστώς, να δοθεί αυτονομία στα ίδια τα νοσοκομεία τόσο στην πρόσληψη όσο και στην αποζημίωση του προσωπικού και να απαλλαγούν τα νοσοκομεία από τα πολλά βαρίδια που είναι φορτωμένα.

Ένα μεγάλο μειονέκτημα που θα αντιμετωπίσουν τα δημόσια νοσηλευτήρια είναι ότι, όλοι οι ειδικοί γιατροί είτε κάνουν εξωτερικά ιατρεία είτε είναι στις διάφορες κλινικές, είναι συγκεντρωμένοι στο νοσοκομείο, σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή της πόλης. Στον ιδιωτικό τομέα υπάρχει πληθώρα ιατρείων που είναι διάσπαρτα σε όλες τις περιοχές της πόλης και των προαστίων. Είναι αυτονόητο ότι, όταν ο πολίτης αρρωστήσει και δεν έχει πρόβλημα οικονομικό, θα προστρέξει στον πιο κοντινό του γιατρό ή κλινική ή νοσοκομείο για αντιμετώπιση του προβλήματός του, ειδικά αν θα πρόκειται για επείγον περιστατικό. Ο ιδιώτης που θα δει το περιστατικό, σίγουρα θα συνεχίσει να το παρακολουθεί και στην ιδιωτική κλινική αν χρειαστεί περαιτέρω περίθαλψη.

Πέραν, δηλαδή, των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα δημόσια νοσηλευτήρια (δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία, ανελαστικότητα, απαρχαιωμένος εξοπλισμός, έλλειψη «πρωτοκλασάτων γιατρών»), θα έχουν να αντιμετωπίσουν και τον γεωγραφικό παράγοντα.

Η αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, μέσα στα οποία το κράτος θα καλύπτει τυχόν ελλείμματα. Η εκχώρηση εξουσιών από το κέντρο στην περιφέρεια δεν είναι εύκολη υπόθεση, διότι δεν είμαστε σίγουροι αν η περιφέρεια μπορεί ν' αντεπεξέλθει στις δύσκολες καταστάσεις στις οποίες θα βρεθούν τα νοσηλευτήρια.

Εύχομαι η νέα διοίκηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων και των κέντρων υγείας να έχουν την εξουσία, τη δύναμη και τις γνώσεις για να φέρουν σε πέρας ένα τέτοιο δύσκολο έργο.

Αν δεν τα καταφέρουν, το τίμημα θα είναι πολύ μεγάλο, μέχρι βαθμού που να κινδυνεύσουν να κλείσουν ή να ιδιωτικοποιηθούν τα κρατικά νοσηλευτήρια, πράγμα το οποίο δεν επιθυμώ ούτε και εύχομαι.

ΔΡ ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΟΛΥΝΕΙΚΗΣ
Πρώην πρόεδρος της Ομάδας Δράσης για το ΓεΣΥ,
Πρόεδρος Τεχνικής Επιτροπής για το ΓεΣΥ,
Εκτελεστικός Διευθυντής ΝΓΝΛ,
Πρώτος Ιατρικός Λειτουργός Υ.Υ.