«Μια πέτρα μέσ’ στο πέλαγο είν’ η γη μου»
Τεύκρος Ανθίας, Κυπριακή Ραψωδία

Η τελευταία επίσκεψη του Ινδού Προέδρου Ram Nath Kovind στην Κύπρο επανέφερε στο προσκήνιο την τεράστια σημασία που έχει για έναν μικρό τόπο η επέκταση των πολιτικών/οικονομικών του συνόρων. Αν και αυτή ήταν η πολιτική των κυβερνήσεων από την Ανεξαρτησία και μετά, η επιδίωξή της δεν ήταν πάντοτε συστηματική και καθολική. Στην περίπτωση της Ινδίας, παρόλο που συμμετείχαμε στην Ομάδα των Αδεσμεύτων από τη δεκαετία του 1960, δεν καταφέραμε μέχρι το 1989 να συστηματοποιήσουμε τις οικονομικές μας σχέσεις, αλλά και μέχρι σήμερα πολύ λίγα πράγματα έγιναν, όπως παραδέχτηκε κι ο ίδιος ο Ινδός Πρόεδρος.

Κι όμως, στόχος όλων των Σχεδίων Ανάπτυξης, ιδιαίτερα μετά την εισβολή, που η μικρή μας χώρα έγινε ακόμα πιο μικρή, ήταν ο εκσυγχρονισμός και η αναβάθμιση της παραγωγικής δομής της οικονομίας στο εσωτερικό κι η επέκταση των οικονομικών συνόρων, είτε με την ενθάρρυνση της εξωστρέφειας των κυπριακών επιχειρήσεων είτε με τη μετεξέλιξη της Κύπρου σε περιφερειακό οικονομικό κέντρο.

Η Ινδία, μια φτωχή, αναπτυσσόμενη χώρα, με αιχμή της ανάπτυξης την καλλιέργεια της τεχνολογίας, πέραν των άριστων διπλωματικών σχέσεων, θα μπορούσε να είναι πολύ χρήσιμος οικονομικός εταίρος της Κύπρου. Στην προσπάθειά μας, μέσω της διπλωματικής οδού, να καταλήξουμε σε ένα αποδεκτό κείμενο Συμφωνίας Οικονομικής Συνεργασίας, αντιμετωπίσαμε δυσκολίες, που δεν μας επέτρεψαν να το ολοκληρώσουμε.

Στη συνάντηση που είχε με τον Πρωθυπουργό των Ινδιών Ρ. Γκάντι ο Πρόεδρος Γ. Βασιλείου, κατά την επίσκεψή του στο Ν. Δελχί το 1989, η συζήτηση περιστράφηκε και στην ανάγκη στενότερης οικονομικής συνεργασίας. Κι ενώ αναρωτιούνταν ποιος ήταν ο καλύτερος τρόπος γι' αυτήν, ανέσυρα από τον χαρτοφύλακά μου το προσχέδιο Συμφωνίας με τις διαφωνίες και, αφού ζήτησα τον λόγο, εισηγήθηκα να δώσουν οδηγίες, ώστε να ετοιμαστεί το τελικό κείμενο και να υπογραφεί προτού η αποστολή αναχωρήσει για την Κύπρο.

Ό,τι δεν καταφέραμε σε αρκετά χρόνια, έγινε σε δύο μέρες. Με την επιστροφή μας από την επίσκεψή μας στην Άκκρα/ΤαζΜαχάλ, όλα ήταν έτοιμα για την υπογραφή της Συμφωνίας.

Μερικοί επιχειρηματίες κι από τις δύο πλευρές επιχείρησαν τότε να ενεργοποιηθούν. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει να γίνει στον ερχομό στην Κύπρο της ινδικής εταιρείας Τάτα, ενός κολοσσού με δραστηριότητες σε πλείστους όσους τομείς, εκπροσώπους της οποίας συνάντησα ειδικά κατά την πιο πάνω επίσκεψη. Η Τάτα ενδιαφερόταν ακριβώς να χρησιμοποιήσει την Κύπρο σαν depot για τις δραστηριότητές της στην περιοχή.

Όταν τους συνάντησα ως ιδιώτης αργότερα, διατηρούσαν απλώς ένα μικρό γραφείο κάπου στη Λευκωσία, το οποίο ετοιμάζονταν να κλείσουν. «Δυστυχώς, όπου αποταθήκαμε, δεν βρήκαμε καμιά ανταπόκριση», ήταν το παράπονό τους. Ακολούθησε επίσκεψη του Προέδρου Παπαδόπουλου στην Ινδία, καθώς και επίσκεψη της Ινδής Προέδρου στην Κύπρο. Ας ελπίσουμε ότι τώρα θα έχουμε καλύτερα αποτελέσματα.

Την ίδια τύχη είχαν κι άλλες ενέργειες. Το 1984 υπογράφτηκε Συμφωνία με την Κίνα. Παρόλο που η οικονομία της διευθυνόταν κεντρικά, αποζητούσε διέξοδο προς χώρες με ελεύθερη οικονομία. Πέραν της ανάπτυξης των διμερών εμπορικών ανταλλαγών, συμφωνήσαμε ότι η Κύπρος προσφερόταν ως βάση για συνεργασία και προς τρίτες χώρες. Δυστυχώς, μεταξύ 1992 και 2001, όταν σημειώθηκαν τεράστιες αλλαγές εκεί, δεν έγιναν επίσημες επαφές της Μεικτής Επιτροπής.

Ακολούθησε σύνοδος της Επιτροπής το 2006 και επίσκεψη των Προέδρων Τ. Παπαδόπουλου και Δ. Χριστόφια στην Κίνα. Στις συνομιλίες και τις επαφές επαναλήφθηκε η επιθυμία των δύο πλευρών για οικονομική συνεργασία. Όμως, η Κίνα, μετά το 1990 και την απελευθέρωση των οικονομιών, έκαμε ήδη τις διευθετήσεις της στην ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης και της Μ. Ανατολής. Πιστεύω ότι χάσαμε μια καλή ευκαιρία να συγκαταλεγόταν κι η Κύπρος στις διευθετήσεις αυτές.

Μετά την Ανεξαρτησία οι εξαγωγές της Ιαπωνίας στην Κύπρο κατέλαβαν τη δεύτερη θέση μετά τις βρετανικές, ενώ οι εισαγωγές της από την Κύπρο ήταν μηδαμινές. Για την ανισομερή αυτή κατάσταση μίλησε ο ίδιος ο Μακάριος στους Ιάπωνες εκπροσώπους που συναντούσε. Μετά το 1974 επανέφερα το θέμα. Οι Ιάπωνες τότε μου απηύθυναν πρόσκληση να επισκεφτώ το Τόκιο.

Τελικά, πήγα με τον Αντρέα Πετρώνδα, Διευθυντή Εμπορίου του Υπουργείου Εμπορίου. Με την ενεργό συμπαράσταση του R. Horiuchi, πρώην τεχνικού Διευθυντή της εταιρίας Hellenic-Hitachi Technical Enterprises στην Κύπρο κι αργότερα Επίτιμου Προξένου της Κύπρου στην Ιαπωνία, είχαμε πολύ χρήσιμες συνομιλίες, που κάλυψαν σωρεία θεμάτων (εισαγωγές εσπεριδοειδών από την Κύπρο, χρησιμοποίηση της Κύπρου από τις Ιαπωνικές Αερογραμμές κατά τις πτήσεις τους από και προς τη Δύση, στάθμευση ιαπωνικών πλοίων στα κυπριακά λιμάνια για εκφόρτωση εμπορευμάτων για τους γύρω προορισμούς, ένταξη της Κύπρου στα περιηγητικά δρομολόγια των Ιαπώνων, συνεργασία κυπριακών και ιαπωνικών εταιρειών για την κατασκευή ή παραγωγή στην Κύπρο ιαπωνικών βιομηχανικών προϊόντων κ.ά, προσφορά προς την Κύπρο τεχνικής βοήθειας, χρηματοδότηση έργων υποδομής, κ.ά.)

Δυστυχώς, ούτε και στην περίπτωση αυτή είχαμε την απαραίτητη παρακολούθηση των εξελίξεων. Μια ιαπωνική εταιρεία, που εγκαταστάθηκε στην Ελεύθερη Βιομηχανική Ζώνη Λάρνακας, δεν άργησε να πάρει τον δρόμο της φυγής, όπως έγινε και με τη Hellenic-Hitachi, η οποία εξαγοράστηκε από την Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com