Για το άλλο μεγάλο οικονομικό, κι όχι μόνο, θέμα, το δίκαιο αίτημα επιστροφής των περιουσιών στους νόμιμους ιδιοκτήτες τους, τα πράγματα είναι πιο απλά αλλά και πιο περίπλοκα. Η έννοια της λύσης ΔΔΟ ουδόλως στηρίζεται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των περιουσιών στο ένα ή το άλλο κρατίδιο. Εντούτοις η ανάκτηση των περιουσιών είναι ένα σύνθετο θέμα, που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά αδιέξοδα. Η επίλυση του προβλήματος των περιουσιών γίνεται ακόμη πιο δύσκολη με την πάροδο του χρόνου και τις διάφορες πράξεις διαχείρισης κι ανάπτυξής τους.

Σαν αφετηρία θέτουμε την επάνοδο στην προ του 1974 κατάσταση και την αναγνώριση των τίτλων ιδιοκτησίας που ίσχυαν τότε, τόσο για τους Ε/Κ όσο και για τους Τ/Κ. Όπως τονίσαμε ήδη, με βάση τα στοιχεία του Κτηματολογίου, η ιδιωτική γη που ανήκε στους Τ/κ ήταν της τάξης του 12,3%. Εάν σ’ αυτό προστεθεί κι ανάλογο με την πληθυσμιακή αναλογία ποσοστό κρατικής γης, οι Τ/κ «δικαιούνται να ελέγχουν» 16,78% της έκτασης του κυπριακού εδάφους. Είναι μέσα στο πλαίσιο αυτό που θα πρέπει να επιχειρηθεί η λύση του προβλήματος και να λειτουργήσει το Κυπριακό Συμβούλιο Περιουσιών.

Δεδομένου ότι στην πράξη υπάρχουν Ε/κ και Τ/κ που πώλησαν ή θα πωλήσουν/ανταλλάξουν/ενοικιάσουν την περιουσία τους, τούτο θα βοηθούσε προς την τελική διευθέτηση χωρίς εξαναγκασμό. Επίσης θα βοηθούσαν περιπτώσεις, όπως η απαλλοτρίωση που ήδη έγινε ή θα γίνει μέσα στο πλαίσιο της λύσης για σκοπούς δημόσιου συμφέροντος (ανέγερση οικισμών για στέγαση προσφύγων ή ατόμων που θα μετακινηθούν, δημιουργία υποστατικών απασχόλησης).

Με αυτές τις «ανώδυνες» προσθαφαιρέσεις θα φτάσουμε στο ζητούμενο ποσοστό χωρίς να υπάρξουν κατάφωρες παραβιάσεις του δικαιώματος ιδιοκτησίας ή υφαρπαγή ε/κυπριακών περιουσιών.

Με τον τρόπο αυτόν δεν θα παρουσιαστεί ανάγκη για εξεύρεση τεράστιων πόρων για πρόσθετες αποζημιώσεις, ούτε το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα σεβασμού της ατομικής ιδιοκτησίας θα παραβιάζεται. Θεωρούμε ότι το θέμα των περιουσιών είναι θέμα μεταφοράς της ιδιοκτησίας όσων Τ/κ το επιθυμούν από το ε/κ στο τ/κ κρατίδιο. Ίσως θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Ντενκτάς, ο οποίος μιλούσε για ανταλλαγή περιουσιών. Ναι, ανταλλαγή περιουσιών με ισάξιες περιουσίες πάνω σε ενιαία βάση, για όσους το επιθυμούν.

Έτσι κι οι Τ/κ που επιθυμούν να ανακτήσουν τις περιουσίες τους στο ε/κ κρατίδιο θα μπορούσαν. Αλλά κι αν όλοι οι Τ/κ προτιμήσουν να μεταφέρουν τις ιδιοκτησίες τους στο τ/κ κρατίδιο κανένας άλλος δεν θα επιβαρυνθεί με οποιοδήποτε ποσό, γιατί θα ανταλλαγούν ίσες αξίες από τη μια μεριά στην άλλη.

Ο καθορισμός του ως άνω πλαισίου ρύθμισης του περιουσιακού προβλήματος αποτελεί απλά ένα πλαίσιο προς τη λύση. Βάζει τα θεμέλια για να αποφευχθεί η εξής τραγελαφική εξέλιξη, που προβλεπόταν αρχικά στο Σχέδιο Ανάν: Με βάση τη θέση ότι 29% του κυπριακού εδάφους θα περιέλθει κάτω από τ/κ διοίκηση και ότι οι Ε/κ θα επανακτήσουν μόνο μέχρι 20% της συνολικής γης του τ/κ κρατιδίου, η τ/κ πλευρά θα αύξανε τη γη της κατά μερικές εκατοντάδες χιλιάδες σκάλες.

Πέραν του ότι οι Τ/κ θα αύξαναν σημαντικά την ιδιοκτησία γης σε βάρος των Ε/κ, η αποζημίωση για τη μεταφορά αυτή θα γινόταν μέσω ενός ταμείου το οποίο θα χρηματοδοτούσε το κοινό κράτος. Δηλαδή οι Ε/κ θα καλούνταν να πληρώσουν τη μερίδα του λέοντος για να αποζημιωθούν οι νόμιμοι Ε/κ ιδιοκτήτες γι’ αυτή την αναγκαστική μεταβίβαση περιουσιών. Τα πράγματα διορθώθηκαν στις επόμενες εκδοχές του Σχεδίου Ανάν, όμως, το πιο πάνω στοιχείο αδικίας παρέμεινε.

Σε πραγματικούς όρους, τα πιο πάνω ποσοστά μπορούν να μεταφραστούν χονδρικά ως ακολούθως (χρησιμοποιώντας στοιχεία από σχετική Μελέτη του Γιώργου Καρούζη του 1977). Η ολική έκταση της Κύπρου είναι 6.915.392 σκάλες, από τις οποίες, σύμφωνα με τον Χάρτη Ανάν, 2 εκ. και πλέον θα περιέλθουν υπό τη διοίκηση του τ/κ κρατιδίου (29%+). Απ’ αυτές μέχρι 20% ή 400.000 σκάλες θα μπορούν να παραμείνουν στην ιδιοκτησία των Ε/κ, ενώ οι υπόλοιπες 1.600.000 σκάλες θα περιέλθουν στην τ/κ πλευρά.

Συγκρίνοντας την τ/κυπριακή ιδιοκτησία γης παγκύπρια πριν από την εισβολή, η οποία ανήρχετο σε 1.162.497 σκάλες (852.455 ιδιωτική γη, 23.248 κοινοτική, χωριτική, δρόμοι, ποταμοί και γη δημοσίων οργανισμών, και 286.794 σκάλες δάση, λίμνες και κρατική γη) βλέπουμε ότι η τ/κ πλευρά θα αυξήσει τη γη της κατά 437.503 σκάλες ή κατά 37,6%. Δεν ήταν τελικά κακή επένδυση η εισβολή για την άλλη Πλευρά!

Με την πάροδο του χρόνου, το πρόβλημα καθίσταται ακόμη πιο δύσκολο γιατί υπεισέρχεται κι ο παράγοντας αξιοποίησης των ε/κυπριακών περιουσιών στις κ/περιοχές, όπως κι η αναγκαστική χρησιμοποίηση των τ/κυπριακών στις ε/περιοχές από τον κηδεμόνα. Παρόλο που η ατομική ιδιοκτησία είναι αναπαλλοτρίωτη και σεβαστή, ο παράγοντας αποζημίωσης για όσους εξ ανάγκης ή καλή τη πίστει επένδυσαν και πρόσθεσαν αξία στις περιουσίες θα προστεθεί στους βαθμούς δυσκολίας επίλυσής του.

Μια εισήγηση, πέραν των πιο πάνω προσεγγίσεων, που συνάδει και με μια τελευταία πρόταση για περαιτέρω συνεργασία μεταξύ Ε/κ και Τ/κ επιχειρηματιών, θα ήταν οι κοινοπραξίες των Ε/κ ιδιοκτητών περιουσιών με τους επιχειρηματίες που ανέπτυξαν τις περιουσίες τους στις κ/περιοχές κι αντιστρόφως. Η ορθή αξιοποίηση της πρότασης αυτής θα οδηγήσει και στη διασφάλιση της ελεύθερης διακίνησης των λοιπών συντελεστών παραγωγής, κεφαλαίων και επιχειρηματικότητας, ενισχύοντας περαιτέρω το αίτημα για ενιαία οικονομική κι αναπτυξιακή πολιτική.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com