Παίρνεις στα χέρια σου ένα βιβλίο. Τα μαύρα μυρμηγκάκια στήνουν χορό με όσα έζησες, ζωντανεύουν μορφές μ’ άλλες ιδέες, άλλα «θέλω», απόκοσμες. Πώς τα φέρνεις στο παρόν όλα αυτά;

Η ιστορία ζωντανή μπροστά στα μάτια σου, ανάγκη που την έχεις, την έζησες, μα κάποιοι πρέπει να γευτούν εκείνη την αφιονισμένη τρέλα, τον αγώνα που έφερε τόσες πίκρες, διάψευση, γι’ άλλους ηρωικό και γι’ άλλους καταστροφικό. Στα διηγήματα της Παναγιώτας Ροδοσθένους Μορίδου «Στα μονοπάτια του χρέους» (εκδόσεις Επιφανείου), δεν περιγράφονται απλώς κάποια γεγονότα. Δίνεται με μεστό, γλαφυρό λόγο η ατμόσφαιρα, οι χαρακτήρες κάθε εποχής.

Η Μαρία Συγκλητική ανατινάζει την πυριτιδαποθήκη του καραβιού για να μην βρεθούν οι σκλάβες στο χαρέμι του Σουλτάνου: «Λάβετε φάγετε σκυλιά και θαλασσινά πουλιά…αυτό είναι το σώμα μου».

Ο Χριστόδουλος Σώζος, Δήμαρχος Λεμεσού, πέφτει πολεμώντας στο Μπιζάνι ένα μαγιάτικο πρωινό που οι κήποι μοσχοβολούσαν ανθούς, γιασεμιά και πασχαλιές και οι κάμποι ήταν στρωμένοι αγριολούλουδα.
Ο Γρηγόρης Αυξεντίου: «Όποιος μπορεί να νικήσει μια στιγμή τη ζωή του νικάει και το θάνατο».

Η αρχόντισσα της Λαπήθου Ευφροσύνη Προεστού κρύβει σε λαγούμι και σώζει οκτώ κυνηγημένους από τους Τούρκους φαντάρους στη λαίλαπα του ’74, να τη βασανίζουν μα εκείνη: «Δεν είδα, δεν ξέρω».

Η Αντρούλα Πάλμα σκάβει να βρει τον άντρα και πατέρα των παιδιών της Χαράλαμπο: «Τον θέλει η καρδιά μου, τον θέλει η ψυχή μου, το μυαλό μου, όλο μου το είναι».

Και τέλος ο ξεριζωμός: «Οι πρόσφυγες διωγμένοι κι άστεγοι γεμίζουν καταυλισμούς, παιδιά ξυπόλητα, ανήμποροι γέροι, μαυροφορεμένες μάνες».

Στο βιβλίο, μορφές που άφησαν το στίγμα τους στην ιστορία, αλλά κι ο σπαραγμός, το ορφάνεμα, με συγκλονιστικές περιγραφές, μυθοπλαστική ικανότητα στους διαλόγους που σε σπρώχνουν ολόισια στην αλήθεια τους.

Φιλόλογος με δεκάδες βραβεία και διακρίσεις από κάθε γωνιά της Ελλάδας και την Κύπρο, η συγγραφέας, έχοντας παράλληλα ζυμωθεί με κοινωνικό και φιλανθρωπικό έργο, ευαισθητοποιείται ακόμα περισσότερο, βάζει την προσωπική της σφραγίδα στα γεγονότα. Συμπονετική, στοχαστική, δένεται με τους ήρωες των διηγημάτων, οδηγεί σε ένα πλάτεμα σκέψης, σαΐτα που οδηγεί σ’ εκείνο το πικρό «γιατί» του προδομένου ανθρώπου.

Από την εποχή της ανιδιοτέλειας, του ψυχικού δοσίματος, σε μια εποχή στείρου καιροσκοπισμού, λατρείας του χρήματος. Ευαισθησία, καθαρότητα ψυχής, μεγαλείο ηρωισμού, ποια θέση, αναρωτιέσαι διαβάζοντας, έχουν σήμερα στον κόσμο των διεθνών συμφερόντων, της διαπλοκής, της μίζας, των σκοπιμοτήτων; Αφέλεια, άγνοια, καθαρότητα ανθρώπων που με τη σκιαγράφησή τους από τη συγγραφέα, απλά γλαφυρά, ζωντανεύουν μοναδικά την ιστορία του τόπου.

Από τη μια, ερωτηματικά για το τι έφταιξε κι ο αγώνας που ξεκίνησε με τη λαχτάρα της ελευθερίας θυματοποίησε τελικά χιλιάδες με μια κολοβωμένη ανεξαρτησία, θανάτους, ξεριζωμούς, τον κίνδυνο τουρκοποίησης ολοκληρωτικής, από την άλλη, πόνος που τσιμπάει ασταμάτητα ανθρώπους που έζησαν στο πετσί τους το άδικο. Πίκρα και θαυμασμός, τρυφερότητα για ανθρώπους που θυσίασαν τη ζωή τους για ένα μαγικό τότε όνειρο που τελικά έγινε εφιάλτης.

Στην εποχή της τεχνολογίας ας ξεκλέψουν λίγο χρόνο οι νεότεροι από την ηλεκτροκίνητη ζωή τους να σταθούν στα συναισθήματα που γεννούν οι σελίδες των διηγημάτων «Στα μονοπάτια του χρέους». Η Παναγιώτα Ροδοσθένους Μορίδου, με συμμετοχές σε κοινωνική δράση, εταιρείες λογοτεχνών, ομίλους πνευματικής ανανέωσης και κοινωνικούς συνδέσμους, με σημαντική βιβλιογραφία σε ποίηση και πεζό, καταθέτει εδώ, εκτός από την ευαισθησία ανθρώπου που πονάει τον τόπο, ιστορικά στοιχεία και ερωτηματικά για προβληματισμό.

Η ανάγνωση του βιβλίου γεννά πόνο βαθύ σε όσους κουβαλάνε θυμητάρια ως ατίμητα φυλακτά σε μια βιτρίνα, για όσους κήδεψαν κασελάκι με δυο-τρία κόκκαλα, ό,τι απέμεινε από αγαπημένο. Και το ερώτημα, τώρα ποια είναι η ελπίδα;

ΑΛΕΚΑ ΓΡΑΒΑΡΗ ΠΡΕΚΑ