Εξακολουθώ να πιστεύω ότι δεν είναι τυχαίο που σε πλείστους τομείς είχε λειτουργήσει και μια Συνεργατική μετά τη θέσπιση του περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμου το 1914

Η παρούσα συζήτηση για το μέλλον της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας επανέφερε και πάλι στο προσκήνιο τη σημασία του Συνεργατισμού σε μια μικρή οικονομία, όπως η κυπριακή, που προσπάθησα να περιγράψω σε άρθρο μου με τον τίτλο «Κάν' το όπως οι Δανοί», πριν από ένα χρόνο, πώς οι Δανοί αγελαδοτρόφοι οργάνωσαν συνεταιρισμό όπου συγκέντρωναν τις μικρές ποσότητες γάλακτος, που παρήγαν κι έφτιαξαν το γνωστό δανέζικο βούτυρο «Λούρπακ» για εξαγωγή σε μεγάλες ποσότητες.

Έλεγα και τότε ότι το δανέζικο πείραμα διδάσκεται ως μάθημα σε σχολές μάνεϊτζμεντ σαν το αντίδοτο στις μικρές ποσότητες παραγωγής και τις μικρές αγορές. Φαίνεται ότι οι άνθρωποι της Τρόικας, αλλά και πολλοί άλλοι εδώ στην Κύπρο, δεν παρακολούθησαν αυτά τα μαθήματα, αν κρίνει κανένας από το πώς αντιμετωπίζουν τώρα το θέμα της ΣΚΤ.

Εξακολουθώ να πιστεύω ότι δεν είναι τυχαίο που σε πλείστους τομείς είχε λειτουργήσει και μια συνεργατική μετά τη θέσπιση του περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμου το 1914. Αν και η εμπειρία από πολλά Συνεργατικά δεν ήταν πάντοτε η καλύτερη, θεωρητικά ο θεσμός αυτός αποτελεί την απάντηση στο μικρό μέγεθος της Κύπρου εκεί που δεν προσφέρεται αυτόνομος ο ιδιωτικός τομέας.

Δεν είναι τυχαία που δεν είμαστε ανταγωνιστικοί και κατατασσόμεθα στις χαμηλότερες βαθμίδες ανάμεσα στις ευρωπαϊκές κι άλλες χώρες. Ακόμη και σήμερα, σε καθοδική πορεία βρίσκεται η ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας σύμφωνα με την έκθεση «Global Competitiveness Report 2016-2017» του World Economic Forum.

Τα τελευταία στοιχεία της έκθεσης είναι άκρως απογοητευτικά, καθώς τοποθετούν την Κύπρο στην 83η θέση, καταγράφοντας παρόμοιες επιδόσεις με το Μαυροβούνιο (82η θέση), τη Ναμίμπια (84η), την Ουκρανία (85η) και την Ελλάδα (86η). Από την 65η θέση μεταξύ 140 κρατών, που κατείχε στην προηγούμενη αξιολόγηση, η χώρα μας κατρακύλησε 18 θέσεις. Οι βασικοί λόγοι που συνέβη αυτό είναι, σύμφωνα με την έρευνα, η αδυναμία πρόσβασης σε χρηματοδότηση, η διαφθορά και η αναποτελεσματική γραφειοκρατία που αποτρέπει τις επενδύσεις.

Δεν θα διαφωνήσω σε κάποιο βαθμό με τα πιο πάνω συνοπτικά κι άλλα ευρήματα της έκθεσης. Όμως επιμένω ότι το μικρό μέγεθος της Κύπρου είναι καθοριστικός παράγοντας. Όπως το είχα χαρακτηρίσει κι άλλοτε «στην οικονομία, το μικρό δεν είναι πάντοτε κι ωραίο». Δεν είναι στο μικρό μέγεθος της αγοράς που οφείλονται οι υψηλές τιμές βασικών προϊόντων και πρώτων υλών, που εισάγονται από το εξωτερικό ή παράγονται εδώ; Γιατί το ηλεκτρικό ρεύμα είναι το ακριβότερο σ’ όλη την Ευρώπη;

Γιατί οι τιμές των πετρελαιοειδών δεν ακολουθούν τις διεθνείς πτωτικές τάσεις; Γιατί εξαφανίστηκαν πλείστοι όσοι βιομηχανικοί και γεωργικοί τομείς, που άλλοτε ανθούσαν; Γιατί ακόμη κι ο τουριστικός τομέας χαρακτηρίζεται από προβλήματα ανταγωνιστικότητας; Το εργατικό κόστος, στο οποίο πολλοί αποδίδουν το πρόβλημα, δεν είναι σχετικό με το μέγεθος παραγωγής; Σε κανέναν τομέα δεν έχουμε οικονομίες κλίμακας (economies of scale), βασικό στοιχείο ανταγωνιστικότητας.

Δυστυχώς, η Τρόικα δεν σεβάστηκε ούτε την παράδοση ούτε τη σκοπιμότητα ύπαρξης συνεταιρισμών. Αντί να στηρίξει τις υφιστάμενες συνεταιριστικές διευθετήσεις, εισηγήθηκε ενέργειες, που ουσιαστικά οδηγούν στην αποδυνάμωσή τους. Το ίδιο κάνουν τώρα κι άλλοι μηχανισμοί της Ε.Ε., που έχουν να κάνουν με το τραπεζικό σύστημα. Εξ ου κι η διαφωνία ως προς το αν και τι θα ελέγχει ο Γενικός Ελεγκτής στην περίπτωση της ΚΣΤ.

Δεν ξέρω πώς η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα θα δοθεί πίσω στο συνεργατικό κίνημα. Με πρόσχημα την ανακεφαλαιοποίησή της κλείουν εμπορικά συνεργατικά καταστήματα/παντοπωλεία, η ΣΚΤ απαλλάσσεται από τις μετοχές δευτεροβάθμιων συνεργατικών, ακόμη και κερδοφόρων. Οι συνέπειες από το μαζικό λουκέτο θα είναι μεγάλες για τον κόσμο της κυπριακής υπαίθρου, όπου ο Συνεργατισμός προσέφερε βασικές υπηρεσίες, ενώ ορατός είναι ο κίνδυνος να δημιουργηθούν μονοπώλια σε συγκεκριμένα προϊόντα με αύξηση των τιμών ζωοτροφών, λιπασμάτων, καυσίμων κ.ά.

Γιατί η ΣΚΤ και τα ΣΠΙ να χρηματοδοτούν τώρα κατά προτεραιότητα τα άλλα Συνεργατικά, τον μικροεπιχειρηματία και τον αγρότη μετά την μετατροπή τους σε καθαρά τραπεζικά ιδρύματα; Παρά τις αρχικές διαβεβαιώσεις της ΣΚΤ προς τα μέλη του Συνεργατικού Κινήματος πως «το σύνολο των αξιωματούχων του Συνεργατισμού θα συνεχίσει να τους στηρίζει... κι ο Συνεργατισμός, ως κοινωνικοοικονομικός θεσμός, έχει τη δυνατότητα και θα συμβάλει κατά τρόπο ουσιαστικό στις προσπάθειες που καταβάλλονται για την αντιμετώπιση των διαφόρων προβλημάτων της οικονομίας και ιδιαίτερα στις προσπάθειες για ανάπτυξη» δεν είμαι βέβαιος ότι απ’ εδώ και πέρα δεν θα συμπεριφέρεται όπως κάθε ιδιωτικό τραπεζικό ίδρυμα. Γιατί οι νέοι μέτοχοι, που θα υποκαταστήσουν τη συμμετοχή της Κυβέρνησης, θα συμπεριφερθούν ως συνεργατιστές κι όχι σαν ιδιοκτήτες μιας νέας εμπορικής τράπεζας;

Καταλήγοντας, επαναλαμβάνω: Παράλληλα με τη θετική πλευρά της ιδιωτικής πρωτοβουλίας στην ανάπτυξη, την οποία πάντοτε υποστηρίξαμε κι υποβοηθήσαμε, οι ενέργειες των ιδιωτών επιχειρηματιών θα πρέπει συνεχώς να παρακολουθούνται. Εξάλλου δεν είναι ασύνηθες φαινόμενο επιτυχείς ιδιωτικές πρωτοβουλίες να μην έχουν συνέχεια μετά την αποχώρηση από την ενεργό δράση του ιδιοκτήτη της επιχείρησης ή τη στροφή των ενδιαφερόντων της σε άλλους τομείς. Οι συνεταιρισμοί, που ελέγχονται από συλλογικά όργανα, δεν αρέσουν σε ένα φιλελεύθερο/καπιταλιστικό σύστημα. Κι ούτε είναι εύκολο να προωθηθεί ένας σύγχρονος καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο (βλέπε Σκανδιναβικές Χώρες). Δυστυχώς, η όλη δομή της Ε.Ε. και των θεσμών της εξυπηρετούν πρωτίστως τις μεγάλες χώρες της. Είναι γι' αυτόν τον λόγο που οι μικρές χώρες θα πρέπει να αντιδρούμε.

ΔΡ ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ
Πρώην Υπουργός,
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com