ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΚΑΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΑ ΤΕΛΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ, ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΩΝ ΜΠΟΕΡΣ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ

Ήταν μακριά από τις πόλεις, για να μη γίνονται ορατές οι απάνθρωπες και βάναυσες μέθοδοι που χρησιμοποιούσε το βρετανικό αποικιοκρατικό καθεστώς

Η αναφορά στην πρακτική της ίδρυσης στρατοπέδων συγκέντρωσης συνειρμικά φέρνει στον νου τα στρατόπεδα συγκέντρωσης που οργάνωσαν οι Ναζί όταν ανέλαβαν την εξουσία στη Γερμανία το 1933. Τα στρατόπεδα αυτά, τα οποία έφτασαν στο απόγειό τους στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, είχαν κυρίως ως στόχο τους την εξόντωση των Εβραίων, ατόμων με σωματικές και άλλες ιδιαιτερότητες αλλά και όσων πραγματικά ή υποθετικά αντιτίθεντο στον ναζισμό.

Παρ’ όλα αυτά, στην πραγματικότητα, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης υπήρξαν βρετανική επινόηση, αφού πρωτοεφαρμόστηκαν προς τα τέλη του 19ου αι., κατά τον πόλεμο των Μπόερς στην Αφρική. Όπως φαίνεται, οι θεωρητικά εξευγενισμένοι Βρετανοί δεν ξέχασαν τις αναχρονιστικές και απάνθρωπες πρακτικές τους ούτε μισό αιώνα αργότερα, παρά τις διακηρύξεις τους για ελευθερία, δικαιοσύνη και αυτοδιάθεση στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στρατόπεδα συγκέντρωσης ανέπτυξαν στην Κένυα στα χρόνια της εξέγερσης των Μάο-Μάο και σχεδόν ταυτόχρονα στην Κύπρο, στα χρόνια του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ, 1955-59.

Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Κύπρο κατακρατούνταν άτομα εναντίον των οποίων οι Βρετανοί δεν είχαν εξασφαλίσει μαρτυρίες, γεγονός που καθιστούσε την ίδια τη σύλληψή τους παράνομη. Τα εν λόγω στρατόπεδα ήταν χώροι περιφραγμένοι με συρματοπλέγματα, οι οποίοι ελέγχονταν στις τέσσερεις γωνιές από εξοπλισμένους άνδρες στρατιώτες, σε εικοσιτετράωρη βάση. Όπως γίνεται αντιληπτό, τα κρατητήρια και η εκεί παράνομη κράτηση πολιτών, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας και μορφωτικού επιπέδου, ήταν ένα όπλο, ένας μοχλός πίεσης στα χέρια των Βρετανών κυριάρχων προκειμένου να κάμψουν το φρόνημα του λαού και να τσαλακώσουν το αίσθημά του, αν και με ελάχιστες εξαιρέσεις, ουδέποτε τα κατάφεραν.

Οι χώροι της βρετανικής ανομίας οργανώνονταν συνήθως μακριά από τις πόλεις, για να μη γίνονται ορατές οι απάνθρωπες και βάναυσες μέθοδοι που χρησιμοποιούσε το βρετανικό αποικιοκρατικό καθεστώς. Μάλιστα, σύμφωνα και με μαρτυρίες πρώην πολιτικών κρατουμένων, η φιλοσοφία των κρατητηρίων στηριζόταν σε μιας μορφής «ανθρωπομάζωμα», που οδήγησε στο άνοιγμα αυτού του είδους των στρατοπέδων στην Κοκκινοτριμιθιά, την Πύλα και το Πολέμι. Παρόμοια στρατόπεδα υπήρχαν στην Πέργαμο, το Μάμμαρι, το Πυρόι, τον Άγιο Λουκά, τη Λίμνη και την Αγύρτα.

Τον Φεβρουάριο του 2019 θα συμπληρωθούν εξήντα χρόνια από την οριστική κατάργησή τους, αν και η ζοφερή ανάμνησή τους θα συντροφεύει αιωνίως την ιστορία της μεγαλονήσου.

ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΛΕΠΟΥ
Υπ. Διδάκτωρ, Πανεπιστήμιο Κύπρου