Όταν ανακοινώθηκε η ανάγκη αντικατάστασης του Κυπριακού Οργανισμού Τουρισμού με Υφυπουργείο Τουρισμού, προβλήθηκε ως βασικό επιχείρημα ότι ο ΚΟΤ δεν έχει τέτοιες εξουσίες που να του επιτρέπουν να υλοποιεί μια εθνική στρατηγική τουρισμού, η οποία, ως γνωστόν, αγγίζει πολλούς τομείς οι οποίοι εμπίπτουν στις αρμοδιότητες πολλών και διαφόρων Υπουργείων, υπηρεσιών και Αρχών.

Τα δικαιολογητικά αυτά πράγματι αποτελούν το προοίμιο και το σκεπτικό του νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή. Αναμέναμε λοιπόν να δούμε στο σχετικό νομοσχέδιο (Περί Υφυπουργού Τουρισμού παρά τω Προέδρω και Υφυπουργείου Τουρισμού) πρόνοιες που να παραχωρούν τις απαραίτητες εξουσίες ώστε να επιτρέψουν μια πιο αποτελεσματική και έγκαιρη εφαρμογή μιας εθνικής στρατηγικής τουρισμού.

Για να παραχωρήσεις όμως εξουσίες σε έναν νέο φορέα, όπως είναι ο Υφυπουργός/το Υφυπουργείο, θα πρέπει
Α) είτε αυτές να είναι καινούργιες, να αφορούν καινοτόμες δράσεις και συνεπώς αρμοδιότητες,
Β) είτε να τις αφαιρέσεις από άλλους φορείς και να τις δώσεις στον νέο φορέα,
Γ) είτε να προσδιορίσεις συναρμόδιους φορείς για συγκεκριμένες αρμοδιότητες.

Στο νομοσχέδιο καθορίζονται μόνο οι αρμοδιότητες του Υφυπουργού/Υφυπουργείου. Δεν έγινε μέχρι σήμερα αναφορά σε τυχόν αλλαγές σε άλλους νόμους.

Χάριν της ιστορίας αλλά και για όσους δεν γνωρίζουν ή δεν θέλουν να γνωρίζουν, αναφέρεται ότι εθνική στρατηγική υπήρχε. Έγινε από τον ΚΟΤ, ο οποίος έκρινε αναγκαίο να υπάρχει μια μακρόπνοη στρατηγική τουρισμού, και μάλιστα με ελάχιστους οικονομικούς πόρους αλλά με την εμπλοκή και τη στήριξη τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα. Το δεκαετές Στρατηγικό Σχέδιο 2000-2010 εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, ακριβώς για να διασφαλίσει την καθολική συμμόρφωση και τη δέσμευση όλων των αρμοδίων στην υλοποίησή του.

Ορίστηκε, μάλιστα, Υπουργική Επιτροπή, στην οποία συμμετείχαν οι Υπουργοί με τις σημαντικότερες για τον τουρισμό αρμοδιότητες, η οποία θα παρακολουθούσε την υλοποίηση και θα παρενέβαινε όπου ήταν αναγκαίο. Η υλοποίηση καθυστέρησε τελικά λόγω του ότι κάθε Υπουργείο, κάθε Αρχή που είχε κατοχυρωμένες εξουσίες και αρμοδιότητες βάσει οικείων νόμων, ακολουθούσε άλλες προτεραιότητες και όχι τις προτεραιότητες του Στρατηγικού Σχεδίου. Στην άκρως ανταγωνιστική αγορά του τουρισμού δεν χωρούν όμως καθυστερήσεις.

Τώρα γίνονται μελέτες για μια νέα εθνική στρατηγική τουρισμού. Η στρατηγική αυτή λαμβάνει υπόψη μια ενδεχόμενη λύση του Κυπριακού; Θα είναι η Στρατηγική του ομόσπονδου κράτους ή της ε/κ συνιστώσας πολιτείας; Το Υφυπουργείο Τουρισμού; Ας θεωρήσουμε όμως ότι το νομοσχέδιο αναφέρεται στην υφιστάμενη κατάσταση.

Λέει λοιπόν το νομοσχέδιο κάτω από το κεφάλαιο Δημιουργία και Αρμοδιότητες του Υφυπουργείου Τουρισμού ότι αρμοδιότητά του είναι η «χάραξη ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής τουρισμού και ο επιτελικός σχεδιασμός της τουριστικής ανάπτυξης της Κύπρου, συμπεριλαμβανομένης και της διατύπωσης θέσεων για τη χωροθέτηση των τουριστικών τοποθεσιών». Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, εθνική στρατηγική τουρισμού εκπονείται τώρα.

Όσον αφορά τη «διατύπωση θέσεων για τη χωροθέτηση τουριστικών τοποθεσιών» (δεν είναι σαφές τι εννοείται με τον όρο «τοποθεσίες»), άλλο η διατύπωση και άλλο η υιοθέτηση θέσεων. Αν θέλουν λοιπόν να ενισχύσουν τη σημασία της άποψης του τουριστικού τομέα σε θέματα χωροθέτησης, θα πρέπει να δώσουν συγκεκριμένες εξουσίες με ανάλογες τροποποιήσεις σε άλλες σχετικές νομοθεσίες.

Άλλη αρμοδιότητα του Υφυπουργείου είναι ο «συντονισμός και υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής τουρισμού με τη χρήση απαραίτητων οριζόντιων πολιτικών». Πιο πάνω έγινε εκτενής αναφορά στην αδυναμία του υφιστάμενου συστήματος. Τα κατοχυρωμένα βασίλεια εξουσιών δεν καταργούνται με μια πρόνοια σε ένα νόμο, χωρίς την παράλληλη τροποποίηση άλλων σχετικών νόμων.

Διαφορετικά θα εξακολουθεί το φαινόμενο της περιχαράκωσης κάθε αρμόδιας Αρχής πίσω από τη δική της νομοθεσία. Εκτός και αν θα περιμένουμε να προκύψει αποτέλεσμα από ατέρμονες συζητήσεις ή, χειρότερα, από συγκρούσεις μεταξύ Υπουργών και Υφυπουργού. Κάθε πόλεμος όμως έχει και απώλειες, τις οποίες θα πληρώνει ο τουρισμός.

Άλλη αρμοδιότητα είναι «η εφαρμογή της τουριστικής νομοθεσίας σε σχέση με τις εξουσίες που η εν λόγω νομοθεσία παρείχε στον ΚΟΤ πριν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος Νόμου, συμπεριλαμβανομένης της έκδοσης σχετικών αδειών». Ως τουριστική νομοθεσία παρατίθενται στο Παράρτημα του νομοσχεδίου 16 νομοθεσίες. Στις πλείστες από αυτές ο ΚΟΤ δεν είχε οποιαδήποτε εξουσία. Με την αναφορά τους στο παράρτημα ενός νόμου θα αποκτήσει ο Υφυπουργός/το Υφυπουργείο εξουσίες; Και ποιες;

Οι υπόλοιπες αρμοδιότητες είναι οι ίδιες με του ΚΟΤ και δεν προσθέτουν κάποια καινοτομία.
Γιατί λοιπόν ιδρύεται Υφυπουργείο Τουρισμού αν δεν πρόκειται να βελτιωθεί αποτελεσματικά το υφιστάμενο σύστημα, ώστε να ενισχυθεί το θεσμικό πλαίσιο που αφορά σημαντικά και θεμελιώδη θέματα για το καλό του τουρισμού;
Φαίνεται ότι η μόνη πραγματική αλλαγή είναι η αντικατάσταση του Διοικητικού Συμβουλίου με τον Υφυπουργό Τουρισμού.

Είναι γνωστές οι αδυναμίες των Δ.Σ., που οφείλονται κυρίως στον τρόπο διορισμού των μελών των Δ.Σ. Στην περίπτωση του ΚΟΤ ο Νόμος προνοεί ότι πρόσωπα που διορίζονται ως μέλη του Δ.Σ. πρέπει να διαθέτουν γνώσεις περί τουρισμού. Όμως, παρά την πρόνοια αυτή και άλλες που ακολούθησαν με άλλες νομοθεσίες, τα μέλη των Δ.Σ. διορίζονται με βάση κυρίως κομματικά ή υποκειμενικά κριτήρια.

Πώς θα διορίζεται ο Υφυπουργός Τουρισμού;
Το νομοσχέδιο δεν προδιαγράφει οποιοδήποτε προσόν ή γνώση ή πείρα για το πρόσωπο που θα διορίζεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Δεν καθορίζονται κριτήρια ούτε διαδικασίες. Καθορίζεται όμως ότι η αμοιβή, τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα καθώς και άλλοι όροι και ωφελήματα θα είναι τα ίδια με αυτά των Υπουργών.

Παρά την οικονομική εξίσωση όμως του Υφυπουργού με τον Υπουργό, ο Υφυπουργός δεν δικαιούται να συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, σε περίπτωση που παρίσταται σε συνεδρίες του Υπουργικού Συμβουλίου. Δηλαδή θα υποβάλλει προτάσεις στο Υπουργικό Συμβούλιο αλλά δεν θα συναποφασίζει. Νομοσχέδια όμως δεν θα μπορεί να υποβάλλει και θα χρειάζεται κάποιος αρμόδιος Υπουργός. Ο Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού θα εξακολουθήσει να είναι και Τουρισμού και με ποιες αρμοδιότητες;

Φαίνεται λοιπόν ότι χρειάζεται ακόμη πολλή δουλειά προκειμένου να ιδρυθεί ένα καλύτερο θεσμικό πλαίσιο, που πραγματικά θα ωφελήσει τον Τουρισμό. Η εντύπωση που δημιουργεί το νομοσχέδιο είναι ότι η αποτελεσματικότητα στον τουρισμό εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα του Υφυπουργού ως ατόμου. Η αλλαγή του ατόμου με κάθε αλλαγή του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν θα δημιουργεί κενά; Ας μη ξεχνούμε και τη διάσταση του ανταγωνισμού μεταξύ ελεύθερων περιοχών και κατεχομένων ή, σε περίπτωση λύσης του Κυπριακού, μεταξύ των δύο συνιστωσών πολιτειών.

Οι πιο πάνω προσωπικές απόψεις διατυπώνονται μόνο και αποκλειστικά έχοντας υπόψη τα συμφέροντα του τουρισμού και της χώρας μας και απευθύνονται σε όσους έχουν τη διάθεση να μελετήσουν σωστά το νομοσχέδιο.

ΦΡΥΝΗ ΜΙΧΑΗΛ
Πρώην Γενική Διευθύντρια ΚΟΤ