Δεν είναι αποκαρδιωτική μόνο η ηθική πλευρά της κακοδιαχείρισης των περιουσιών που άφησαν οι Τ/Κύπριοι στις ε/κ περιοχές όταν εξαναγκάστηκαν από τους εισβολείς να τις εγκαταλείψουν για να προωθήσουν τα διχοτομικά τους σχέδια. Όσο κι αν σε μια ελεύθερη οικονομία είναι σεβαστή η επιδίωξη νόμιμου οφέλους/κέρδους, η κατάχρηση οποιασδήποτε εξουσίας, είτε δημόσιας είτε ιδιωτικής, είναι καταδικαστέα κι η Πολιτεία θα πρέπει να φροντίσει για παραδειγματική τιμωρία των ενόχων και να καταπολεμήσει τα γενεσιουργά αίτιά της. Πολλοί θεσμοί θα πρέπει να αναπτύξουν προγράμματα για πάταξη αυτής της κοινωνικής ανωμαλίας κι άλλων (π.χ. προστασίας του περιβάλλοντος).
Η σωστή διαχείριση κι αξιοποίηση των τ/κ περιουσιών θα μπορούσε να έχει τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά οφέλη για την Κύπρο και το λαό. Είναι γι’ αυτόν τον λόγο που όλες οι τ/κυπριακές περιουσίες μπήκαν κάτω από την κηδεμονία του Υπουργού Εσωτερικών από το 1991, με στόχο την εξυπηρέτηση των αναγκών των προσφύγων και την προστασία των δικαιωμάτων των Τ/Κυπρίων ιδιοκτητών μέχρι τη λήξη της έκρυθμης κατάστασης.
Παρόλο που οι Τ/Κύπριοι νέμονται πολύ περισσότερες περιουσίες στις κατεχόμενες περιοχές απ’ ό,τι άφησαν, δεν απεμπόλησαν τα δικαιώματά τους ούτε συναισθηματικά διέγραψαν τις περιουσίες αυτές, κάτι που βοηθά στην επανένωση της Κύπρου. Ήταν γι’ αυτόν τον λόγο που επιμέναμε από την αρχή να χρησιμοποιήσουμε και τα τ/κυπριακά σπίτια στις πόλεις και τα χωριά για στέγαση εκτοπισθέντων. Ήταν ο μοναδικός τρόπος συντήρησης και διαφύλαξης των περιουσιών αυτών.
Αυτός ήταν κι ο λόγος που οδήγησε στη σύσταση του Κηδεμόνα Τ/Κυπριακών Περιουσιών όταν διαπιστώθηκε ότι η δημιουργηθείσα κατάσταση θα διαρκούσε. Πέραν της προστασίας των περιουσιών, ο Κηδεμόνας είναι λογικό να τις αξιοποιεί και τα καθαρά έσοδα να τα καταθέτει σε Ειδικό Ταμείο. Αν λάβουμε υπόψη ότι αυτές οι περιουσίες υπολογίστηκαν σε ΛΚ750 εκ. το 1974 (κι ίσως σήμερα να αξίζουν γύρω στα 6 δις ευρώ), με μια μικρή ετήσια καθαρή απόδοση έπρεπε να είχαν μαζευτεί μερικά δισεκατομμύρια μέχρι σήμερα.
Τα μεγέθη αυτά είναι τόσο σημαντικά, που δεν έπρεπε να αγνοηθούν για σκοπούς τελικού ξεκαθαρίσματος του όλου περιουσιακού ζητήματος. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα καμία πρόνοια δεν έγινε προς αυτήν την κατεύθυνση. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο προϋπολογισμός του Ταμείου για το 2017 προβλέπει έσοδα €15.6 εκ., από τα οποία ποσό €8.5 εκ. προέρχεται από κρατική χορηγία.
Μήπως είναι τώρα καιρός το Ταμείο Τ/Κ Περιουσιών να λειτουργήσει πάνω σε πιο εμπορική βάση; Ακόμη κι όταν ένας Τ/κ ιδιοκτήτης νόμιμα δικαιούται να πωλήσει την περιουσία του, τότε να υποχρεώνεται να τη μεταβιβάζει στον Κηδεμόνα έναντι αγοραίας τιμής. Προς το παρόν κι οι περιουσίες αυτές θα παραμείνουν μέσα στο ολικό απόθεμα των τ/κ περιουσιών υπό την προστασία του Κηδεμόνα. Σε κάποιο στάδιο, κι όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ενίσχυση της φερεγγυότητας των εκτοπισμένων έναντι των άλλων περιουσιακών στοιχείων τους.
Αλλά ήταν πάρα πολλά τα θέματα που εδημιούργησε η εισβολή κι ο εκτοπισμός, που η διαχείριση και τα έσοδα από τις τ/κυπριακές περιουσίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αντιμετώπισή τους. Ένα τέτοιο θέμα, ήταν το θέμα των χρεών. Πάρα πολλοί Κύπριοι έχασαν με την εισβολή τις περιουσίες/επιχειρήσεις/εργασίες τους, ενώ συνέχιζαν να χρωστούν μεγάλα ποσά. Στην πράξη η υπέρβαση του σοβαρού αυτού προβλήματος έγινε περίπου ως εξής: Τα πιστωτικά ιδρύματα για τις περιπτώσεις όπου ήταν αδύνατο να εξασφαλίσουν το λαβείν τους άρχισαν να τις διαγράφουν μέσω των ετήσιων κερδών, επιβαρύνοντας τον λογαριασμό κερδοζημιών. Έτσι επιμερίστηκαν το εναπομείναν κόστος Κυβέρνηση και πιστωτικά ιδρύματα.
Προσωπικά πίστευα ότι ο καλύτερος τρόπος ήταν να ανοίξουμε από τότε για κάθε πρόσφυγα/επηρεασθέντα ένα λογαριασμό, στον οποίο να καταγράφουμε καθετί που ωφελείται από τα διάφορα προγράμματα και τη διαχείριση των τ/κ περιουσιών σε σχέση με τις απώλειές του. Σκοπός ήταν η δίκαιη μεταχείριση των εκτοπισθέντων ώστε να αποφευχθούν στο μέλλον αντιπαραθέσεις μεταξύ τους, το Κράτος και τους μη εκτοπισθέντες. Ευτυχώς η γρήγορη επαναδραστηριοποίηση της οικονομίας κι η συστηματική αντιμετώπιση των βασικών αναγκών των εκτοπισμένων επούλωσαν αρκετά γρήγορα τις πληγές, έστω και προσωρινά. Όμως το γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού έχασε τον έλεγχο των περιουσιών του παρέμεινε ανοικτή πληγή μέχρι σήμερα.
Μια πτυχή του ιδίου θέματος ηγέρθη μετά το 1985 και ήταν το θέμα της δικαιότερης κατανομής των βαρών της εισβολής και στο οποίο και πάλι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί το Ταμείο. Με την ψήφιση του σχετικού Νόμου το 1988 ιδρύθηκε στη συνέχεια ο Οργανισμός Ίσης Κατανομής Βαρών, που μέχρι σήμερα ουσιαστικά παραχωρεί δάνεια προς τους εκτοπισμένους έναντι υποθήκευσης περιουσιών τους στις Κατεχόμενες Περιοχές.
Δεν έγιναν τότε αποδεκτές όλες οι εισηγήσεις μας, που απέβλεπαν στο να αντιμετωπιστεί σ' εκείνο το στάδιο πιο ριζικά το χρέος μας έναντι στους πρόσφυγες, χωρίς να επηρεάζεται ή να προκαταλαμβάνεται η λύση του Κυπριακού. Όμως η αντιμετώπιση του ζητήματος αυτού προσέκρουε σε ένα δύσκολο κι ένα αδύνατο να λυθεί πρόβλημα. Το πρώτο είχε να κάμει με το γεγονός ότι το Κυπριακό δεν είχε ακόμη διευθετηθεί. Ήταν αδιανόητο να γίνουν όλες οι διευθετήσεις για μόνιμη λύση του προσφυγικού χωρίς επιστροφή στα πατρογονικά εδάφη. Το δεύτερο αφορά και τις τ/κυπριακές περιουσίες και τα έσοδα από την αξιοποίησή τους.
* Πρώην Υπουργός, Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
