Συμπληρώνονται φέτος πενήντα χρόνια από τον θάνατο του Γιώργου Θεοτοκά, ενός από τους πιο σημαντικούς νεοέλληνες λογοτέχνες της γενιάς του 30’, με πλούσια προσφορά στα Γράμματα και τον πολιτικό στοχασμό.

Ο Γιώργος Θεοτοκάς, με καταγωγή από τη Χίο, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1905 και έφυγε αναπάντεχα από τη ζωή το 1966. Έλαβε ελληνογαλλική παιδεία στην Πόλη και το 1922 κατέφυγε στην Αθήνα λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους εισήλθε στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και, αφού έλαβε το πτυχίο το 1926, μετέβη στο Παρίσι, όπου παρακολούθησε μαθήματα νομικής μέχρι το 1928. Ακολούθως μελέτησε στην Αγγλία δίκαιο, ιστορία και πολιτισμό μέχρι το 1929. Από το 1931 ασκούσε το επάγγελμα του δικηγόρου στην Αθήνα και παράλληλα ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα, με τη συγγραφή μυθιστορημάτων, διηγημάτων, θεατρικών, δοκιμίων και ταξιδιωτικών εντυπώσεων. Με την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου κατατάχθηκε εθελοντής και το 1955 απέτυχε να εκλεγεί βουλευτής Χίου.1

Ο Θεοτοκάς, πέρα από κορυφαίος λογοτέχνης, υπήρξε και σταθερός υποστηρικτής του φιλελευθερισμού όπως αυτός εκφραζόταν από το Κέντρο. Διατύπωσε πλειάδα απόψεων για τον Ελληνισμό και τις προκλήσεις που αντιμετώπιζε. Αναφέρει στο βιβλίο του «Το πνεύμα της νεώτερης Ελλάδας»: «Η καινούργια Μεγάλη Ιδέα πρέπει να είναι η δημιουργία ενός ζωντανού ιδιόρρυθμου και γόνιμου νεοελληνικού πνευματικού πυρήνα, που να συνεχίζει τη μεγάλη παράδοση της Ελλάδας, να ζει έντονα τη σύγχρονη ζωή, να βρίσκεται σε ταυτόχρονη ανταπόκριση με τη Δύση και την Ανατολή και να μπορεί να ακτινοβολήσει με έργα και ιδέες έξω από τα εθνικά σύνορα».2

Η σχέση του Θεοτοκά με την Κύπρο ξεκίνησε με τη συμμετοχή του στον δημόσιο διάλογο λόγω της πρώτης προσφυγής της Ελλάδας στον ΟΗΕ για το Κυπριακό το 1954. Με σειρά άρθρων του από τα τέλη Δεκεμβρίου του 1954 μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου του 1955 εξέφραζε τη θέση ότι η Κύπρος θα έπρεπε να ακολουθήσει μια πιο μετριοπαθή και σαφώς εξελικτική πορεία προς την Ένωση, χωρίς βέβαια να τίθεται θέμα αλλαγής στόχου. Μετά το τέλος του αγώνα έγραψε: «Όσοι διαφωνούσαν, έκριναν πως έπρεπε να σωπάσουν. Την ώρα που διεξάγεται η μάχη και άλλοι δίνουν τη ζωή τους, η φιλονικία για θέματα στρατηγικής και τακτικής δεν έχει πια τη θέση της».3

Στη συνέχεια ο διανοούμενος εξέδωσε ένα δοκίμιο με τίτλο «Κύπρος 1959» στο ευρύτερο έργο «Προβλήματα του αιώνα μας», στο οποίο στοχάστηκε το κυπριακό ζήτημα και κατέληγε στο ότι «με μια μετριοπαθέστερη πολιτική θα είχαμε αποφύγει οπωσδήποτε την τουρκική συγκυριαρχία» και παράλληλα θεωρούσε δεδομένη τη λύση του 1959. Αντίκριζε την Κύπρο ως μια νέα ελληνική πολιτιστική οντότητα, η οποία θα ήταν ωφέλιμη τόσο για την ίδια όσο και για την Ελλάδα. Είχε σαν πρόταγμά του το τρίπτυχο Αθήνα - Θεσσαλονίκη - Κύπρος, γι’ αυτό θεωρούσε ότι η διαμόρφωση της Κύπρου ως κέντρου, προϋπέθετε αυτεξούσια πνευματική ζωή σε σχέση με την Αθήνα ούτως ώστε ο Ελληνισμός να ακτινοβολεί στη Μέση Ανατολή, στηριζόμενος σε τρείς πυλώνες, την παιδεία, τη γλώσσα και την ορθοδοξία.4

Ίσως να ήταν από τους πρώτους οι οποίοι πρότειναν την ίδρυση ελληνικού πανεπιστημίου στο νησί, αρχικά με τρεις σχολές: Θεολογική, Φιλοσοφική και Νομική με έδρες τουρκικών και αραβικών σπουδών.5 Σε συνέντευξή του το 1963 μεταξύ άλλων δήλωσε: «Και στην Κύπρο πρέπει να γίνει γρήγορα κρατικό θέατρο. Μάλιστα, αν μου επιτρέπετε να μιλήσω για το θέμα αυτό, θα σας πω ότι θα ήταν καλό να φέρετε μερικούς καλλιτέχνες από την Αθήνα για να το βάλουν μπροστά. Ο πολύς τοπικισμός δεν είναι καλός σύμβουλος. Ένας είναι ο Ελληνισμός».6

Ο Γιώργος Θεοτοκάς αποτελεί παράδειγμα πολιτικού άνδρα στον ελληνικό χώρο, ο οποίος συνδύαζε γόνιμα στην πολιτική, την μετριοπάθεια με τα μεγάλα πολιτικά, πολιτισμικά και κοινωνικά οράματα.

Παραπομπές
1.Θεόδωρος Ξύδης, Βιογραφικά και Ιστορικά, περ. Νέα Εστία, τόμ. 94, τχ 1114, σσ. 1559 - 1566
2. Στο ίδιο, σελ. 1564
3. Γιώργος Θεοτοκάς, Πνευματική Πορεία, σσ. 392-395
4. Κύπρος Χρυσάνθης, Ο Γιώργος Θεοτοκάς και η Κύπρος, περ. Νέα Εστία, τόμ. 94, τχ.1114, σελ.1638
5. Γιώργος Θεοτοκάς, Στοχασμοί και Θέσεις, Πολιτικά κείμενα 1925-1966, τόμ. Β 1950-1966, σελ. 909
6. Συνέντευξη στον Α. Σακελλαρίου, περ. Πνευματική Κύπρος, τόμ. Γ, σελ. 69

ΑΝΔΡΕΑΣ ΧΡΙΣΤΟΦΗ
Τεταρτοετής Φοιτητής Ιστορίας Πανεπιστημίου Κύπρου