Μέσα από το έργο της, η Τούλα Χατζηκωστή θυμίζει σε όλους μας πως η κυπριακή γη υπάρχει ως ζωογόνος τροφοδότης ελληνικότητας ενός τρισχιλιετούς πολιτισμού, που αντιστέκεται, δεν υποτάσσεται, λειτουργεί ως οξυγόνο ζωής μιας δύσκολης, ελκυστικής όμως και αληθινής παρά ταύτα ζώσας πραγματικότητας

Με την ευαισθησία γυναίκας που ζωηρά και αληθινά αναστοχάζεται, που την μνήμη της φωτίζει ως οιονεί παρόν ένα πάντα ζωντανό παρελθόν, η Τούλα Χατζηκωστή στο βιβλίο της «Ένας κόσμος που χάθηκε: Γλυκόπικρες αναμνήσεις από την Κύπρο του χθες» θυμάται τη Μόρφου, την όμορφη πατρίδα των παιδικών χρόνων και εκείνων της πρώιμης νιότης της, που παραμένει ες αεί αλησμόνητη, ελληνική γη. Ο τόπος τούτος αποτελεί κομμάτι της κυπριακής πατρίδας, των ηρωομαρτύρων, των αθανάτων αγωνιστών της ελευθερίας, της ταυτισμένης με το προαιώνιο ιστορικό αίτημα της Ενώσεως με τη μάνα Ελλάδα.

Υπάρχει μια ιστορική παραδοχή μέσα από τη διαδρομή λαών και εθνών, τα οποία κινδύνευσαν με αφανισμό, που συνιστά αντίληψη συστατικού στοιχείου ζωής, το οποίο υπογραμμίζει πως η επιβίωση δεν είναι μία υπόθεση αυτοματοποιημένης διάστασης, δηλαδή μιας πορείας που κινείται από μόνη της. Εξαρτάται από τη θέληση εκείνων, που σε διάφορες περιόδους της ιστορίας των λαών μπόρεσαν να διατηρήσουν την ενότητα και τη συνέχεια μέσα από τα γραπτά κείμενα και τις εκδηλώσεις πολιτικής και πολιτισμού ενός κόσμου που έδειχνε προς στιγμήν να χάνεται. Η ιστορία ως μνήμη και ως μεταφορά στις γενεές που ακολουθούν, προβάλλει ένα βιωμένο παρελθόν, υφίσταται ως διαρκής, ζώσα πραγματικότητα του έθνους, της κοινωνίας, του λαού.

Η λειτουργία του λόγου και του γραπτού κειμένου αποκτά δύναμη και αναγεννητική ικανότητα μέσα από τη μεταφορά της εικόνας και των παραστάσεων ζωής ενός τόπου και των ανθρώπων του. Η μνήμη ως δύναμη αναπαραγωγής γεγονότων, μορφών και αντιλήψεων που παραπέμπουν σε ιστορικά συμβάντα, τόπους και καταστάσεις αποτελεί τη συνισταμένη εκείνη του πολιτισμού, που συνδέει το παρελθόν με το παρόν ως προβολή του μέλλοντος. Αυτό πρέπει να υπογραμμιστεί σήμερα σε συνθήκες παγκοσμιοποιημένης δυναμικής κινητικότητας, που αναπτύσσεται εν είδει ασφυκτικού κλοιού γύρω από την υπαρξιακή θέληση λαών, εθνών και εθνοτήτων. Ως εκ τούτου, το στοιχείο της διατήρησης της μνήμης συνιστά την conditio sine qua non, όχι μόνο πορείας προς το μέλλον, αλλά και αυτής τούτης της επιβίωσης ενός λαού, ενός έθνους ή ενός τόπου.

Η συγγραφέας του βιβλίου παραπέμπει όντως σε έναν κόσμο που μπορεί να έφυγε, που όμως για όλους εκείνους που τον έζησαν με κορύφωση την ανέμελη δεκαετία του 1960, αποτυπώνει δύναμη διάπλασης ψυχών και χαρακτήρων αιώνιας ελληνικότητας και αυθεντικής χάραξης πολιτισμού. Πρόκειται για έναν πολιτισμό, έναν τρόπο ζωής που γαλούχησε ψυχές, ενδυνάμωσε αντιστάσεις, καλλιέργησε ικανότητα διεκδικητικής προβολής ελευθερίας, μιας ελευθερίας που ήταν κατά τα ανωτέρω ταυτισμένη με την Ένωση. Αυτός ο κόσμος είναι πάντα και πανταχού παρών.

Η Τούλα Χατζηκωστή αναπολεί τη Μόρφου των γιασεμιών, της γειτονιάς, μιας μοναδικά και ανεπανάληπτα αληθινής, ανθρώπινης επικοινωνίας. Φέρνει στη σκέψη όλων τον τόπο τούτο ως μνήμη της καλοκαιρινής αύρας, της καθημερινότητας των καλντεριμιών, της ταύτισης των ανθρώπων σε ένα δίκτυο εγγύτητας ψυχών και αυθεντικής γνώσης του άλλου ως του πλησίον εκείνου που συνυφαίνεται με το περιβάλλον ζωής του καθενός.

Ο ελληνικός κόσμος της Κύπρου, των Μορφιτών εν προκειμένω, δεν παραπέμπει μόνο στη γενιά όσων βίωσαν τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, αλλά εκτείνεται σε όλες τις γενιές που ακολούθησαν, σε αυτούς που έφυγαν, που τους τιμούν και σε αυτούς που έρχονται για να τους θυμίζει την ιστορία και τον πολιτισμό μιας πατρίδας, πάντα ζωντανής, αιώνια υπερήφανης. Η μεταφορά της ζωής της Μόρφου μέσα από την αγάπη για τον τόπο, που γέννησε άνδρες, όπως ο Λουκής Ακρίτας, αποτελεί καθήκον και συνάμα ύψιστη συνεισφορά στη συνέχεια του τρόπου της πόλεως ως μνήμης, δηλαδή ως ζώσας πραγματικότητας και ως διδαχής για το μέλλον.

Η Κύπρος των αρχών του 21ου αιώνα είναι κατεχόμενη μεν γη, παραμένει όμως παρά ταύτα αλώβητη συνέχεια ενός ιστορικού παρελθόντος, που μπόρεσαν να το κρατήσουν όρθιο και ελληνικό οι μνήμες εκείνων που έφυγαν και που μεταφέρουν στις γενεές που έπονται, μήνυμα οιονεί, ελεύθερης πάντα ελληνικής πατρίδας. Μέσα από το έργο της, η Τ.Χ. θυμίζει σε όλους μας κατά ταύτα πως η κυπριακή γη υπάρχει ως ζωογόνος τροφοδότης ελληνικότητας ενός τρισχιλιετούς πολιτισμού, που αντιστέκεται, δεν υποτάσσεται, λειτουργεί ως οξυγόνο ζωής μιας δύσκολης, ελκυστικής όμως και αληθινής παρά ταύτα ζώσας πραγματικότητας.

Είναι η δύναμη μιας αέναης, διαρκούς, διεκδικητικής προβολής ελευθερίας ως υπαρξιακής διάστασης πολιτισμού και ταυτότητας ενός ελληνικού μέλλοντος.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο