Πρόσφατα, η Ένωση Οικονομολόγων Κύπρου διοργάνωσε διάλεξη με ομιλήτρια την κ. Ρ. Ισλάμ, Σύμβουλο της Διεθνούς Τράπεζας Αναπτύξεως, με θέμα «Ανάπτυξη κι Ανάκαμψη στη Νότια Ευρώπη...». Μιλώντας στην κ. Ισλάμ εισηγήθηκα να μεταφέρει στις Αρχές της Τράπεζας την ανάγκη να ενδιαφερθεί και τώρα για Χώρες, όπως η Κύπρος. Δυστυχώς, η συνεργασία της Ε.Ε. με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για αντιμετώπιση της παρούσας κρίσης δεν φαίνεται να είναι αρκετή για τις Χώρες του Νότου. Οι Χώρες αυτές χρειάζονται ανάπτυξη κι όχι σταθεροποίηση, που ήταν πάντοτε η έγνοια του ΔΝΤ. Κι είναι εδώ που η ΔΤΑ θα μπορούσε να βοηθήσει. Νομίζω αξίζει τον κόπο να διερευνηθεί κι επίσημα.

Όταν επανήλθα στην Κύπρο το 1967 βρισκόταν σε εξέλιξη η Μελέτη του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ην. Εθνών για τις δυνατότητες ανάπτυξης του νέου Ανεξάρτητου Κράτους. Στον τομέα των υδάτων έγινε μια πολύ περιεκτική ανάλυση της κατάστασης και διαμορφώθηκαν ειδικά σχέδια για τις διάφορες περιοχές. Όλα τα μεγάλα υδατικά έργα που έγιναν στη συνέχεια είχαν μελετηθεί κι όταν υλοποιείτο το ένα προχωρούσε ο σχεδιασμός κι η εκτέλεση του επόμενου.

Το πρώτο μεγάλο υδατικό έργο ήταν ο αγωγός Μόρφου-Τηλλυρίας. Η περιοχή της Μόρφου θεωρήθηκε ως προτεραιότητα λόγω υπεράντλησης των υπογείων υδάτων και του κινδύνου υφαλμύρισής τους, με ανεπανόρθωτες συνέπειες. Το μεγαλεπήβολο αυτό έργο περιελάμβανε την κατασκευή φραγμάτων στην περιοχή Τηλλυρίας και τη μεταφορά του νερού για εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφόρων στρωμάτων στη Μόρφου, ενώ μέρος θα μεταφερόταν για ενίσχυση της υδατοπρομήθειας Λευκωσίας. Παρόλο που εξασφαλίσαμε χρηματοδότηση από τη ΔΤΑ, δυστυχώς η εισβολή ανέκοψε την πρόοδο του έργου. Υπήρχαν όμως άλλα υδατικά έργα στη σειρά και τα οποία προωθήθηκαν.

Παράλληλα, έγιναν διευθετήσεις για τη χρηματοδότηση από τη ΔΤΑ και την υλοποίηση του μεγάλου αρδευτικού/υδρευτικού έργου της Πάφου (Φράγμα Ασπρόκρεμμου). Το πιο σημαντικό για τα κυπριακά δεδομένα υδατικό έργο, εκείνο του Κούρρη, έγινε αργότερα. Ήταν η εποχή που η Διεθνής Τράπεζα άρχισε να σκέφτεται την «αποφοίτησή» μας. Η στάση τους ήταν επιφυλακτική μέχρι αρνητική για τη χρηματοδότησή του. Έγραψα στον αρμόδιο Διευθυντή και του ζητούσα να συγκατατεθεί τουλάχιστον στο να συμμετέχουν ειδικοί εμπειρογνώμονες της Τράπεζας στην Επιτροπή Παρακολούθησης του Έργου.

Το έργο είναι τόσο μεγάλο και θα νιώθαμε πολύ πιο άνετα αν έχουμε τη συμπαράσταση της Τράπεζας. Η παράκληση έγινε δεκτή. Τελικά η Τράπεζα δεν περιορίστηκε στην τεχνική παρακολούθηση. Ένα μεγάλο μέρος του έργου χρηματοδοτήθηκε από το ΔΝΤ, ενώ συνέβαλαν το Ταμείο Κουβέιτ και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Μια άλλη ορθή ενέργεια έγκαιρου προγραμματισμού ήταν η απόφαση της Κυβέρνησης να προχωρήσει στην αναβάθμιση των γεωμετρικών χαρακτηριστικών των δρόμων. Μια κι η οδική διακίνηση είναι η μοναδική μέθοδος μεταφοράς ατόμων και εμπορευμάτων, η αναβάθμιση αυτή θα εξοικονομούσε χρόνο και χρήμα. Όταν γινόταν η εισβολή ευρίσκετο σε εξέλιξη η κατασκευή του πρώτου αυτοκινητόδρομου Λευκωσίας-Μόρφου με δάνειο από τη ΔΤΑ.

Οι εργασίες διακόπηκαν γιατί μέρος της διαδρομής και η κωμόπολη Μόρφου καταλήφθηκαν από τα τουρκικά στρατεύματα. Η αυξημένη διακίνηση προς την πρωτεύουσα αναβάθμισε τη σημασία των δρόμων Λευκωσίας-Λεμεσού και Λευκωσίας-Λάρνακας, που έπρεπε να αναβαθμιστούν σε τετραπλής κυκλοφορίας. Ολοκληρώθηκαν τα κατασκευαστικά σχέδια για τον δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού, μεταφέρθηκε το προηγούμενο δάνειο της Διεθνούς Τράπεζας στο νέο έργο και ζητήθηκαν διεθνείς προσφορές για την κατασκευή του.

Αμέσως μετά την εισβολή, αντιπροσωπία της ΔΤΑ επισκέφτηκε την Κύπρο για να ανασκοπήσει την κατάσταση και να «τείνουν χείρα βοήθειας». Πρέπει εδώ να εξάρω τη σημαντική βοήθεια, ηθική και υλική, που προσέφερε η ΔΤΑ στην Κύπρο την εποχή εκείνη με την παραχώρηση ευθύς αμέσως νέων δανείων. Βέβαια κι η δική μας η πλευρά φρόντισε η Κύπρος να τιμήσει ευλαβικά όλες τις διεθνείς δανειοληπτικές υποχρεώσεις.

Στη συνάντησή της με τον Υπουργό Οικονομικών μάς ανέφερε πως η Τράπεζα προωθούσε εκείνο τον καιρό ένα νέο σχέδιο για ανάπτυξη της υπαίθρου, το Ενιαίο Σχέδιο Αγροτικής Ανάπτυξης. Απάντησα αμέσως ότι μας ενδιέφερε το σχέδιο αυτό και μάλιστα εισηγήθηκα να ξεκινήσουμε με την Πιτσιλιά. Η περιοχή Πιτσιλιάς έχανε συνεχώς πληθυσμό προς τα αστικά κέντρα, λόγω των φτωχών πλουτοπαραγωγικών της πόρων και της ανυπαρξίας ενός αριθμού έργων, που και την ανάπτυξη θα προωθούσαν και τη διακίνηση των κατοίκων για εργασία θα διευκόλυναν.

Με βάση το Σχέδιο, που χρηματοδοτήθηκε από τη ΔΤΑ, βελτιώθηκε σημαντικά το οδικό δίκτυο (περαιτέρω βελτίωση έγινε αργότερα με ειδικό σχέδιο αναβάθμισης δρόμων δευτερεύουσας σημασίας σ' όλη την Κύπρο, που και πάλι χρηματοδοτήθηκε από τη ΔΤΑ), κατασκευάστηκαν δεξαμενές για την αποθήκευση νερού της βροχής για άρδευση, έγιναν γεωτρήσεις για επισήμανση κι άντληση υπόγειων νερών, δημιουργήθηκαν περιφερειακά κέντρα υγείας και σχολεία, κι εισήχθησαν σχέδια ενίσχυσης της γεωργικής δραστηριότητας και μεταποίησης γεωργικών προϊόντων.

Προς τον σκοπό ενδυνάμωσης της δυναμικής της ανάπτυξης που δημιουργήθηκε στην περιοχή, δεν χάναμε ευκαιρία να βοηθήσουμε στην προώθηση κι άλλων έργων που δεν περιλαμβάνονταν στο Σχέδιο. Είναι με ικανοποίηση που παρακολουθούμε, ύστερα από πολλά χρόνια, ότι η προσπάθεια αυτή συνεχίζεται, με την Ε.Ε. να ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία εφαρμόζοντας σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης.

Μήπως και τώρα η ΔΤΑ είναι σε καλύτερη θέση από το ΔΝΤ να εκτιμήσει τις ανάγκες των Χωρών που για κάποιους λόγους δεν μπορούν να συμβαδίσουν με τις πιο αναπτυγμένες Χώρες της Ε.Ε.;

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού