Το 2008, το Υπουργικό Συμβούλιο -σε αναγνώριση της αρχαιολογικής σημασίας της και της ευκαιρίας προβολής της Κύπρου ως χώρου ανάπτυξης της σύγχρονης εικαστικής δημιουργίας- αποφάσισε να καθιερώσει τη Λέμπα ως το Πολιτιστικό Χωριό της Κύπρου. Η Λέμπα ήταν ένα τ/κυπριακό χωριό που, ύστερα από την εισβολή, κατοικήθηκε από Ε/κύπριους πρόσφυγες.

Δεν θα αναφερθώ στην αρχαιολογική σημασία της Λέμπας. Αρκεί να αναφέρω ότι είναι ένα από τα αρχαιότερα χωριά της Κύπρου, με πολύ μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Εξαιτίας αυτού, το Αρχαιολογικό Κέντρο Ερευνών του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου έχει εγκαταστήσει την έδρα των ερευνών του στην Κύπρο, στη Λέμπα, από το 1976. Θα αναφερθώ στην αξιοποίησή της για ποιοτική αναβάθμιση του κυπριακού τουρισμού. Έχω αναφερθεί κι άλλη φορά στην αδήριτη ανάγκη αξιοποίησης της πλούσιας αρχαιολογικής κληρονομιάς μας για την αναβάθμιση του τουρισμού. Η επιμονή μας στην εκμετάλλευση του φυσικού πλεονεκτήματος ‘ήλιος και θάλασσα’ δεν είναι ούτε η πιο αποδοτική ούτε η πιο σταθερή. Υπάρχουν πολλοί άλλοι ανταγωνιστικοί τουριστικοί προορισμοί στη Μεσόγειο κι όχι μόνο. Είναι γι' αυτόν τον λόγο που προωθήσαμε πριν από την εισβολή, μεταξύ άλλων, ειδικό σχέδιο διαμόρφωσης των αρχαιολογικών χώρων και λειτουργίας τους για τους επισκέπτες, ξεκινώντας από τα αρχαία μνημεία της Επαρχίας Αμμοχώστου (Κάστρο Καντάρας, Σαλαμίνα). Σήμερα θα αναφερθώ στα μαθήματα που μπορούμε να πάρουμε, ενθαρρύνοντας κι αξιοποιώντας σωστά τις ικανότητες των εκατοντάδων χιλιάδων ξενιτεμένων συμπατριωτών μας και τον νόστο τους για την πατρίδα.

Μια τέτοια περίπτωση είναι κι η περίπτωση του καταξιωμένου Κύπριου ζωγράφου μ. Στας Παράσκου, ο οποίος ‘ανακάλυψε’ τη Λέμπα κι έβαλε τον σπόρο για την ανάδειξή της σε πρωτοκλασάτο τουριστικό κέντρο, ιδρύοντας εκεί το Κολέγιο Τέχνης. Ακολούθησαν βελτιωτικά έργα στον αρχαιολογικό χώρο και στο φυσικό μνημείο της κοίτης του ποταμού και δημιουργία υποδομών για διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και παρουσίαση πολιτιστικών εκδηλώσεων και εργαστήρια ζωγραφικής και κεραμικής για να καταστεί η Λέμπα ένα σημαντικό Πολιτιστικό Χωριό. Επιπλέον, η Λέμπα εμπλουτίστηκε με πάρκο όπου διατηρήθηκε η μορφολογία του εδάφους, έγιναν δενδροφύτευση, χώροι πρασίνου κι άλλες βελτιώσεις του πάρκου.

Αυτό το πανάρχαιο χωριό διάλεξε για να ιδρύσει το Κυπριακό Κολέγιο Τέχνης ο Στας Παράσκος. Αυτή η Σχολή Καλών Τεχνών συντέλεσε στο να γίνει γνωστή η κοινότητα σε όλον τον κόσμο, αφού προσέλκυσε και προσελκύει σημαντικό αριθμό καταξιωμένων καλλιτεχνών στην Κύπρο, καθώς και πάρα πολλούς επισκέπτες. Ο Στας Παράσκος, Ανώτερος Λέκτορας Ζωγραφικής στο Πανεπιστήμιο Κάντερμπερι, γέννημα θρέμμα της Αναφωτίας Λάρνακας, επανήλθε στην Κύπρο το 1969 ιδρύοντας το Κυπριακό Κολέγιο Τέχνης στην Αμμόχωστο με φοιτητές από πολλές χώρες.

Μετά την εισβολή και παρά τον ξεριζωμό επέμενε να υλοποιήσει το όραμά του ‘για δημιουργία κλίματος και παράδοσης καλλιτεχνικής δημιουργίας στην πατρίδα μας’, όπως μου ανέφερε σ’ ένα από τα πολλά χειρόγραφα σημειώματά του, στη ‘γραφική Πάφο’, μεταφέροντας εκεί την Καλοκαιρινή Σχολή του από το 1977. Στην αρχή βρήκε στέγη για τη Σχολή στο παλιό Δημοτικό Σχολείο στην Κάτω Πάφο και χώρο διαμονής κι εργαστηρίων στη Λέμπα.

Παρά τα καθημερινά προβλήματα που αντιμετώπισε, δεν εγκατέλειψε την προσπάθειά του. Ούτε κι όταν η Σχολική Εφορεία της Πάφου του ζήτησε το 1980 να παραδώσει το Δημοτικό Σχολείο της Κάτω Πάφου για να στεγάσει την Προδημοτική Τάξη και το Νηπιαγωγείο. Αυτό υπήρξε κι η αιτία της μεταφοράς της Σχολής μόνιμα στη Λέμπα.

Αξίζει σ’ αυτό το σημείο να παραθέσω αυτούσια την ιδιόχειρη επιστολή του Στας Παράσκου, ημερομηνίας 27.7.1980, στη θέση μνημοσύνου.

‘Αγαπητέ Ιάκωβε, Είδα τον Έπαρχον Πάφου, ο οποίος δεν φέρει ένστασιν εις την εγκατάστασιν prefabricated structures για την χρήσιν του Κολλεγίου στη Λέμπα. Ο τόπος εγκαταστάσεως είναι ακριβώς απέναντι του Σχολείου μας, τεμάχιον 149 του κτηματολογικού χάρτη, εντός των συνόρων του χωριού (υπάρχει άλλο χωράφι με το ίδιο νούμερο έξω από το χωριό). Ο χώρος αυτός είναι κυβερνητικός και περιγράφεται ως ‘Δημόσιον Αρκάτζην’-περιλαμβάνει μικρό ποτάμι αλλά δεν είναι καθόλου επικίνδυνο.

Ο Έπαρχος λέει ότι προς το παρόν θα μας ‘ανεχθεί’, δηλαδή δεν θα μας κινήσει αγωγήν αν αρχίσουμεν εργασίαν, αλλά λέει ότι στον κατάλληλο καιρό πρέπει να κάνουμε μόνιμες και νομικές διευθετήσεις. Επομένως, παρακαλώ όπως προχωρήσει αυτή η δουλειά όσον το δυνατόν ενωρίς. Θα είμαι στην Πάφο κατά τη διάρκεια ολοκλήρου του καλοκαιριού αν ήθελες να με συμβουλευτείς επί του θέματος.

Είδα επίσης τον Διευθυντήν του Τμήματος Πολεοδομίας Πάφου, ο οποίος δεν φέρνει ένστασιν στα σχέδιά μας από απόψεως περιβάλλοντος... Ευχαριστώ για όλες τις προσπάθειές σου και την καλωσύνη σου. Ενόσω διατηρούμε το δημιουργικό πνεύμα της Κύπρου ζωντανό με την Τέχνη θα μένουμε αδούλωτοι. Με όλη την εκτίμησή μου, Στας Παράσκος’.

Στον χρόνο επάνω πήρα άλλο χειρόγραφο γράμμα του. ‘Παρά το γεγονός ότι ζυμώνω πηλό. Κουβαλώ πέτρες και κάποτε κτίζω, βρήκα καιρό να γράψω και ένα ποίημα. Ελπίζω να σου αρέσει...Ευχαριστώ για την ανεκτίμητη βοήθειά σου προς το Κολλέγιο’.

ΛΕΜΠΑ

Λέμπα των ελαιών /Γιατί είσαι λυπημένη; /
Γιατί οι πόρτες σου χάσκουν /Σαν στόματα πεθαμένων;
Μαύρες σκιές πλαισιώνουν/ Τις τρύπες της βίας/
Άλαλα σπίτια διαλαλούν/ Τη δική τους ιστορία.
Λέμπα των λαμπερών χρωμάτων/ Πού φύγανε οι κάτοικοί σου;/
Ποιός σκόρπισε σκοτεινές σκέψεις/ Μεταξύ των ερειπίων σου;
Μια πικρή γεύση/ Στάλα, στάλα,
/Ποτίζει τη γή/ Της σιωπηλής Λέμπας.
Στας 25/8/81

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com