Χρειάζεται να βρεθεί ο τρόπος να επιβάλει το σχολείο την τάξη, την πειθαρχία και τον σεβασμό προς τον δάσκαλο και τη διεύθυνση του σχολείου

Τις τελευταίες βδομάδες έγιναν πάρα πολλά σχόλια και γράφτηκαν πολλά άρθρα σε σχέση με το επίπεδο της παιδείας μας με αφορμή τα αποτελέσματα του τελευταίου Προγράμματος PISA του ΟΑΣΑ, στο οποίο για δεύτερη φορά λαμβάνει μέρος η Κύπρος.

Όπως δείχνουν τα αποτελέσματα, τα επίπεδα των 15χρονων παιδιών μας στα τρία μαθήματα που εξετάζονται, δηλαδή την ανάγνωση, τα μαθηματικά και τις επιστήμες, καταδεικνύουν τα πολύ χαμηλά επίπεδα των δικών μας παιδιών. Να σημειώσουμε ότι τα παιδιά μας εξετάζονται με την ίδια ακριβώς μέθοδο και με τις ίδιες ακριβώς ερωτήσεις με χιλιάδες άλλα παιδιά στις τόσες άλλες χώρες που λαμβάνουν μέρος στο Πρόγραμμα της PISA.

Σύμφωνα με τα προηγούμενα αποτελέσματα του 2012, η Κύπρος κατελάμβανε την προτελευταία θέση μεταξύ των 28 χωρών της Ε.Ε. ενώ στα τελευταία αποτελέσματα «προαχθήκαμε» στην τελευταία θέση.

Τόσο ο Υπουργός Π&Π όσο και άλλοι παράγοντες της παιδείας προβληματίστηκαν και το 2012 και τώρα. Μάλιστα το 2013 με δική μου πρωτοβουλία οργανώσαμε ειδική εκδήλωση στην Κύπρο, στην οποία προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν εκπρόσωποι δύο ευρωπαϊκών χωρών που είχαν καταφέρει να ανέβουν από τις χαμηλότερες στις ανώτερες βαθμίδες για να εξηγήσουν τις μεταρρυθμίσεις τους. Μια τέτοια χώρα είναι η Εσθονία, η οποία κατάφερε με την προσπάθεια και τις μεταρρυθμίσεις που έκανε να καταλάβει τώρα τη δεύτερη καλύτερη θέση παγκοσμίως. Φυσικά, δεν γνωρίζω έκτοτε τι μέτρα λήφθηκαν και τι μεταρρυθμίσεις εφαρμόστηκαν για να μπορούμε να ελπίζουμε σε καλύτερες επιδόσεις στο μέλλον.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι θα πρέπει το ΥΠΠ να δράσει άμεσα και να ζητήσει τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων, νοουμένου ότι θα είναι διατεθειμένο να εφαρμόσει τες εισηγήσεις τους και δεν θα εμπλακούν και πάλι σε μια ατέρμονη συζήτηση με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις…

Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η παιδεία μας είναι πολύ μεγάλες και συνεχώς μεταβάλλονται. Οι ανάγκες της παιδείας του 21ου αιώνα δεν έχουν καμία σχέση με τις ανάγκες του ’50 , του ’60 ή του ’70.

Τα μαθηματικά, για παράδειγμα, που διδασκόμαστε καμία σχέση δεν έχουν με τις απεριόριστες δυνατότητες που παρέχονται σήμερα στον άνθρωπο, μέσω των μαθηματικών. Ίσως θα έπρεπε ο κάθε καθηγητής μαθηματικών που επισκέπτεται το Λονδίνο να διαθέσει μια μέρα για να επισκεφθεί το Μουσείο Επιστημών που σχεδίασε η μ. Zaha Hadid, στο οποίο παρουσιάζονται τα μαθηματικά όχι απλώς για χάρη των μαθηματικών αλλά παρουσιάζεται ο πραγματικός κόσμος που περιγράφεται, μελετάται, δημιουργείται, μέσω των μαθηματικών. Στον τόπο μας, δυστυχώς, θεωρούμε ακόμα ότι τα μαθηματικά είναι συνώνυμα του απλού υπολογισμού: στενή αντιμετώπιση που στερείται την εφαρμογή τους στην πραγματική ζωή και ανάγκες του σύγχρονου κόσμου. Είναι γι’ αυτό που τα παιδιά μας αποτυγχάνουν.

Το ίδιο ισχύει και για τις επιστήμες: τι μας χρειάζονται αλήθεια η φυσική και η χημεία? Σε τι μας χρησιμεύουν και πώς εφαρμόζονται στον σύγχρονο κόσμο? Στην ιατρική, στην εξερεύνηση του διαστήματος και τόσα άλλα;

Πολλοί διερωτώνται: Μα πώς είναι δυνατόν τα 15χρονα παιδιά μας να μην μπορούν να διαβάσουν; Αλλά το ζητούμενο δεν είναι να μπορούν απλώς να διαβάζουν αλλά να είναι σε θέση να αντιληφθούν το νόημα του κειμένου που διαβάζουν… Εδώ είναι που υστερούν τα παιδιά μας.

Χωρίς να θέλω να παρουσιάζομαι ως ειδικός για την εκπαίδευση, η πεντάχρονη εμπειρία μου στην Ε.Ε. στον χώρο της εκπαίδευσης, μου επιτρέπει, πιστεύω, να επισημάνω ορισμένες σύγχρονες ανάγκες:

1. Οι εκπαιδευτικοί μας χρειάζονται συνεχή επιμόρφωση. Η Διά Βίου Μόρφωση, που αποτελεί μιαν από τις πολιτικές της Ε.Ε., δεν είναι σχήμα λόγου αλλά μια αναγκαιότητα στη σύγχρονη ανταγωνιστική κοινωνία που ζούμε. Και θα έλεγα ότι για τους εκπαιδευτικούς αυτή είναι μια επιτακτική ανάγκη.

2. Όλοι οι εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων θα πρέπει να έχουν και δίπλωμα στα παιδαγωγικά. Αυτό υπέδειξε η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου που ετοίμασε για την Ε.Ε. προτάσεις για τον εκσυγχρονισμό της παιδείας. Γιατί, όσο καλός και να είναι ένας καθηγητής στο ειδικό αντικείμενό του, δεν μπορεί να είναι καλός δάσκαλος αν δεν είναι ταυτόχρονα και παιδαγωγός.

3. Θα πρέπει το ΥΠΠ να προχωρήσει ολοταχώς, και χωρίς να ενδώσει στις διάφορες πιέσεις, στην αναγκαία μεταρρύθμιση για την αξιολόγηση των δασκάλων, των διευθυντών και των σχολείων. Δεν μπορούν να θεωρούνται όλοι άριστοι και δεν μπορούν να θυσιάζονται οι πραγματικά άριστοι στον βωμό της ισοπέδωσης. Έκθεση της Διεθνούς Τράπεζας αναφέρει ότι η δυνατότητα του Εκπαιδευτικού μας Συστήματος να προσελκύει και να ανταμείβει τους καλύτερους δασκάλους είναι περιορισμένη λόγω του ισχύοντος συστήματος διορισμού, αξιολόγησης και προαγωγής τους.

4. Και επειδή δεν θέλω να δώσω την εντύπωση ότι για όλα φταίνε οι δάσκαλοι, θέλω να τονίσω το πόση σημασία έχει να δώσει το Κράτος όλα τα εφόδια που χρειάζονται οι δάσκαλοι, ώστε να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις ανάγκες της εποχής μας.

Θα ήθελα επίσης να εκφράσω τον προβληματισμό μου για το θέμα της πειθαρχίας στα σχολεία μας και την προσήλωση των μαθητών στα μαθήματά τους. Σίγουρα τάσσομαι ανεπιφύλακτα ενάντια σε κάθε μορφή βίας στα παιδιά. Αλλά πιστεύω ότι η ελευθερία που τους δώσαμε έχει υπερβεί τη χρυσή τομή, που θα έπρεπε να είχαμε θέσει μεταξύ ελευθερίας και ασυδοσίας. Γι’ αυτό βλέπουμε συχνά φαινόμενα bullying τόσο από μαθητές προς μαθητές αλλά και έναντι των δασκάλων. Χρειάζεται να βρεθεί ο τρόπος να επιβάλλει το σχολείο την τάξη, την πειθαρχία και τον σεβασμό προς τον δάσκαλο και τη διεύθυνση του σχολείου.

Τελειώνοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι ενώ η Κύπρος ξοδεύει κατά κεφαλήν (το Κράτος μαζί με τον ιδιωτικό τομέα) περισσότερα από τον μέσο όρο της Ε.Ε., ταυτόχρονα παρουσιάζουμε μια τέτοια καθόλου κολακευτική εικόνα στην Παιδεία μας. Αυτό θα πρέπει να προβληματίσει όλους: κράτος, γονείς και σχολείο. Είναι έκδηλο ότι τα λεφτά που ξοδεύουμε, δεν ξοδεύονται σοφά και είναι πράγματι κρίμα.

Η παιδεία είναι το Α και το Ω για την ανάπτυξη, την απασχόληση, την οικονομική διακυβέρνηση. Είναι γι’ αυτό που χρειάζονται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για να μπορέσει η Εκπαίδευση να ενισχύσει την ανάπτυξη και να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας, δίδοντας ταυτόχρονα τα εφόδια στους νέους μας να επιβιώσουν μέσα στη σύγχρονη ανταγωνιστική κοινωνία.

ΑΝΔΡΟΥΛΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Τέως Επίτροπος της Ε.Ε. για την Παιδεία και τον Πολιτισμό