ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΑΣ ΑΓΝΟΗΘΗΚΕ ΠΑΝΤΕΛΩΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΤΥΧΗ, ΑΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΧΑΝ ΠΟΛΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΕΡΓΑ, ΠΟΥ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ
ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΝ, ΔΙΝΟΝΤΑΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΑΙ ΕΣΟΔΑ

Μου φαίνεται αδιανόητο να μην μπορούσαμε να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα ύστερα από τόσες μελέτες που προηγήθηκαν (Pimco, Alvarez & Marshal)

Μπορεί να πει κανένας ότι, δέκα χρόνια μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, η κυπριακή οικονομία βρίσκεται σήμερα στα ίδια επίπεδα όπως τότε. Η οικονομία επιστρέφει σιγά-σιγά στους γνώριμους ρυθμούς ανάπτυξης του 3-4%, αφήνοντας όμως πίσω πολλά συντρίμμια (ανεργία, ανεξόφλητα δάνεια, περιορισμένα εισοδήματα, φτώχια). Το τίμημα της κρίσης πλήρωσε ο τραπεζικός τομέας, που είχε επεκταθεί αλόγιστα. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάρρευση του Συνεργατισμού, που πρόσφερε για έναν αιώνα τόσα πολλά σε μια μικρή οικονομία σαν την κυπριακή. Μήπως τα πράγματα θα μπορούσαν να ‘ναι διαφορετικά;

Κατά τη διαπραγμάτευση του Μνημονίου με την Τρόικα (2011/2012) εισηγήθηκα την ετοιμασία ενός Έκτακτου Σχεδίου. Το απαιτούμενο, όπως και μετά την εισβολή, ήταν η ανάκαμψη της οικονομίας του τόπου, τόσο για σκοπούς ευημερίας του λαού όσο και για την επιβίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δεν αντέδρασα αρνητικά στο Μνημόνιο, γιατί κι εμείς δεν είμαστε άμοιροι ευθυνών. Η βασική μου αντίρρηση ήταν στο ότι αγνοήθηκε παντελώς η αναπτυξιακή πτυχή.

Όπως είχα εισηγηθεί, θα μπορούσε στα 10 δις ευρώ να προστεθούν ακόμη 1-2 δις, τα οποία να έμπαιναν σε ένα Ειδικό Ταμείο για σκοπούς επαναδραστηριοποίησης της οικονομίας. Επίσης ένα μέρος των καταθέσεων, που δεν θα χρειάζετο για την ανακεφαλαίωση των τραπεζών, να απελευθερωθεί νοουμένου ότι θα επενδύετο στην Κύπρο. Απλώς έλειπε παντελώς η αναπτυξιακή προδιάθεση.

Προτεραιότητα τότε θα έπρεπε να έχουν ενέργειες που τονώνουν άμεσα την οικονομική δραστηριότητα παράλληλα με την ομαλοποίηση του τραπεζικού συστήματος. Δεν είμαι βέβαιος ότι ήταν σωστή η απόφαση, που πάρθηκε για το τελευταίο. Μου φαίνεται αδιανόητο να μην μπορούσαμε να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα ύστερα από τόσες μελέτες που προηγήθηκαν (Pimco, Alvarez & Marshal). Γιατί δεν ενθαρρύνονταν και διευκολύνονταν οι άλλες τράπεζες να αναλάβουν αυξημένο ρόλο στο μεταξύ, διερωτήθηκα;

Με δική μου προτροπή το ΚΕΒΕ και η ΟΕΒ ετοίμασαν ήδη κατάλογο έργων, που θα μπορούσαν να προωθηθούν, νοουμένου ότι θα τύγχαναν της αναγκαίας στήριξης. Η εισήγησή μου ήταν όπως ανατεθεί σε έναν κεντρικό φορέα (στο Γραφείο Προγραμματισμού) το έργο της προώθησης όσων έργων κρίνονται καλά σε συνεργασία με τα αρμόδια Υπουργεία/Τμήματα, τις πιο πάνω εργοδοτικές οργανώσεις και τις εργατικές συντεχνίες, όπου χρειάζεται. Πέραν των έργων, που προτάθηκαν, υπήρχε μια σειρά άλλων έργων, που θα μπορούσαν να προωθηθούν.

Η ανέγερση ιδιόκτητων κυβερνητικών κτηρίων με τη μέθοδο του ΒΟΤ, που ήγειρα από το 2008, όταν μπορούσε να βρεθεί από το εγχώριο τραπεζικό σύστημα η αναγκαία ρευστότητα, που τελικά διοχετεύτηκε με τραγικά αποτελέσματα αλλού. Με την ίδια μέθοδο θα μπορούσε ο Οργανισμός Χρηματοδότησης Στέγης να υλοποιήσει το παλιό του πρόγραμμα ανέγερσης κατοικιών για τους δικαιούχους. Το ίδιο ίσχυε και στην περίπτωση αριθμού μεγάλων αναπτυξιακών έργων (μαρίνων, γηπέδων γκολφ, δρόμων κλπ). Πέραν τούτων, υπήρχε γενικότερη ανάγκη αναβάθμισης των μεγάλων κτηρίων σε όλες τις πόλεις (χρήση ηλιακής ενέργειας για θέρμανση/ψύξη).

Κάποτε ο μεγάλος Κέινς είχε πει ότι «στην οικονομική ύφεση και να ανοίγεις τρύπες στον δρόμο και να τις κλείνεις είναι παραγωγικό λόγω απασχόλησης». Στην περίπτωσή μας υπήρχαν πολλά έργα πιο παραγωγικά κι αποδοτικά, που θα μπορούσαν να ξεκινήσουν δίνοντας απασχόληση και έσοδα στο κράτος. Τέτοια έργα θα έπρεπε να χρηματοδοτηθούν κι από την Ε.Ε. Δεν γίνεται μια χώρα-μέλος υπό ημικατοχή να συνεχίσει να συνεισφέρει περισσότερα απ’ ό,τι παίρνει και υπ’ αυτές τις συνθήκες.

Τελικά, παρά τις προειδοποιήσεις μας από την αρχή, το Μνημόνιο δεν πρόσφερε καμιά πρακτική βοήθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Ακολουθώντας τις άκρατες νεοφιλελεύθερες οικονομικές απόψεις του ΔΝΤ, θεώρησαν ως δεδομένη την ανάκαμψη της οικονομίας αν τα δημόσια οικονομικά εξισορροπηθούν και σμικρυνθεί ο «υπερτροφικός» τραπεζικός τομέας, γιατί η οικονομία θα γίνει πιο ανταγωνιστική. Το ερώτημα βέβαια είναι πώς μπορούσε να υπάρξει ανάπτυξη σε μια οικονομία, που στηριζόταν τόσο πολύ στον χρηματοπιστωτικό τομέα; Οι άλλοι τομείς, που κακώς παραμελήθηκαν τις προηγούμενες δεκαετίες, πώς μπορούσαν σε σύντομο χρονικό διάστημα να ανανήψουν χωρίς καμιά συγκεκριμένη στήριξη από το Μνημόνιο;

Δυστυχώς η Ε.Ε., ιδιαίτερα μετά τη μετατροπή της σε οικονομική κοινότητα από εμπορική, υιοθέτησε βασικά την αντιπληθωριστική/σταθεροποιητική πολιτική με την καθιέρωση των περίφημων δεικτών Μάαστριχτ. Την ίδια πολιτική ακολούθησε κι η ΕΚΤ και τα άλλα «αναπτυξιακά» προγράμματα της Ε.Ε. Οι αναπτυγμένες χώρες της Ε.Ε. εκμεταλλεύθηκαν την κατάργηση των περιορισμών εντός της Ε.Ε. προς δικό τους όφελος με την παροχή τεράστιων δανείων κι άλλων διευκολύνσεων. Μάλιστα, μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, όχι μόνο η Ε.Ε. δεν έτρεξε να προλάβει τα χειρότερα, αλλά μερικές από τις πιο πάνω χώρες συνέχισαν να εκμεταλλεύονται τη νέα κατάσταση. Κι όταν πια η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο συμμάχησαν με το ΔΝΤ, τον κατ’ εξοχήν πρόμαχο της σταθεροποίησης, για να λύσουν μέσω της επιβολής αυστηρής λιτότητας το πρόβλημα των ανισοσκελιών που δημιούργησαν και οι ίδιες.

Θα ήταν μια καλή προσφορά της μικρής Κύπρου στη διεθνή κοινότητα αν πετυχαίναμε τότε αντί του κλασικού Μνημονίου της Τρόικας, να ετοιμαστεί ένα «αναπτυξιακό Μνημόνιο», που να συνδυάζει τη διόρθωση των ανισορροπιών και διαρθρωτικών αδυναμιών μαζί με τη μεγέθυνση του ΑΕΠ.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com