Λέγεται ότι οι διαπραγματεύσεις για το εδαφικό στην Ελβετία συνιστούν ιστορική στιγμή για το Κυπριακό. Ωστόσο, η πορεία του Κυπριακού είναι γεμάτη από τέτοιες ιστορικές στιγμές. Μονίμως αναποτελεσματικές και άκαρπες. Είναι γεγονός ότι εκτός Κύπρου πραγματοποιήθηκαν πολλές συναντήσεις στο πλαίσιο προσπαθειών για επίλυση του Κυπριακού. Γενεύη, Βιένη, Γκρην-Τρι, Τράουτπεκ, Νέα Υόρκη, Μπούργκενστοκ. Κοπεγχάγη, Χάγη. Αν θα αλλάξει ο αρνητικός μέχρι τώρα χαρακτήρας αυτών των συναντήσεων στην Ελβετία θα το γνωρίζουμε όταν ολοκληρωθούν οι συνομιλίες στο ελβετικό θέρετρο. Στη βάση δύο παραμέτρων. Πρώτον, αν επιτέλους θα καταθέσει χάρτη εδαφικών αναπροσαρμογών η τουρκική πλευρά και, δεύτερον, αν ο χάρτης θα χαρακτηρίζεται από ορθολογισμό και θετική διάθεση για επίτευξη λύσης.
Οι αναφορές ότι οι συνομιλίες πιθανόν να περιοριστούν σε συζήτηση κριτηρίων για το εδαφικό ή ότι θα επιχειρηθεί από τουρκικής πλευράς η διασύνδεση του εδαφικού με το κεφάλαιο της ασφάλειας και των εγγυήσεων είναι φυσικό να δημιουργούν ανησυχία. Όπως και η απαίτηση για καθορισμό πολυμερούς διάσκεψης μόνο με συζήτηση ή έστω συμφωνία στα κριτήρια.
Ας θυμηθούμε την ιστορία. Τον Απρίλιο του 1977 διεξήγοντο διακοινοτικές συνομιλίες υπό την προεδρία του Γ.Γ. του ΟΗΕ -τότε ήταν ο Αυστριακός Κουρτ Βάλντχαϊμ- και σαν τόπος διεξαγωγής τους είχε συμφωνηθεί η πρωτεύουσα της Αυστρίας Βιένη. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο: «Τάσσος Παπαδόπουλος - Τα σχέδια για το Κυπριακό από το 1956 ως το 1984», που κυκλοφόρησε πρόσφατα, η τελευταία συνάντηση έγινε τον Απρίλιο του 1977 στη Βιένη, κάτω από την Προεδρία του Βάλντχαϊμ, μεταξύ του τότε συνομιλητή της Ελληνοκυπριακής πλευράς Τάσσου Παπαδόπουλου και του αντίστοιχου Τουρκοκυπρίου Ουμίτ Σουλεϊμάν Ονάν.
Εκείνη η συνάντηση ήταν το απότοκο πρωτοβουλίας των ΗΠΑ, και πιο συγκεκριμένα του τότε Προέδρου των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ, που είχε υποσχεθεί προεκλογικά στον Μακάριο ότι θα αναλάμβανε «νέα και έντονη πρωτοβουλία για προώθηση λύσης του Κυπριακού». Η συνάντηση στη Βιένη τον Απρίλιο του 1977 οδηγήθηκε σε ναυάγιο, λόγω της παρασπονδίας της τουρκικής πλευράς να υποβάλει τις δικές της προτάσεις πάνω στην «εδαφική πτυχή» του Κυπριακού, όπως προηγουμένως είχε δεσμευτεί να πράξει, έναντι του Ειδικού Αντιπροσώπου του Αμερικανού Προέδρου για το Κυπριακό Κλαρκ Κλίφορντ.
Τα τότε γεγονότα καταδεικνύουν ότι ο Κλίφορντ είχε εξαπατήσει τον Πρόεδρο Μακάριο, διαβεβαιώνοντάς τον ότι, εάν η ελληνοκυπριακή πλευρά κατέθετε χάρτη θα έπραττε το ίδιο και η τουρκική. Κάτι που δεν έγινε. Ίσως αυτό να επιδείνωσε και την ήδη κλονισμένη υγεία του Μακαρίου, ο οποίους λίγους μήνες αργότερα πέθανε.
Αυτήν τη φορά η απαίτηση του Προέδρου Αναστασιάδη πρέπει να είναι απόλυτη. Η κατάθεση Χάρτη.
Εκείνο, ωστόσο, που έχει τη μέγιστη σημασία, πέραν της επιστροφής μεγάλου μέρους εδαφών υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση, είναι η ανεμπόδιστη άσκηση των βασικών ελευθεριών της εγκατάστασης, διακίνησης, του δικαιώματος απόκτησης περιουσίας και άσκησης επαγγέλματος, όπως και της ελευθερίας διακίνησης κεφαλαίων και αγαθών. Χωρίς την κατοχύρωση αυτών των ελευθεριών, η όποια συμφωνία στο εδαφικό θα σήμαινε νομιμοποίηση της εθνοκάθαρσης που επιχείρησε η Τουρκία το 1974.
Όπως είναι γνωστό, ο Μακάριος είχε υπογράψει το 1977 την πρώτη συμφωνία υψηλού επιπέδου με τον Ντενκτάς, στην παρουσία του τότε Γ.Γ. του ΟΗΕ Βάλντχαϊμ. Για διπεριφερειακή-δικοινοτική ομοσπονδία, με βασική προϋπόθεση την εφαρμογή των βασικών ελευθεριών, εγκατάστασης, διακίνησης και περιουσίας. Η αποδοχή της ομοσπονδίας υπήρξε αναμφίβολα μια οδυνηρή υποχώρηση υπό το βάρος της προδοσίας και της τραγωδίας της τουρκικής εισβολής.
Ωστόσο, σε καμιά περίπτωση ο Μακάριος δεν είχε αποδεχθεί τη λογική της διζωνικότητας υπό την έννοια της εθνικής φυλετικής καθαρότητας των δύο συστατικών μερών της ομοσπονδίας. Γι’ αυτό επέμενε στην κατοχύρωση των βασικών ελευθεριών. Όσοι επιμένουν ότι ο Μακάριος αποδέχθηκε διζωνικότητα όπως την εννοούν οι Τούρκοι ασελγούν επί της ιστορικής αλήθειας.
Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η συζήτηση της διεθνούς πτυχής του Κυπριακού σε Διεθνή Διάσκεψη έχει ως προϋπόθεση να βρεθούμε «σε ακτίνα συμφωνίας» επί όλων των άλλων πτυχών του Κυπριακού. Άρα και επί του εδαφικού. Αν η τουρκική πλευρά θέλει να χρησιμοποιήσει ως «γέφυρα» το «Μον Πελεράν» για να πάμε στη λεγόμενη πενταμερή διάσκεψη αυτός ο σχεδιασμός πρέπει ρητά να αποκλειστεί και να ακυρωθεί από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη.
Τέλος, να επαναλάβουμε ως «εκ των ων ουκ άνευ» ότι θα πρέπει να επιμείνουμε πρώτον σε κατάθεση χάρτη και επιστροφή εδαφών υπό ε/κ διοίκηση με βάση τα κριτήρια που θα παρουσιάσουμε. Δηλαδή, μέγιστη επιστροφή χώρων ιστορικής, αρχαιολογικής και θρησκευτικής αξίας, ακτογραμμή κ.λ.π. Και δεύτερον, σε ό,τι αφορά τη Διεθνή Διάσκεψη, να καταστήσουμε σαφές ότι η συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι αδιαπραγμάτευτη για την πραγματοποίησή της. Απαραίτητη είναι επίσης η συμμετοχή του ΟΗΕ και της Ε.Ε.
ΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Λ. ΟΜΗΡΟΥ
Τέως Πρόεδρος Βουλής των Αντιπροσώπων
