Η περίοδος των Παγκύπριων Εξετάσεων, κατά τη διάρκεια της οποίας αρκετοί τελειόφοιτοι μαθητές θα διαβάζουν, θα αγχώνονται, θα κάνουν εντατικά φροντιστήρια και φυσικά προσευχές προκειμένου να εξασφαλίσουν μια θέση στο πανεπιστήμιο, αρχίζει σήμερα. Μία πολύχρονη παράδοση άγχους θα κάνει αυλαία και φέτος με πρωταγωνιστές χιλιάδες μαθητές της Γ' Λυκείου.

Στο τέλος θα ακούσουμε πάλι και εκείνα τα γνωστά «πάτωσαν» οι τελειόφοιτοι στα Νέα Ελληνικά (λογικό, αφού παιδιόθεν μιλάμε και γράφουμε στην κυπριακή διάλεκτο και τα greekenglish), για τα δύσκολα θέματα, για «το τέλος των ψευδαισθήσεων», για την ανάγκη για αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος κ.λπ. Εν πάση περιπτώσει, δεν πρόκειται να επεκταθώ σε αυτά τα ζητήματα και εξάλλου δεν είναι αυτός ο στόχος του άρθρου.

Η εισαγωγή σε ένα ανώτερο ή ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα στην Κύπρο ή το εξωτερικό είναι για τους τελειόφοιτους (και τους γονείς τους) άρρηκτα συνδεδεμένη με την επαγγελματική αποκατάσταση και την κοινωνική καταξίωση. Κρίνοντας με τα σημερινά δεδομένα, αυτό είναι βέβαια ουτοπικό. Ειδικά στην Κύπρο της ανεργίας και των χαμηλών προσδοκιών, το άγχος των Παγκύπριων Εξετάσεων είναι ανούσιο.

Ωστόσο, το να πεις σε ένα παιδί ως συμβουλή «μην αγχώνεσαι», δεν έχει κανένα νόημα. Το άγχος είναι απαραίτητο, όταν έχεις ένα στόχο. Σε κινητοποιεί, σε κρατά σε εγρήγορση και προσηλωμένο στον στόχο. Αυτός ο στόχος πρέπει να τίθεται πάντοτε από τον μαθητή. Το επιπλέον άγχος το δημιουργούν οι γονείς, έστω και χωρίς να το καταλαβαίνουν.

Με ατάκες του τύπου «διάβασε για να περάσεις, γιατί αλλιώς θα πας στις οικοδομές», «διάβασε γιατί η κόρη της τάδε θα περάσει και εσύ όχι», αφενός δημιουργούνται στερεότυπα για δουλειές και ανθρώπους, και αφετέρου προσδίδεται τεράστιο άγχος για την ενδεχόμενη αποτυχία.

Πρέπει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας πως οι Παγκύπριες Εξετάσεις είναι μεν ένα εφαλτήριο και χαρίζουν σημαντικά εφόδια στον επιτυχόντα (κυρίως μέσα από το πανεπιστήμιο), αλλά δεν καθορίζουν αποκλειστικά τη ζωή, το μέλλον και την επαγγελματική εξέλιξη (σκοπίμως επαναλαμβανόμενο).

Εδώ, ίσως να χρειάζεται να ειπωθεί και το ακόλουθο. Δέχομαι και κατανοώ (μέχρι ως ένα σημείο) αυτήν την πίεση στην περίπτωση που οι στόχοι γονιού και μαθητή συμπορεύονται. Τι γίνεται όμως αν δεν υφίσταται αυτή η σύγκλιση απόψεων, πράγμα που συμβαίνει και συνήθως; Αγαπητοί γονείς, ο καθένας έχει την κλίση του και αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκην αυτό που επιθυμείτε εσείς. Ένας μπορεί να γίνει ένας τρομερός ζωγράφος, όχι όμως και ένας πολύ καλός γιατρός. Ακούστε τα παιδιά σας και συμμεριστείτε τα όνειρά τους και μην τα ανακόπτετε από αυτά.

Ένας γονιός γνωρίζει πάντοτε τις δυνατότητες του παιδιού του και το αγαπά με τα πλεονεκτήματα και τις αδυναμίες του. Αφού θέτουμε ως δεδομένο αυτό, τότε γιατί κάθε φορά που ξεσπά ο πόλεμος των Παγκύπριων Εξετάσεων πιέζουν, πιέζουν και ξαναπιέζουν τα παιδιά τους να διαβάσουν για να περάσουν;

Εξάλλου, όπως λέει και η παροιμία «ό,τι έσπειρες, θα θερίσεις». Δεν θα περιμένουμε την τελευταία στιγμή για να γίνουν θαύματα. Άστε που επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι τέτοιου είδους συμβουλές (μην αγχώνεσαι, ηρέμησε - πάντα σε προστακτική), έχουν τα αντίθετα αποτελέσματα.

Πριν κλείσω, θα ήθελα να διατυπώσω μια γενικότερη διαπίστωση. Από τη μέχρι τώρα εμπειρία μου έχω γνωρίσει ανθρώπους της βιοπάλης και του μόχθου (που μπορεί να μην έχουν βγάλει καν το Λύκειο), οι οποίοι συμπεριφέρονται και μιλούν με περίσσεια σοφία και πιθανόν να τα καταφέρνουν και καλύτερα από τους σημερινούς πνευματικούς ταγούς.

Ίσως αυτό είναι και το σημαντικότερο πτυχίο που μπορεί να δώσει ο γονιός και ο δάσκαλος στον γιο και μαθητή του, αντίστοιχα. Διότι, αγαπητοί φίλοι, οι αξίες, τα ιδανικά, η συμπεριφορά και η ανθρωπιά, δεν πιστώνονται με κανένα χαρτί. Αν επενδύσετε σε αυτά, η επιτυχία σας είναι a priori δεδομένη και θα καταφέρετε να παραδώσετε επάξια ένα κοινωνικά υγιές άτομο.

Τέλος, μια συμβουλή για τους φίλους της Γ' Λυκείου. Κρίνεστε, αγαπητοί φίλοι, μόνο για τις γνώσεις σας στα συγκεκριμένα αντικείμενα, τη συγκεκριμένη στιγμή, σε ύλη που πιθανώς να μην τη δείτε ποτέ ξανά στη ζωή σας. Μην επαναπαυθείτε με την οποιαδήποτε αποτυχία και παλέψτε για τα δικά σας όνειρα και τις προσδοκίες σας, και όχι για τα ανεκπλήρωτα «θέλω» των άλλων. Σας εύχομαι ολόψυχα κάθε επιτυχία.

ΖΗΝΩΝΑΣ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ
Μεταπτυχιακός Φοιτητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κύπρου