Επειδή προβλέπω ότι ο ΠτΔ ετοιμάζεται να επισκεφτεί την Πάφο και να εξαγγείλει τα έργα και προγράμματα που προωθούνται για την ανάπτυξή της, θεώρησα καλό να παρουσιάσω ένα διαχρονικά γενικότερο σχέδιο ανάπτυξης της περιοχής. Δυστυχώς, δεν υπάρχει ένα σώμα στον Κυβερνητικό Μηχανισμό, που θα μπορούσε να κάμει αυτήν τη δουλειά. Κάθε Υπουργείο απλώς θα παρουσιάσει τα έργα που προωθεί. Δεν έχει λοιπόν άδικο ο Παφίτης Πρόεδρος του Συνδέσμου Μεγάλων Αναπτύξεων, φίλτατος Α. Δημητριάδης, που επιμένει ότι είναι «επιτακτική ανάγκη η δημιουργία Υφυπουργείου Ανάπτυξης» μια και βαλθήκαμε από τη δεκαετία του 1990 να διαλύσουμε τον υφιστάμενο Μηχανισμό Προγραμματισμού/Συντονισμού.
Ξεκινώντας μια ιστορική αναδρομή της ανάπτυξης της Πάφου, έρχεται στη μνήμη μου το παλιό κυπριακό λαικό ρητό «αμα γιορκίσει η Μεσαρκά τρώσει μάνες τζιαι παιδκιά, αμα γιορκίσει η Πάφου πιάστα ρούχα σου τζιαι χάθου». Πριν από το τέλος της πρώτης μετά την Ανεξαρτησία δεκαετίας ήταν έτοιμο ένα πλήρες σχέδιο ανάπτυξης των υδάτινων πόρων ολόκληρης της Κύπρου, το οποίο απέβλεπε στην περισυλλογή και αποθήκευση κάθε σταγόνας ομβρίων υδάτων με την κατασκευή φραγμάτων, καθώς και στην προστασία και καλύτερη χρήση των υπογείων αποθεμάτων.
Η Πάφος, λόγω των κλιματολογικών της συνθηκών είχε σεβαστό μερίδιο αλλά και προτεραιότητα στο πρόγραμμα αυτό. Πέραν των μικρών φραγμάτων που κατασκευάστηκαν αμέσως μετά την Ανεξαρτησία, της Αργάκας-Μακούντας και Πωμού και αργότερα εκείνου της Ευρέτου, που με τη σύνδεσή τους αποτέλεσαν στη συνέχεια ένα σημαντικό υδατικό σύμπλεγμα, μελετήθηκε κι έγιναν όλες οι ενέργειες για την κατασκευή του μεγάλου αρδευτικού έργου Πάφου, με επίκεντρο το δεύτερο μεγαλύτερο σήμερα φράγμα της Κύπρου, το φράγμα Ασπρόκρεμμου.
Η χρηματοδότησή του από τη Διεθνή Τράπεζα αποτέλεσε την απαρχή πρακτικής ανάμειξης του αναπτυξιακού αυτού χρηματοδοτικού ιδρύματος στην καθόλου υδατική ανάπτυξη της Κύπρου. Έτσι η Πάφος, όχι μόνο υδροδοτεί σε κάποιο βαθμό τις άλλες Επαρχίες (παροχετευτικός αγωγός προς Φράγμα Κούρρη), αλλά κατέστη μοναδική στην παραγωγή ποικιλίας γεωργικών προϊόντων, ακόμη και υποτροπικών. Δυστυχώς η γεωργία της Πάφου, όπως κι όλων των περιοχών της Κύπρου, έχει χαλαρώσει και χρειάζεται τόνωση. Παλιότερα η αιτία ήταν η εγκατάλειψη της υπαίθρου κι η έλλειψη εργατικών χεριών.
Τώρα με τη «φιλελευθεροποίηση» της εισαγωγής εργατών, δεν βλέπω γιατί κάποιοι επιχειρηματίες γεωργοί ή σύνδεσμοι να μην αξιοποιήσουν τις γεωργοκτηνοτροφικές δυνατότητές μας. Ίσως να χρειάζεται να επαναφέρουμε τα θέματα γεωργικής χρηματοδότησης, ασφάλισης κι εμπορίας.
Με την ανάπτυξη που έγινε σε όλους τους τομείς, σήμερα η Πάφος δεν υστερεί καθόλου από τις άλλες Επαρχίες.
Με τους δρόμους που έγιναν (τη σύνδεση με δρόμο τετραπλής κυκλοφορίας με Λεμεσό, την αναβάθμιση των αστικών και περιαστικών λεωφόρων καθώς και όλων των επαρχιακών δρόμων), η Πάφος είναι πια προσιτή όπως κάθε περιοχή της Ε/Κύπρου. Υπάρχουν ακόμη κάποιες εκκρεμότητες, όπως η ολοκλήρωση του οδικού δικτύου με την αναβάθμιση του δρόμου Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς σε δρόμο τετραπλής κυκλοφορίας καθώς κι η συμπλήρωσή του για σωστή εξυπηρέτηση της περιοχής Ακάμα κι ορισμένων άλλων χωριών.
Το πρώτο έργο θα μπορούσε να προωθηθεί ακόμη και στην περίοδο λιτότητας με το σύστημα αυτοχρηματοδότησης, όπως εισηγήθηκα κι άλλοτε. Το δεύτερο συνδέεται με την ανάπτυξη κι αξιοποίηση του Ακάμα, που επίσης καθυστερεί.
Έχω ήδη περιγράψει τις ενέργειές μας για να αποτραπεί η «καταστροφή» της τουριστικής παραλίας της Πάφου-Γεροσκήπου από τη σκοπούμενη κατασκευή λιμανιού στην τοποθεσία Μουλιά. Κατά τις επισκέψεις στην Πάφο και τη διανυκτέρευση σε ένα από τα δυο μικρά κεντρικά ξενοδοχεία, που διέθετε τότε η πόλη, χρειαζόταν η μετάβαση στον Κόλπο των Κοραλλίων για μπάνιο στη θάλασσα ή όπως έλεγα «για να κάνεις μπάνιο στην Πάφο θα πρέπει να ιδρώσεις». Είχα έτσι διαπιστώσει τη σημασία της ανάπτυξης της παραλίας της Πάφου. Για τον ίδιο σκοπό συνεργήσαμε ώστε να διανοιχτεί κι η άλλη πλευρά της παφιακής παραλίας, από την περιοχή του Φάρου και των Τάφων των Βασιλέων μέχρι την τοποθεσία Πότιμα, κάτω από τα χωριά Χλώρακα και Κισσόνεργα αμέσως μετά την εισβολή και στο πλαίσιο της επαναδραστηριοποίησης.
Έτσι, μεταξύ της κατασκευής λιμανιού στην τοποθεσία Μουλιά, που έντονα επιδίωκαν οι Παφίτες, που θα κατέστρεφε τις δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης της πόλης της Πάφου σε όλη την παραλία από τη Γεροσκήπου μέχρι το Κάστρο, προωθήσαμε την κατασκευή, έστω σχετικά πρόωρα, του αεροδρομίου στην τοποθεσία που είναι σήμερα. Έτσι η Πάφος συνδέθηκε απ’ ευθείας με τον κόσμο, πράγμα που βοήθησε την ανάπτυξη του τουρισμού της κι έβαλε τις βάσεις, όπως κι η Λεμεσός κι η Λάρνακα, να καταστεί κέντρο βιομηχανικών και διεθνών δραστηριοτήτων.
Όπως κι αλλού, φροντίσαμε να ιδρύσουμε και στην Πάφο βιομηχανικές περιοχές και να καθιερώσουμε βιομηχανικές ζώνες για οχληρές βιομηχανίες. Η ύπαρξη του αεροδρομίου κι η γειτνίαση της Πάφου προς τη Δύση αναμένεται ότι θα βοηθήσουν στην ανάπτυξή της ως διαμετακομιστικού σταθμού εμπορίου όπως επίσης και ως κέντρου επεξεργασίας κι εξαγωγής προϊόντων από ξένες εταιρείες. Για τους σκοπούς αυτούς, αλλά και για τουριστικούς λόγους, ένα έργο που επείγει να προωθηθεί είναι εκείνο της μαρίνας, που θα περιλαμβάνει και κάποιες λιμενικές διευκολύνσεις.
Αλλά το κυριότερο τουριστικό/περιβαλλοντικό έργο, που δυστυχώς δεν προωθήθηκε, είναι η αξιοποίηση του Ακάμα. Αν και πολύ νωρίς είδαμε τη σημασία της περιοχής κι αποφύγαμε την άτακτη ανάπτυξή της, η ορθολογιστική ανάπτυξη του φυσικού αυτού δώρου δεν κατέστη δυνατή μέχρι σήμερα.
ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
