Από τα έγγραφα που μπορούν να φωτίσουν ποια ακριβώς συγκυρία υπήρχε το 1964, και αν όντως προέκυψε τότε ευκαιρία (χαμένη ή «χαμένη», αναλόγως) θα δούμε στο σημερινό σημείωμα ένα μόνο, σημαντικό, όμως, για να διαγνώσει κανείς το βεληνεκές τής παρ’ ημίν πολιτικής διανόησης. Ερμηνεύει επίσης ό,τι δριμύ είπαμε στο προηγούμενο για την Αγγλία, αποκαλώντας την «αρχέκακον όφι», που ουδέν άλλο έπραττε παρά υποχθονίως να «παγιδεύει» τον «αφελή» υπερπόντιο αυτάδελφό του. Επιφυλασσόμενοι δε, να παρουσιάσομε στο επόμενο σημείωμα ένα δεύτερο, διερμηνεύον την αμερικανική νοο-τροπία που καθοδήγησε τον εν λόγω υπερπόντιο γίγαντα στην ανάμειξή του σε ό,τι αποκαλείται Κυπριακό.

Πριν απ’ αυτό, και δεδομένου ότι το πιο πάνω έγγραφο υπερβάλλει σε χαμέρπεια και εκείνη ενός «αρχέκακου όφεως», προοιμιακά θα δούμε μερικά ενδεικτικά τόσο τής χαμέρπειας εκείνου, όσο και τής ημέτερης ασύλληπτης ευφυΐας. Και πρώτα, το έγγραφο τής διαβόητης συνομιλίας Μπωλ - Τζόνσον, όπου ακροθιγώς αναφερθήκαμε ήδη. (L.B.J. Library…, Ροδίτης1* Εγγρ. Αρ.2). Πρόκειται για μαγνητοφωνημένη τηλεφωνική συνομιλία (25/1/1964), που κατέληξε σε συγκατάνευση ο Τζόνσον, να επιτρέψει αμερικανική ανάμειξη στο Κυπριακό, ό,τι δηλ. εκλιπαρούσαν οι «απελπισμένοι» Εγγλέζοι! Τών οποίων φυσικά σκοπός καταχθόνιος ήταν άλλος: Αντ’ αυτών, να κάνουν οι Αμερικανοί τη «βρόμικη δουλειά» (τής, που εκείνοι μεθόδευαν, διχοτόμησης), ενώ υπονομεύοντάς τους, να εξακολουθήσουν προβαλλόμενοι στους εντόπιους αγγλοχάσκακες οι ίδιοι, ως οι κατά συρροήν, προστάτες μας! Όντως: Πριν συμπληρωθεί δεκαήμερο από την αποδοχή τού βρετανικού αιτήματος, έκπληκτοι οι Αμερικανοί άκουσαν (4 Φεβρουαρίου) δυο (ευλογημένες δε) βόμβες να σκάνε, αναιτίως, στην πρεσβεία τους...

Ελάχιστα αργότερα (14 Φεβρουαρίου) δόθηκε και άλλη ευκαιρία να διαπιστωθούν οι πραγματικοί περί Κύπρου αγγλικοί σκοποί, σε κοινή σύσκεψη στον Λευκό Οίκο, με στόχο να αποτραπεί (διακινδυνεύουσα τη συνοχή τού ΝΑΤΟ) τουρκική εισβολή στην Κύπρο. (Έγγρ. Αρ.22) Εκεί, εκτός τού Τζόνσον, ήταν παρών (και τρισευτυχισμένος) ο Άγγλος πρωθυπουργός. Όταν έφτασε η σειρά του να μιλήσει, κατάπληκτοι όλοι τον άκουσαν, πάντα ευτυχισμένο, να κελαηδά το αναπάντεχο (ως εκτός τόπου...) πως όταν η Τουρκία θα εισβάλει στην Κύπρο, «η Βρετανία θα την καλέσει να σταματήσει σε μια “ορισμένη γραμμή”»...(sic)!

Ύστερα από τέτοια αποκαλυπτική ομολογία, ελάχιστα, όπως δείχνουν τα έγγραφα, ανέμειξαν οι Αμερικανοί τους Άγγλους, στην πραγματική διαδικασία επίλυσης τού προβλήματος. Την οποία, όταν ενεργός εμφανίστηκε και ο Γεώργιος Παπανδρέου, διαχειρίζονταν μόνοι οι Αμερικάνοι. Εκείνοι απλώς διήγαν σε απέραντη ευτυχία, «βέβαιοι» πως, απλοϊκοί άποικοι, οι συγγενείς τους, παγιδεύτηκαν σε πορεία που σκηνοθέτησαν εκείνοι. Γι' αυτό και όταν, έξι μήνες αργότερα, πήραν αίφνης είδηση τι (τους) σκάρωνε το τελευταίο έγγραφο Ρασκ (την, ούτε λίγο ούτε πολύ, πραξικοπηματική ανακήρυξη τής ένωσης, Έγγρ. Αρ.176), έπαθαν οξεία νευρική κρίση! Και έστειλαν απελπισμένο γράμμα, όπου, σχεδόν μυξοκλαίγοντας, εξέφραζαν περίπου φρίκη (grave dangers!) διότι μ’ αυτήν την ενέργεια τού Ρασκ, αδικούνταν οι κακόμοιροι οι Τούρκοι! Είναι το κατάπτυστο έγγραφο DEFE (25 Αυγούστου) τού Φόρεϊν Όφις, το πιο χαμερπές και χολερικό κείμενο στη διπλωματική ιστορία... (Έγγρ. Αρ.181)

Αυτό το έγγραφο2* είναι, ό,τι ονομάσαμε, γεγονός μεγάλου ειδικού βάρους. Για σημαντικούς δε λόγους:

Λόγος πρώτος, που είναι και μέγας, αποδεικνύει εκείνον τον τετριμμένο μηρυκασμό περί «Αγγλοαμερικανικού άξονα» τής πολιτικής μας διανόησης, ως ιδεοληψία αφελών, η οποία, αν όχι τίποτε άλλο, δεν μπορούσε να ισχύει, τουλάχιστο, για το καλοκαίρι τού 1964. (Και για αρκετά ακόμη καλοκαίρια, μέχρι και τον Σεπτέμβριο τού 1967, οπότε και έπεσε τελικά η αμερικανική οργή επί τής ελληνικής μεραρχίας...).

Λόγος δεύτερος, δείχνει όχι μόνο θλιβερά ιδεοληπτικό, αλλά και αποδεικνύει ως έργο διανοητικής υποανάπτυξης, το περί «συγκεκαλυμμένης τότε διχοτόμησης» (υπό την λεοντή τάχα τής ένωσης) πόρισμα τού, θλιβερότερου βεβαίως, «Φακέλλου Κύπρου» (Σελ.239).

Λόγος τρίτος αλλά κυρίαρχος! Διότι υπενθυμίζω: Ό,τι ενδιαφέρει σ’ αυτή τη σειρά τών άρθρων, δεν είναι η ιστορία καθ’ εαυτή. Λιγότερο φυσικά η παρελθοντολογία! Ενδιαφέρει, και απολύτως έντονα («απελπιστικά» είναι η σωστή έκφραση), τι σηματοδοτείται ως ειδικό βάρος τών ιστορικών γεγονότων εκείνης τής εποχής! Αν φυσικά πρόθεση είναι να αναστρέψομε, ό,τι θλιβερά ανήμπορους μάς συνθλίβει σήμερα διεθνώς…

Ο φίλος αναγνώστης πληροφορείται ότι το (προαναγγελθέν) «δεύτερο έγγραφο», που καταδεικνύει τόσο το ειδικό βάρος εκείνων τών γεγονότων, αλλά και το ειδικό βάρος όσων νομίζουν ότι αγωνίζονται να ελευθερώσουνε πατρίδα, θα το δούμε, μεγαλοπρεπές δε, στο επόμενο σημείωμα.

ΧΑΡΗΣ ΦΕΡΑΙΟΣ
Διδάκτωρ τού ΕΜΠ

1* Οι σχετικές παραπομπές εγγράφων, αναφέρονται στο βιβλίο τού Άντη Ροδίτη, «Κουράγιο Πηνελόπη»

2* Μοναδικό αγγλικό, το οποίο, ειρήσθω, είχε ανακαλύψει το 2000 η ερευνήτρια Φανούλα Αργυρού.