Όταν, τελευτούντος του 1974, ταξίδευε επιστρέφοντας στην Κύπρο, ο Μακάριος πέρασε και από την Αθήνα. Όχι δε τυχαία: Κοινή πια η αίσθηση ήταν πως, με την τουρκική εισβολή, η λύση για το Κυπριακό θα ήταν και πάλι ένας, χειρότερος από της Ζυρίχης, ταπεινωτικός συμβιβασμός! Ο μοιραίος λοιπόν εκείνης της Ζυρίχης Κωνσταντίνος Καραμανλής με κανένα τρόπο δεν ήθελε να φορτωθεί εκ των υστέρων, και πάλι εκείνος, και αυτή τη συφορά. Γι’ αυτό ακριβώς, «τον φόβο» δηλ. «των Ιουδαίων», έθεσε τώρα όρο απαράβατο, πριν φτάσει στην Κύπρο ο Μακάριος, να σταθμεύσει στην Αθήνα, και εκεί να συναποφασίσουν εκ των προτέρων πια, και να δεσμευτούν, βεβαίως, τόσο σε στόχο αλλά και σε τρόπο διαχείρισης τού Κυπριακού!

Πραγματοποιήθηκε λοιπόν διήμερη (30 Νοεμβρίου και 1 Δεκεμβρίου) για τον σκοπό αυτό σύσκεψη τών δυο ηγετών, με τις συνοδείες τους βεβαίως, στο Υπουργείο Εξωτερικών τής Ελλάδας. Ό,τι ελέχθη σ’ εκείνη την, όχι και πολύ «γνωστή», σύσκεψη θα ήταν χρήσιμο, σε συνθήκες όμως πολλής «προσευχής» και μεγάλης «νηστείας», να το αναγνώσει σύμπασα η πολιτική μας διανόηση. Για δυο δε λόγους: Πρώτα, για να διαπιστώσει το θλιβερό επίπεδο συλλογιστικής που, σε εποχές παρακμής, κοσμεί ως νοοτροπία την πολιτική ηγεσία σύνολου τού Έθνους! Δεύτερο, για να ανακαλύψει, επιτέλους, πού και πώς (αποκρύφως φυσικά) γεννήθηκε, επιμελώς μεταβαπτισμένη δε ως biragional, η (και «γεωγραφική» βεβαίως) διζωνική ομοσπονδία…1*

Αυτό που θα απασχολήσει το σημερινό άρθρο δεν είναι το πλήρες περιεχόμενο τής σύσκεψης εκείνης. Κάποιες μόνο ρηξικέλευθες σκέψεις ή εισηγήσεις, μετασχόντων (μη καλώς «ενημερωμένων» ίσως) δευτεραγωνιστών κυρίως, που παρότι ακούστηκαν, τους επεφυλάχθη από τους (καλώς «ενημερωμένους» προφανώς) η τύχη τού «δια τής σιωπής Θανάτου».

Προφανώς διότι δεν αντιλήφθηκαν (οι δευτεραγωνιστές) πως τέτοιες σκέψεις σημάδευαν απ’ ευθείας στην καρδιά τής εθνικής ενοχής! (Των πρωταγωνιστών βεβαίως...) Που όμως, ειδικά για τη σημερινή πολιτική συγκυρία, είναι κρισίμως επίκαιρες, καθοδηγητικές δε για σωτηρία τού τόπου. Ιδού λοιπόν:

Πρώτη φράση ήτανε εκείνη τού Υπουργού Εξωτερικών Δ. Μπίτσιου. Σημειώνω ότι, και ενώ οι έννοιες «γεωγραφική ομοσπονδία» και «δύο ζώνες» έδιναν και έπαιρναν, ως εναπομένουσα, ομόφωνα δε, στρατηγική2* και, παρ' όλα αυτά, θεώρησε αίφνης καλό ο Μακάριος, ως πυροτέχνημα, να εκτοξεύσει και το ρήμα, ότι «η ιδέα τού ενός τουρκικού καντονίου (ζώνης) πρέπει να λησμονηθεί», έκπληκτος ο Μπίτσιος ερώτησε το έξης άκρως «ανορθόδοξο», σε σχέση βεβαίως με το κρατούν κλίμα: «Ποίον είναι το μειονέκτημα, εφόσον η έκτασίς του θα είναι αντίστοιχος προς την πληθυσμιακή αναλογίαν των;»! Ουδείς όμως είτε απάντησε, είτε σχολίασε τη ρηξικέλευθη άποψη! Καταδικάστηκε δηλ. στον διά τής σιωπής θάνατο...

Επόμενη σημειολογική φράση, δολοφονηθείσα επίσης διά συνωμοσίας της σιωπής, ανήκει στον πρέσβη μας στην Αθήνα Νίκο Κρανιδιώτη: Διαπιστώνοντας σε όλα εκείνα τα λεγόμενα την ανυπαρξία ελπίδας, ο από Κερύνειας Κρανιδιώτης ανέκραξε: «εάν οι Τούρκοι επιμένουν... δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μόνον διά τής ενώσεως τού νοτίου τμήματος με την Ελλάδα θα μπορέσει να επιβιώσει ο Ελληνισμός τής Κύπρου»! Εις ώτα βεβαίως μη ακουόντων...

Σιγή ασυρμάτου λοιπόν ακολούθησε και τις δυο πιο πάνω κραυγές αγωνίας των δευτεραθλητών. Γεγονός ανερμήνευτο εκ πρώτης όψεως. Εκτός φυσικά αν όλοι, οι του ηγετικού πυρήνα εννοώ, γνώριζαν συγκεκριμένα πολιτικά δεδομένα, που μόνοι οι δύο αυτοί αγνοούσαν! Δεδομένου δε ότι και μέχρι σήμερα (σαράντα τρία συναπτά έτη μετά), ο, κληρονόμος εκείνων, τρέχων ηγετικός πυρήνας, οτέ μεν κυβερνών, οτέ δε αντιπολιτευόμενος, ομοθυμαδόν δε, διατηρεί την ίδια άκρα τού τάφου σιωπή γι’ αυτές, είναι πιθανότατο να είναι επίσης και κληροδόχος τών ίδιων «πολιτικών δεδομένων», η γνώση των οποίων τον καθοδηγεί να μη διαφεύγει του κράτους ενοχής και φυσικά συνενοχής, διαπράττοντας (επί ποινή πολιτικού θανάτου φυσικά) το κρατικό αμάρτημα να διερωτηθεί καν γι’ αυτές...

Εντούτοις, λέει ο γράφων, σ’ αυτές τις δυο προτάσεις όντως περιέχεται ο τρόπος να σωθεί ο τόπος. Περί αυτού βεβαίως θα ασχοληθούμε σε δεύτερο μέρος τής επιφυλλίδας.

ΧΑΡΗΣ ΦΕΡΑΙΟΣ
Διδάκτωρ του ΕΜΠ

1*Τα πρακτικά τής σύσκεψης εκείνης κυκλοφόρησαν το 1991, με το χαρακτηριστικό «απόρρητο», από τις εκδόσεις «Το μώλυ», προλογισμένα δε από διακεκριμένο φιλόλογο, τον Σάββα Παύλου. Αργότερα επιβεβαιώθηκε στον γράφοντα η γνησιότητά τους, από τον διευθυντή τού ΚΥΚΕΜ κ. Χρήστο Ιακώβου.

2*Μόνη αίρεση ήταν από πλευράς τού Μακαρίου, που έλεγε ότι, η περί δυο καντονίων παραδοχή είναι καλύτερο «να μην ακούγεται»! Γεγονός που καθόλου δεν άλλαξε βεβαίως την πορεία τής συζήτησης. Άλλωστε όλοι κατανοούσαν το ψυχογραφικό κίνητρο τής αίρεσης...