Το θέμα της δικαιότερης κατανομής των βαρών της εισβολής ηγέρθη μετά το 1985. Δεν ηγέρθη νωρίτερα, γιατί το κυπριακό πρόβλημα αναμενόταν να λυθεί νωρίτερα. Έτσι δόθηκε έμφαση στην ανακούφιση και δραστηριοποίηση των εκτοπισθέντων. Η Κυβέρνηση Κυπριανού έστειλε τελικά στη Βουλή Νομοσχέδιο, που ψηφίστηκε σε Νόμο λίγο πριν από τις προεδρικές εκλογές του 1988. Ο Νόμος ήταν λακωνικός κι έλεγε απλώς ότι θα ιδρυθεί Οργανισμός Δικαιότερης Κατανομής των Βαρών.

Ο νέος Πρόεδρος, Γιώργος Βασιλείου, μας ζήτησε να υποβάλουμε προτάσεις για τη σύσταση του Οργανισμού... «χθες». Ανατρέξαμε σε γερμανικά αρχεία, που αφορούσαν όσους μετακινήθηκαν μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αφήνοντας πίσω σπίτια και περιουσίες. Έτσι υποβάλαμε (Ιούνιο 1988) εμπεριστατωμένη μελέτη για τον τρόπο ενεργοποίησης του Νόμου-Πλαισίου. Ιδρύθηκε ο Κεντρικός Φορέας Ισότιμης Κατανομής Βαρών (Νόμος 141/1989), που άρχισε να λειτουργεί μετά την έγκριση των Κανονισμών του το 1995. Πρωταρχικός σκοπός του Φορέα είναι η ισότιμη κατανομή των βαρών που προέκυψαν και η κατά το δυνατόν αποκατάσταση της προπολεμικής φερεγγυότητας.

Βασικός άξονας των εισηγήσεών μας ήταν να γίνουν προσπάθειες να αντιμετωπιστεί πιο ουσιαστικά το πρόβλημα, χωρίς να προκαταλαμβάνεται η λύση του Κυπριακού. Το περί δικαίου αίσθημα απαιτούσε κι οι πρακτικές ανάγκες πίεζαν για πιο ριζικές διευθετήσεις σε θέματα που είχαν να κάμουν με τις περιουσίες που περικόπηκαν. Για πολλούς ήταν αδιανόητο να γίνουν όλες οι διευθετήσεις χωρίς επιστροφή στα πατρογονικά εδάφη. Όταν η Κυβέρνηση Κληρίδη επιχείρησε για πρώτη φορά να τιτλοποιήσει προσφυγικές κατοικίες στους διαμένοντες σ' αυτές, τα κόμματα της Αντιπολίτευσης την σταμάτησαν, κυρίως, με το επιχείρημα αυτό.

Εξάλλου ήταν κι η αδυναμία του κράτους ν' ανταποκριθεί επαρκώς σε ένα τέτοιο ζητούμενο. Οι περιουσίες που άφησαν οι Ε/κύπριοι στις Κ/Περιοχές είναι 8-12 φορές (έκταση κι αξία) περισσότερες από εκείνες των Τ/κυπρίων στις Ε/Περιοχές. Βέβαια στον γρίφο υπεισέρχεται κι ένας άλλος, εξίσου, αν μη πιο σοβαρός, παράγοντας, το ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας τόσο των Ε/κ όσο και των Τ/κ, που από τη μια πρέπει να είναι σεβαστό κι από την άλλη αποτελεί ισχυρότατο όπλο στη διεκδίκηση της επανένωσης του νησιού.

Από τη μέχρι τώρα εμπειρία μας θα μπορούσαμε να πούμε τα εξής αναφορικά με τον χειρισμό του θέματος των περιουσιών και της φερεγγυότητας των προσφύγων. Μια πρώτη προσπάθεια ανασύστασης της φερεγγυότητας των εκτοπισμένων αποτελεί η τιτλοποίηση των προσφυγικών κατοικιών κι η ανάλογη τακτοποίηση παρόμοιων εκκρεμοτήτων, νοουμένου ότι δεν γίνεται μόνιμη επέμβαση στην ιδιοκτησία των Τ/κ ή άλλων δικαιούχων, σύμφωνα με την ομόφωνη απόφαση της Βουλής το 2007.

Στο σημείο αυτό θα κάνουμε μια παρέκβαση για να εξετάσουμε τα θέματα που προκύπτουν από τη διεκδίκηση τ/κυπριακών περιουσιών στις Ε/Περιοχές από τους νόμιμους ιδιοκτήτες τους και την «πώληση» ε/κυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα στην Επιτροπή Αποζημιώσεων που συστάθηκε από την Τουρκία. Όλες οι τ/κυπριακές περιουσίες στις Ε/Περιοχές βρίσκονται κάτω από τον Κηδεμόνα Τ/Κ Περιουσιών. Αυτό ήταν μια λογική διευθέτηση για προστασία των περιουσιών αυτών μιας και οι νόμιμοι ιδιοκτήτες τους τις εγκατέλειψαν.

Ο σχετικός Νόμος προνοεί για επιστροφή περιουσίας στον Τ/Κύπριο ιδιοκτήτη, όταν αυτός έρθει κι εγκατασταθεί στις Ε/Περιοχές για μια χρονική περίοδο ή ήταν κάτοικος του εξωτερικού το 1974. Παρόλο που οι διευθετήσεις αυτές αποδείχτηκαν ικανοποιητικές μέχρι σήμερα, δεν φαίνονται να είναι άτρωτες. Ήδη ορισμένα από τα καλά περιουσιακά στοιχεία έχουν αναληφθεί και εκποιηθεί από τους Τ/Κ ιδιοκτήτες τους. Μήπως η λύση θα ήταν η δημιουργία ενός Ταμείου Τ/Κ Περιουσιών, μέσω του οποίου θα ρυθμίζονταν δικαιολογημένες απαιτήσεις και θα παρέμεναν οι περιουσίες στον Κηδεμόνα μέχρι τη τελική διευθέτηση του προβλήματος;

Πέραν της προστασίας των τ/κυπριακών περιουσιών, ο Κηδεμόνας είναι λογικό να τις αξιοποιεί και τα καθαρά έσοδα να τα καταθέτει στο Ταμείο. Αν λάβουμε υπόψη ότι αυτές οι περιουσίες υπολογίστηκαν σε ΛΚ750 εκ. το 1974, με μια μικρή ετήσια καθαρή απόδοση έπρεπε να είχαν μαζευτεί πολλά χρήματα μέχρι σήμερα. Τα μεγέθη αυτά δεν έπρεπε να αγνοηθούν για σκοπούς τελικού ξεκαθαρίσματος του περιουσιακού. Μήπως είναι τώρα καιρός να συσταθεί επίσημα ένα τέτοιο Ταμείο;

Όταν ένας Τ/κ ιδιοκτήτης νόμιμα δικαιούται να πωλήσει την περιουσία του, τότε να υποχρεώνεται να τη μεταβιβάζει στον Κηδεμόνα έναντι αγοραίας τιμής. Προς το παρόν κι οι περιουσίες αυτές θα παραμείνουν μέσα στο ολικό απόθεμα των τ/κ περιουσιών υπό την προστασία του Κηδεμόνα. Σε κάποιο στάδιο κι όταν οι συνθήκες ωριμάσουν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για ενίσχυση της φερεγγυότητας των εκτοπισμένων έναντι των άλλων περιουσιακών στοιχείων τους.

Η Κατοχική Δύναμη, στην προσπάθειά της να αντιμετωπίσει προσφυγές ιδιοκτητών περιουσιών στις Κ/Περιοχές, που ήταν καταδικαστικές, καθώς και για να εδραιώσει την κατοχή τέτοιων περιουσιών, ίδρυσε την Επιτροπή Ακινήτων Περιουσιών για εξαγορά ε/κυπριακών περιουσιών. Μέχρι το 2014 η Επιτροπή κατέβαλε 240 εκ. ευρώ σε 619 αιτήσεις που καταχωρίσθηκαν από Ε/κύπριους ιδιοκτήτες ακινήτων ενώ υποβλήθηκαν συνολικά 6.076 αιτήσεις, οι περισσότερες την τριετία 2011-2013. Η οικονομική κρίση είχε ως αποτέλεσμα πολλοί Ε/κύπριοι ιδιοκτήτες ακινήτων να καταφύγουν στην «Επιτροπή».

Οι εξελίξεις αυτές δεν βοηθούν τον αγώνα της Κύπρου. Η πράξη αυτή των Ε/κυπρίων ιδιοκτητών καταδεικνύει όμως την δεινή οικονομική κατάσταση στην οποία μπορεί να έχουν περιέλθει πολλοί. Σηματοδοτεί επίσης την κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να δραστηριοποιηθεί η προσπάθεια για δικαιότερη κατανομή των βαρών της εισβολής.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com