Η ανθρώπινη συμπεριφορά ποικίλλει. Υιοθετεί όλα τα είδη σχέσεων και ανταποκρίνεται θετικά όταν της δίνεται ευκαιρία επικοινωνίας. Εφόσον ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον, η τάση του αυτή καταγράφεται ως φυσική, πηγαία. Στην καθημερινότητα η σύνδεση με τον άλλο επιδιώκεται με ποικίλους τρόπους.

Άλλοτε με λόγο προφορικό ή γραμμένο. Άλλοτε με σωματική επαφή - πιάσιμο απ' το χέρι, κοίταγμα του άλλου στα μάτια, αγκάλιασμα για έκφραση διαφόρων συναισθημάτων. Μερικές φορές επιστρατεύεται και η στάση του σώματος. Κατά περίπτωση είναι δηλωτική συμπάθειας ή αντιπάθειας, αποδοχής ή απόρριψης. Μέσω αυτών το άτομο επιδιώκει να έρθει πιο κοντά στον άλλο ή να απομακρυνθεί από αυτόν.

Στην εποχή της βιτρίνας που διανύουμε, το φαίνεσθαι γέρνει στην πλάστιγγα των εκτιμήσεων μεγάλης μερίδας ανθρώπων. Έτσι όταν το άτομο συνδέεται με τον άλλο ζητά να προβάλει τη θετική εικόνα του εαυτού του. Τα παραδείγματα αφθονούν: αν μιλά η ένταση της φωνής φροντίζει να είναι χαμηλή - μην ηχεί δυνατά και τρυπά τ' αφτιά των συνομιλητών του.

Στο τραπέζι οι κινήσεις προσέχει να είναι συγκεκριμένες? μην απλώνει το χέρι και αρπάζει κάθε τι που χρειάζεται. Αλλιώς θα περάσει για απαίδευτος και η εικόνα του θα χαλάσει. Στις σχέσεις με φίλους ή συγγενείς η συμπεριφορά του προσπαθεί να είναι κοινά αποδεκτή? ακούει με προσοχή, αποκρίνεται ανάλογα, δημιουργεί θετικό και ευχάριστο κλίμα. Κοντολογίς ένας καθωσπρεπισμός κοινά αποδεκτός καθορίζει τις σχέσεις.

Όμως… Κάποιες φορές η βιτρίνα αυτή ανατρέπεται και αφήνεται να φανεί το εσωτερικό του ανθρώπου ως είναι. Έτσι, εκεί που κανείς δεν το περιμένει, βγαίνουν στην επιφάνεια συμπεριφορές απρόσμενες. Για παράδειγμα δίνει κάποιος την αίσθηση του ήρεμου και πράου που αντιμετωπίζει γαλήνια τη ζωή. Για ασήμαντη όμως αιτία το ίδιο αυτό άτομο ξαφνικά αφρίζει από θυμό, ανεβάζει τόνους φωνής, αμφισβητεί ικανότητες και αξίες των γύρω του. Εκεί που άλλοτε έπλεκε εγκώμια τώρα ρίπτει βέλη!

Σαν να βγήκε από τα καλούπια μέσα στα οποία μπήκε από μόνος του και αφήκε να αποκαλυφθεί ο άλλος εαυτός του. Σαν να ξέφυγε από τις γραμμές του τρένου της συμπεριφοράς του και εκτράπηκε από την προδιαγεγραμμένη πορεία του. Έστω για λίγο, αρκετές όμως φορές. Το ίδιο συμβαίνει ενίοτε με τον χριστιανό της Κυριακής. Στον ναό είναι παραδομένος στην προσευχή. Ακολουθεί πιστά τους τύπους.

Δίνει την εντύπωση για κάποιον που τον βλέπει του επί γης αγγέλου. Στον ίδιο ρυθμό φροντίζει να κυλά και η λοιπή κοινωνική ζωή του. Στο σπίτι όμως μέσα, εκεί που τα πολλά μάτια δεν τον βλέπουν, αίφνης αλλάζει πρόσωπο.

Γαντζώνεται στις ιδιορρυθμίες του, ξαναμπαίνει στο σκοτεινό τούνελ του εγωκεντρισμού του, μετατρέπεται σε αποκρουστικά απαίσιο για τους οικείους του. Καμιά σχέση με την προηγούμενη εικόνα του. Τέλος, χωρίς να εξαντλείται η περιπτωσιολογία, κάποιος έχει δωρίσει μεγάλα ποσά για αγαθοεργίες και περνά για μέγας ευεργέτης.

Σ’ αυτόν όμως που έχει πραγματικά την ανάγκη του -που με ελάχιστα μπορεί να καλυφθεί- φανερώνει τον πραγματικό εαυτό του: φιλοχρήματος ώς το κόκκαλο! Οι μεγάλες δωρεές που έκανε ήταν μόνο για τα χειροκροτήματα, τα εύγε του πλήθους! Για τίποτε άλλο! Αυτών των ανθρώπων είναι σαν να ανοίγουν ξαφνικά τα παράθυρα που για καιρό κρατούνται σφαλισμένα και το εσωτερικό της κάμαρας τους αποκαλύπτεται? τοίχοι ψυχροί, δωμάτιο άδειο.

Πέραν όμως από αυτήν τη διάσταση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και στο είναι, υπάρχει και κάτι βαθύτερο. Ασήμαντες αλλαγές στην εξωτερική συμπεριφορά, διακριτές μόνο στο έμπειρο μάτι, αποκαλύπτουν τι κρύβεται στα ενδότερα της εικόνας που περιφέρουμε.

Για παράδειγμα ένα μικρό μπέρδεμα στη γλώσσα, κάποιες φορές και υπό προϋποθέσεις, δείχνει ότι άλλο δείχνουμε και άλλο είμαστε. Έτσι τορνεύει κανείς τις λέξεις για να επαινέσει. Παραδρομές όμως στον λόγο του, μικρές ίσως και μόλις διακρινόμενες, δείχνουν ότι τα αισθήματά του δεν είναι τόσο γνήσια έναντι του άλλου. Κάποτε μπερδεύει ονόματα κατά τα άλλα «πολύ καλών φίλων του».

Τα ξεχνάει τη στιγμή που πρέπει να κάνει μια σύσταση σε άλλους, αποδεικνύοντας την κατ’ επίφαση φιλία του. Το μάτι του, συνήθως γεμάτο συμπόνια, μετατρέπεται για μια στιγμή σε περίεργα βλοσυρό για το ίδιο άτομο που δήθεν περιβάλλει με το ενδιαφέρον του. Το αγαπάει ή το απορρίπτει; Ποιο από τα δύο;

Τελικά είμαστε όλο παράθυρα. Το μόνο που εμείς δεν μπορούμε να δούμε ακριβώς τι συμβαίνει μέσα μας. Αυτό, σε κάποιο βαθμό, μόνο οι άλλοι μπορούν να το ιδούν και να το κρίνουν. Απ' την άλλη δεν γίνεται τα παράθυρα αυτά να τα κρατάμε ερμητικά κλειστά για μια ολόκληρη ζωή

. Όσο και αν το επιδιώκουμε. Κάποτε θα ανοίξουν έστω και για λίγο. Δεν γίνεται. Και τότε θα φανεί το μέσα μας ως είναι. Εκτός και αν φροντίσουμε να έχουμε τα παράθυρα αυτά ορθάνοικτα για να φωτίζει το εντός μας το φως ενός άλλου, υπερκόσμιου ήλιου…

ΑΛΕΞΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ
Διευθυντής στο Γυμνάσιο Αγίου Στυλιανού Στροβόλου