Χαιρετίζουμε την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Λευκωσίας να ενδιαφερθεί άμεσα για την ανάπλαση του χώρου του παλιού ΓΣΠ και τη θετική ανταπόκριση του Υπουργείου Εσωτερικών στο αίτημα. Όπως τόνισα πριν από καιρό στους ενδιαφερομένους, κανένας χώρος εντός των δημοτικών ορίων δεν πρέπει να αξιοποιείται ερήμην της Τοπικής Πολεοδομικής Αρχής, αν θέλουμε να υπάρχει ενιαία και σωστή ανάπτυξη.

Είναι γι’ αυτόν τον λόγο που ένα από τα πρώτα μελήματά μας αμέσως μετά το 1960 ήταν η δημιουργία πλαισίου για ορθό πολεοδομικό/χωροταξικό προγραμματισμό παράλληλα με τον οικονομικό/κοινωνικό προγραμματισμό/συντονισμό, που κάποιοι θέλουν να τον ξεχνούν. Πέραν της ενδυνάμωσης του Τμήματος Πολεοδομίας, ψηφίστηκε ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος, ενώ άρχισε ήδη η ετοιμασία του Σχεδίου για τη Νήσο, Πολεοδομικών Σχεδίων και Σχεδίων Περιοχών. Δυστυχώς, σχεδόν όλα έμειναν στο χαρτί. Ήταν κι αυτή μια από τις καταστροφικές συνέπειες της εισβολής.

Η ανάπλαση της πλατείας ΓΣΠ θα πρέπει να ενταχθεί στον σχεδιασμό για την ανάπτυξη ολόκληρης της Λευκωσίας σαν της Πρωτεύουσας της Κύπρου, όπως γίνεται στο έκτακτο Χωροταξικό Σχέδιο, που ετοιμάστηκε μετά την εισβολή, σε συνεργασία με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ην. Εθνών. Αν τα έργα γίνονταν βάσει κάποιου Σχεδίου, τότε, η απόκλιση από τις ανάγκες μιας μελλοντικά ενοποιημένης πόλης θα ήταν μικρή. Το Σχέδιο ολοκληρώθηκε, βοήθησε προς τις επιδιωκόμενες κατευθύνσεις κι αποτελεί σημείο αναφοράς για μια ενιαία ανάπτυξη μελλοντικά. Με βοήθεια στους επηρεαζομένους, έγινε τεράστια εργασία ανάπλασης πολλών περιοχών κι αναπαλαίωσης κτηρίων στην οδό Ερμού, την Χρυσαλινιώτισσα, το Καϊμακλί/Παλουριώτισσα κλπ.

Για να αντιμετωπιστούν οι δυσλειτουργικές συνέπειες της εισβολής στη Λευκωσία έγιναν πολλές προσπάθειες. Με την αναβάθμιση των οδικών προσβάσεων, που απέμειναν, η διακίνηση προς και από την πόλη γίνεται σήμερα σχετικά ομαλά, παρά τη συμφόρηση που παρουσιάζεται σε ώρες αιχμής. Δυστυχώς, δεν είχαν τα ίδια θετικά αποτελέσματα όλες οι ενέργειες που έγιναν για την ομαλή κυκλοφορία τροχοφόρων εντός της πόλης. Ολοκληρωτική ήταν η αποτυχία μας στις προσπάθειες για αναβάθμιση του συστήματος δημόσιων μεταφορών. Φαίνεται ότι η χρήση του ιδιωτικού αυτοκινήτου, που ενθαρρυνόταν επί αποικιοκρατίας, για ευνόητους λόγους, συνεχίζει να μην ενοχλεί βασικές Υπηρεσίες, πάλι για ευνόητους λόγους.

Θα αναφερθώ σε μερικά ακόμη έργα και σχέδια, που είτε προωθήθηκαν είτε μπορούν να προωθηθούν μελλοντικά. Με δική μας πρωτοβουλία μπήκε στον Προϋπολογισμό Ανάπτυξης από τη δεκαετία του 1980 ειδικό κονδύλι για τη διαμόρφωση της κοίτης του Πεδιαίου ποταμού για σκοπούς αναψυχής και ξεκούρασης των κατοίκων, καθώς και τουριστικής ανάπτυξης των γύρω περιοχών. Η όλη εκείνη προσπάθεια έφερε μια κάποια βελτίωση της κοίτης στο ύψος της Αρχιγραμματείας κι αργότερα το γραμμικό πάρκο για πεζούς και ποδηλάτες.

Παράλληλα, αναζητήσαμε τοποθεσία για την τοποθέτηση ενός έργου, που αργότερα έγινε γνωστό ως «Λαϊκή Γειτονιά». Ήταν η εποχή που αναζητούσαμε με το Υπουργείο Εργασίας τρόπους απασχόλησης ανέργων. Μια ομάδα τέτοιων ανέργων ήταν οι εκδιωχθέντες από τα εργαστήριά τους στην οδό Πάφου στη Λευκωσία επεξεργαστές του χαλκού, οι «χαλκωματάδες», καθώς και άλλοι που έχασαν τα μαγαζιά τους στην πράσινη γραμμή. Η σκέψη ήταν προς την αναβίωση μιας ανάλογης γειτονιάς σε άλλο σημείο της Λευκωσίας.

Με πρότυπο το γραφικό κρασοχώρι «Γκρίνζιγκ» της Βιέννης καταλήξαμε στους Αγίους Ομολογητές σε συνδυασμό με το σχέδιο ανάπλασης της κοίτης του Πεδιαίου. Η ιδέα ήταν να παραμείνουν τα στενά δρομάκια, τα χαμηλά σπίτια με τις αυλόπορτες και τις αυλές προς τον ποταμό κι αφού ανακαινιστούν κι εξωραϊστούν να αποτελέσουν τη δική μας «Πλάκα».

Δυστυχώς, ξαφνικά άρχισαν να ξεφυτρώνουν εκεί μοντέρνες πολυκατοικίες. Κι έτσι έγινε η σημερινή «Λαϊκή Γειτονιά». Η τελική υλοποίηση του έργου έγινε κατορθωτή με την ενεργό συμμετοχή του Δήμου Λευκωσίας (Δήμαρχος Λέλλος Δημητριάδης). Για το έργο αυτό ο Δήμος βραβεύτηκε από την οργάνωση Europa Nostra με το Χρυσό Μήλο κι εμείς (Ρένος Σολομίδης, Πεύκιος Γεωργιάδης, Μιχαλάκης Κολοκασίδης, Νίκος Συμεωνίδης κι ο υποφαινόμενος ) με το Αργυρό Αχλάδι.

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της Λευκωσίας είναι ασφαλώς τα ενετικά της τείχη κι οι γύρω χώροι. Αναφέρθηκα κι άλλοτε με πόσο κόπο διασώσαμε, αξιοποιώντας τες, την Πύλη Αμμοχώστου και την Καστελλιώτισσα. Παρά την έγκριση ειδικού κονδυλίου για ωραιοποίηση/αξιοποίηση των τειχών και της τάφρου, τώρα βρίσκεται σε εξέλιξη η εργασία για ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας. Ας ελπίσουμε ότι το έργο θα λειτουργήσει ως απαρχή για την εκτέλεση παρόμοιων έργων και στις άλλες εισόδους στην παλιά Λευκωσία και την τάφρο.

Το 2005 η Κυβέρνηση και πάλι ενδιαφέρθηκε για την ανάπλαση του ΓΣΠ. Η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου προέβλεπε τη δημιουργία μεγάλης αστικής πλατείας και χώρων πρασίνου, υπόγειων χώρων στάθμευσης και χώρων αναψυχής/ψυχαγωγίας/πολιτισμού περιορισμένης κλίμακας. Βασικός στόχος ήταν η δημιουργία πόλου έλξης για το κοινό και η διατήρηση της ιστορικής μνήμης του παλαιού σταδίου.

Πέραν της ανέγερσης του Κτηρίου του ΘΟΚ τίποτε άλλο δεν έγινε. Μήπως θα έπρεπε κι εδώ να προκηρυχθεί διαγωνισμός για επεξεργασία μιας συνδυασμένης ανάπτυξης μαζί με τους χώρους της Αρχιγραμματείας, του Παλιού Γενικού Νοσοκομείου και της νέας Πλατείας Ελευθερίας; Περιγράψαμε αλλού τις ανεπιτυχείς ενέργειες για να αποκτήσει η Πρωτεύουσα κι η Κύπρος θεσμούς-σύμβολα πολιτιστικής ανάπτυξης: Κρατική Βιβλιοθήκη, Πινακοθήκη, Μουσείο, σύγχρονους χώρους μουσικής κι άλλων καλλιτεχνικών εκδηλώσεων και πρόσθετους χώρους πρασίνου. Μήπως θα έπρεπε με την ευκαιρία να επανεξετάσουμε την κατάσταση μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο;

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com