Στο Ηνωμένο Βασίλειο βρέθηκα για δύο εβδομάδες, για ερευνητικούς σκοπούς. Κατά τις καθημερινές μου επισκέψεις στα κρατικά αρχεία κατάφερα να φωτογραφίσω αριθμό φακέλων, σελίδα προς σελίδα, μόνο και μόνο για να αντιληφθώ πως μη αμελητέος αριθμός εγγράφων λείπουν - έχουν δηλαδή «κλείσει» για χρονικές περιόδους από 50 μέχρι και 120 (!) χρόνια. Με ξένισε ιδιαίτερα το γεγονός ότι τα εν λόγω έγγραφα είχαν αποσυρθεί κατά την πρόσφατη χρονική περίοδο 2011-2012.

Με μια πιο προσεκτική ματιά, κατέστη σαφές ότι η συντριπτική πλειοψηφία των «αγνοούμενων» εγγράφων ενέπιπταν στα της τουρκοκυπριακής κοινότητας θέματα. Ελλείψει πινάκων περιεχομένων από τους φακέλους, ήταν φύσει αδύνατον να μάθω τι ακριβώς αφορούσε και τι πληροφορίες θα φανέρωνε το κάθε κατακρατούμενο από το βρετανικό κράτος έγγραφο.

Στην έρευνα απάνω, υπέπεσαν στην αντίληψή μου τρεις φάκελοι του Γραφείου Πολέμου: Ο WO386/18 (1967) με τίτλο «Greek Forces in Cyprus» (Ελληνικές Δυνάμεις στην Κύπρο), ο WO386/19 (1966) με τίτλο «Notes on the Turkish Cypriot Community & Armed Forces» (Σημειώσεις για την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα και τις Ένοπλες Δυνάμεις) και ο WO386/20 (1966), ο οποίος αποτελεί συμπλήρωμα στον προηγούμενο. Όλα καλά μέχρι εδώ. Ο πρώτος φάκελος, παχουλός και αρτιμελής. Ο δεύτερος φάκελος, παχουλός, μα ελλιπής. Ο τρίτος φάκελος, απών.

Ξεκινώντας ανάποδα, ο φάκελος-συμπλήρωμα είναι κλειστός και παρακρατείται επ’ αόριστον από το Υπουργείο Άμυνας της Βρετανίας, κάτω από την ενότητα 3(4), του Νόμου περί Δημόσιων Αρχείων, του 1958, «υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει πιθανότητα κάποια αρχεία να κατακρατηθούν μετά την καθορισμένη περίοδο [των 20 ετών] αν, κατά την άποψη του υπεύθυνου γι' αυτά ατόμου, απαιτούνται για διοικητικούς σκοπούς ή πρέπει να κατακρατηθούν για οποιονδήποτε άλλον ειδικό λόγο και, στην περίπτωση που το υπεύθυνο άτομο δεν είναι ο Υπουργός Εξωτερικών, ο τελευταίος έχει ειδοποιηθεί για τα γεγονότα και έχει συναινέσει». Αξίζει να σημειωθεί ότι οι φάκελοι που κατακρατούνται λόγω «διοικητικών σκοπών» αφορούν επιχειρήσεις, συμβάσεις και μισθώσεις που βρίσκονται ακόμα σε εξέλιξη, ή έγγραφα που πρόκειται να μεταφερθούν σε άλλους φακέλους, πράγμα που -αν κρίνουμε από το όνομα του αρχείου- δεν μοιάζει να ισχύει.

Εάν ο WO386/20 δεν παραμένει κλειστός για «διοικητικούς σκοπούς», κατακρατείται μάλλον για «ειδικούς λόγους», αφού η ευαισθησία του είναι τέτοια, που δεν επιτρέπει «σωστούς υπολογισμούς» για το χρονικό πλαίσιο που θα μπορούσε να ανοιχτεί το αρχείο. Κατά τη νομοθεσία, «η ευαισθησία του είναι αόριστη».

Κι ενώ ο φάκελος WO386/18, για τις «Ελληνικές Δυνάμεις» στο νησί είναι άθικτος, στον αντίστοιχο φάκελο WO386/19 για την τουρκοκυπριακή κοινότητα υπάρχει -ή καλύτερα δεν υπάρχει- αριθμός εγγράφων που έχουν αποσυρθεί, και τη θέση τους έχει πάρει ένα κομμάτι χαρτί στο οποίο αναγράφεται κάτω υπό ποίο καθεστώς κατακρατούνται: «Κλειστό υπό την εξαίρεση αρ. 38 του Νόμου περί Ελευθερίας των Πληροφοριών», του 2000 και 2005. Η υπ’ αριθμόν 38 εξαίρεση αφορά θέματα «Υγείας και Ασφάλειας», τα οποία όμως δεν απαντούν κατ’ ανάγκη στις κυριολεκτικές έννοιες των όρων «υγεία» και «ασφάλεια». Αφορούν, αντ’ αυτού, «τη φυσική ή διανοητική υγεία, οποιουδήποτε ατόμου, ή την ασφάλεια οποιουδήποτε ατόμου».

Στην υπ. αριθμόν 38 εξαίρεση περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, έγγραφα με πληροφορίες για «κάποιον που έχει πεθάνει, αλλά η αποκάλυψη σχετικών πληροφοριών θα μπορούσε να αποδειχθεί επιβλαβής στην ψυχική υγεία ζώντων συγγενών, ιδιαίτερα στην περίπτωση που δεν γνωρίζουν», έγγραφα με πληροφορίες για «οποιαδήποτε σχέδια ή πολιτικές/τακτικές σχετικές με τη διευκόλυνση ατόμων, ή ομάδων ατόμων, των οποίων η αποκάλυψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε απειλές ή παρενόχληση κατά του προσώπου τους», και έγγραφα με πληροφορίες για «την ταυτότητα πληροφοριοδοτών ή μυστικών αξιωματούχων».

Σύμφωνα πάντα με τον σχετικό νόμο, η εξαίρεση υπ’ αριθμόν 38 αφορά, εν ολίγοις, πληροφορίες «προκατάληψης αορίστου χρονικής διάρκειας».

Το γεγονός πως οι δύο αυτοί φάκελοι αποτελούν εκθέσεις του Ταγματάρχη D. S. Hawker, της Υπηρεσίας Πληροφοριών της βάσης της Κύπρου, είναι ευτυχές, αφού ως εκθέσεις, εγκλείουν και πίνακα περιεχομένων. Ελλείπουν, λοιπόν, τα παρακάτω:

Στο 2ο Μέρος, «Τουρκοκυπριακές ένοπλες δυνάμεις και τουρκικός στρατός στην Κύπρο»:

Κεφάλαιο 19Β (7 σελίδες): «Πρόσωπα και τοποθεσίες συνδεδεμένες με εξαγορά ή/και δωροδοκία».

Στο 3ο Μέρος, «Στρατιωτικές περιοχές»:

Κεφάλαιο 31C (1 σελίδα): «Τουρκοκυπριακή αστυνομία. Οργάνωση Λευκωσίας».

Κεφάλαιο 31D (1 σελίδα): «Στρατιωτικές δυνάμεις Λευκωσίας. Διάταξη μάχης [ιεραρχία, δομή διοίκησης, δύναμη, διάθεση προσωπικού, εξοπλισμός μονάδων και σχηματισμών]».

Κεφάλαιο 31Ε (1 σελίδα): «Μπογάζι. Στρατιωτική δύναμη. Διάταξη μάχης».

Κεφάλαιο 31F (1 σελίδα): «Απόκεντρες διαταγές. Διάταξη μάχης».

Κεφάλαιο 32Α (1 σελίδα): «Επαρχία Αμμοχώστου. Διάταξη μάχης».

Κεφάλαιο 33Α (1 σελίδα): «Επαρχία Λάρνακας. Διάταξη μάχης».

Κεφάλαιο 34Α (1 σελίδα): «Επαρχία Λεμεσού. Διάταξη μάχης ΤΜΤ. Μάρτιος ΄64».

Κεφάλαιο 34Β (1 σελίδα): «Επαρχία Λεμεσού. Διάταξη μάχης. Αύγουστος ΄65».

Κεφάλαιο 34C (1 σελίδα): «Επαρχία Λεμεσού. Διάταξη μάχης. Νοέμβριος ΄66».

Κεφάλαιο 35Α (1 σελίδα): «Επαρχία Πάφου. Διάταξη μάχης».

Κεφάλαιο 37Β (1 σελίδα): «Επαρχία Λάρνακας. Διάταξη μάχης».

Στο 4ο Μέρος, «Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι. Προσωπικότητες»:

Κεφάλαιο 41Ζ (33 σελίδες): «Αλφαβητικό ευρετήριο».

Όλες οι παραπάνω, μη προσβάσιμες πληροφορίες, αποσύρθηκαν από τη δημοσιότητα στις 28 Ιουνίου 2011 και για διάστημα 70 χρόνων, με εξαίρεση την πρώτη αναφορά του 2ου μέρους, η οποία «έκλεισε» για διάστημα 75 χρόνων. Η βρετανική κυβέρνηση φαίνεται να ανησυχεί ιδιαιτέρως για τα πεπραγμένα της τουρκοκυπριακής κοινότητας κατά τις κρίσιμες δεκαετίες ΄50-΄70 . Γιατί;

ΜΑΡΙΑ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ
Υποψήφια Διδάκτωρ Ιστορίας, University of Leicester