Ολοκληρωτική ήταν η αποτυχία μας για αναβάθμιση του συστήματος δημόσιων μεταφορών επιβατών. Φαίνεται ότι η χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, που ενθαρρυνόταν επί αποικιοκρατίας, για ευνόητους λόγους, συνεχίζει να μην ενοχλεί βασικές Υπηρεσίες, πάλι για ευνόητους λόγους. Ας ελπίσουμε ότι τούτο θα γίνει κατορθωτό κάποτε!
Σε συνάντηση με τον Υπουργό Οικονομικών μετά την εισβολή, Αντιπροσωπία της Διεθνούς Τράπεζας ανέφερε πως προωθούσε ένα νέο σχέδιο για ανάπτυξη της υπαίθρου, το Ενιαίο Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης. Απάντησα αμέσως ότι θα μας ενδιέφερε και εισηγήθηκα να ξεκινήσουμε με την Πιτσιλιά. Παρόλη τη σχετική γειτνίασή της προς τη Λευκωσία/Λεμεσό, η περιοχή έχανε πληθυσμό προς τα αστικά κέντρα, λόγω της ανυπαρξίας έργων, που θα προωθούσαν την ανάπτυξη και θα διευκόλυναν τη διακίνηση των κατοίκων για εργασία.
Αφού καθορίσαμε τα πλαίσιά του, ζητήσαμε προτάσεις από τα Υπουργεία. Με την εξασφάλιση χρηματοδότησης από την Τράπεζα, βελτιώθηκε το οδικό δίκτυο (βελτιώθηκε περαιτέρω με την εφαρμογή αργότερα ειδικού σχεδίου της Δ.Τρ. αναβάθμισης δρόμων δευτερεύουσας σημασίας σ' όλη την Κύπρο), κατασκευάστηκαν δεξαμενές για την αποθήκευση νερού της βροχής για άρδευση, έγιναν γεωτρήσεις για άντληση υπόγειων νερών, δημιουργήθηκαν περιφερειακά κέντρα υγείας και σχολεία και εισήχθησαν διάφορα σχέδια ενίσχυσης της γεωργικής δραστηριότητας, περιλαμβανομένης της μεταποίησης γεωργικών προϊόντων.
Προς τον σκοπό ενίσχυσης της αναπτυξιακής δυναμικής βοηθήσαμε στην προώθηση κι άλλων έργων (Ξενοδοχείο ‘Ρόδον’ και ΚΑΠΗ στον Αγρό, ολοκλήρωση του Περιφερειακού Δρόμου Πιτσιλιάς για διασύνδεσή της με το Τρόοδος, βελτίωση/αξιοποίηση παλιών εκκλησιών, πλείστες από τις οποίες μπήκαν στον κατάλογο της Ουνέσκο για αρχαία μνημεία, επέκταση του σχεδίου αποκομιδής/απόρριψης σκυβάλων, βιομηχανική περιοχή εργατών). Το πείραμα με την Πιτσιλιά μάς ενθάρρυνε να επεκταθούμε κι αλλού (Κρασοχώρια Λεμεσού, Σολιά, Μαραθάσα, Τηλλυρία, Λαόνες Πάφου, Ορεινή Λάρνακας, Σταυροβούνι). Είναι με ικανοποίηση που παρακολουθούμε την Ευρωπαική Ένωση να ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία, προωθώντας σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης.
Από την εισβολή η πρωτεύουσα κατέστη μια αδιέξοδη πόλη. Με την αναβάθμιση των οδικών προσβάσεων, η διακίνηση προς την πόλη γίνεται σχετικά ομαλά (αυτοκινητόδρομος Λευκωσίας-Λεμεσού κ.λπ.). Δυστυχώς, δεν είχαν τα ίδια θετικά αποτελέσματα οι ενέργειες που έγιναν για ομαλή κυκλοφορία τροχοφόρων εντός της πόλης. Για αντιμετώπιση της κατάστασης ελήφθησαν διάφορα μέτρα (μονοδρόμηση/διαπλάτυνση οδών, κατασκευή παρακαμπτηρίων αρτηριών).
Ολοκληρωτική ήταν η αποτυχία μας για αναβάθμιση του συστήματος δημόσιων μεταφορών επιβατών. Φαίνεται ότι η χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, που ενθαρρυνόταν επί αποικιοκρατίας, για ευνόητους λόγους, συνεχίζει να μην ενοχλεί βασικές Υπηρεσίες, πάλι για ευνόητους λόγους. Ας ελπίσουμε ότι τούτο θα γίνει κατορθωτό κάποτε!
Κατά την ώρα της εισβολής οι εργασίες κατασκευής του αποχετευτικού σχεδίου Λευκωσίας σταμάτησαν, γιατί το εργοστάσιο επεξεργασίας λυμάτων θα ανεγείρετο στη Μια Μηλιά. Με τη βοήθεια των Η.Ε. άρχισαν διαβουλεύσεις (Λ. Δημητριάδης και Μ. Ακιντζί) για να προχωρήσει το έργο. Η τ/κ πλευρά τελικά συμφώνησε να επαναρχίσουν οι εργασίες, νοουμένου ότι τα έξοδα θα αναλάμβανε το Συμβούλιο Αποχέτευσης Λευκωσίας και θα επεκτεινόταν μέχρι το ξενοδοχείο Σαράι. Περιλάβαμε τη χρηματοδότησή του στο Χρηματοδοτικό Πρωτόκολλο της Ε.Ο.Κ. για να αποφευχθούν λεπτά πολιτικά προβλήματα.
Κατόπι διαβουλεύσεων, προχωρήσαμε με τα Η.Ε. στην ετοιμασία Γενικού Χωροταξικού Σχεδίου για τη Λευκωσία. Εφόσον στόχος ήταν η επανένωσή της, δεν έπρεπε να γίνονται μόνιμες διευθετήσεις για διάφορες ανάγκες, που θα την καθιστούσαν προβληματική. Το Σχέδιο ολοκληρώθηκε, βοήθησε, αλλού περισσότερο κι αλλού λιγότερο, προς τις πιο πάνω κατευθύνσεις κι αποτελεί σημείο αναφοράς για μια ενιαία ανάπτυξη μελλοντικά.
Περιγράψαμε κι αλλού τις ανεπιτυχείς ενέργειες για να αποκτήσει η Πρωτεύουσα θεσμούς-σύμβολα πολιτιστικής ανάπτυξης: Βιβλιοθήκη, Πινακοθήκη, νέο Μουσείο, σύγχρονους χώρους μουσικής κι άλλων καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και τη δημιουργία πρόσθετων χώρων πρασίνου, καθώς και τη συντήρηση μέσω ορθολογικής χρήσης του αρχαιολογικού πλούτου της πόλης.
Τα πλεονεκτήματα των άκτιστων οικοπέδων
Θα αναφερθώ σε μερικά ακόμη έργα/σχέδια, που είτε προωθήθηκαν μερικώς είτε μπορούν να προωθηθούν μελλοντικά. Με δική μας πρωτοβουλία μπήκε στον Προϋπολογισμό Ανάπτυξης από το 1980 ειδικό κονδύλι για τη διαμόρφωση της κοίτης του Πεδιαίου. Έγιναν σχέδια για την αξιοποίηση της κοίτης/όχθης του ποταμού για σκοπούς αναψυχής και ξεκούρασης των κατοίκων, καθώς και ανάλογης τουριστικής ανάπτυξης. Η όλη εκείνη προσπάθεια έφερε μια κάποια βελτίωση της κοίτης για πεζούς και ποδηλάτες, όχι όμως την πλήρη αξιοποίησή της.
Στην προσπάθεια στέγασης των εκδιωχθέντων από την οδό Πάφου «χαλκωματάδων» αναζητήσαμε ανάλογη γειτονιά στους Αγίους Ομολογητές για δημιουργία «Πλάκας». Κι ενώ επεξεργαζόμαστε ένα πρόγραμμα υλοποίησης του σχεδίου, άρχισαν να ξεφυτρώνουν πολυκατοικίες στην περιοχή, που αλλοίωναν τον χαρακτήρα της. Έτσι παντρέψαμε τις δύο προτάσεις και έγινε η «Λαϊκή Γειτονιά». Για το έργο αυτό ο Δήμος κι όλοι οι εργασθέντες βραβευτήκαμε από την οργάνωση Europa Nostra.
Ένα πλεονέκτημα για πολεοδομικό σχεδιασμό που είχε (κι έχει) η Λευκωσία ήταν η ύπαρξη άκτιστων οικοπέδων. Η κατάσταση αυτή, αν και δίδει την εντύπωση μιας ασχημάτιστης πόλης, προσφέρει μια ευελιξία για καλύτερο φυσικό προγραμματισμό και βελτίωση της ποιότητας ζωής. Ο Δήμος θα μπορούσε να μετατρέψει ορισμένα σε πάρκα επιβαρύνοντας τους περίοικους, που θα επωφελούνταν. Δυστυχώς, η κατάσταση αφέθηκε ανεξέλεγκτη: οι ανοικτοί χώροι μετατρέπονται σε χώρους στάθμευσης μέχρι την ανάπτυξή τους, για να προστεθεί κι άλλη πίεση στο βεβαρημένο κυκλοφοριακό πρόβλημα.
Τέλος, σημαντικό πλεονέκτημα της Λευκωσίας είναι ασφαλώς τα ενετικά της τείχη κι οι γύρω χώροι. Είδαμε αλλού με πόσον κόπο διασώσαμε, αξιοποιώντας την Πύλη Αμμοχώστου και την Καστελιώτισσα. Παρά την περίληψη ειδικού κονδυλίου για την ωραιοποίηση της τάφρου για πολλά χρόνια, χρειάζεται να γίνουν πολλά. Ας ελπίσουμε ότι η ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας θα επιτύχει και θα λειτουργήσει ως απαρχή για την εκτέλεση παρόμοιων έργων και στις άλλες εισόδους στην παλιά Λευκωσία και την Τάφρο.
Δρ Ιάκωβος Αριστείδου
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com
